Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 603/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. oddalił skargę "K." Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...] sierpnia 2012 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011 r.
Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że w dniu [...] maja 2011 r. "K." Spółka z o.o. - w organizacji - złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w O. wniosek o przyznanie płatności bezpośredniej do gruntów rolnych na 2011 r. Spółka ubiegała się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej (JPO) do powierzchni 360,90 ha oraz uzupełniającej płatności obszarowej (UPO) do powierzchni grupy upraw podstawowych do powierzchni 303,90 ha. Jednocześnie wraz z wnioskiem spółka złożyła wniosek o wpis do ewidencji producentów celem nadania jej numeru ewidencyjnego producenta rolnego. Do wniosku o wpis do ewidencji producentów dołączony został akt notarialny z dnia [...] maja 2011 r. umowy o zawiązaniu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez K. C., B. M. oraz T. O. W dniu [...] maja 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego w O. postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. zawiesił postępowanie w sprawie nadania numeru producenta.
W dniu [...] czerwca 2011 r. B. M., pełniący funkcję Naczelnika Wydziału DSŚPB w Biurze Powiatowym w O., wydał postanowienie z dnia [...] czerwca 2011 r. o przedłużeniu terminu zawieszenia postępowania w sprawie nadania numeru producenta do dnia rozpatrzenia przez sąd wniosku o wpis do KRS. W związku z wpisaniem spółki do KRS, Kierownik Biura Powiatowego podjął zawieszone postępowanie i w dniu [...] października 2011 r. wydał zaświadczenie o nadaniu spółce numeru producenta.
Po rozpatrzeniu zebranego materiału dowodowego w sprawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...] marca 2012 r. odmówił przyznania spółce JPO i UPO do powierzchni grupy upraw podstawowych oraz nałożył sankcję finansową, uznając, że w roku 2011 na dzień 31 maja spółka nie była faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych zgłoszonych do płatności na rok 2011. Ponadto organ wskazał, że zgodnie z art. 30 rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (...) (Dz. U. UE Nr L 30 z dnia 31 stycznia 2009 r., str. 16; dalej: Rozporządzenie Nr 73/2009) nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Spółka, według organu, właśnie w taki sposób postępowała.
Odnosząc się do wniosku o przyznanie JPO na rok 2011 Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał wskazał, że stwierdzona różnica między powierzchnią działek deklarowanych we wniosku do płatności a powierzchnią stwierdzoną wyniosła 100%. Uwzględniając art. 58 akapit trzeci rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 (...) (Dz. Urz. UE Nr L 316 z dnia 2 grudnia 2009r., str. 1; dalej: Rozporządzenie Nr 1122/2009), organ wskazał, że jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną do JPO a powierzchnią stwierdzoną przekracza 50% płatność zostaje odmówiona, a na rolnika nakłada się sankcje w wysokości przypadającej na różnicę między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną. Kwota nałożonych sankcji podlegać będzie odliczeniu zgodnie z art. 5b rozporządzenia Komisji (WE) Nr 885/2006, co oznacza, że kwota ta będzie potrącana z płatności realizowanych przez ARiMR z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych. W związku z powyższym, organ wyliczył kwotę sankcji wieloletniej w wysokości 265 444, 71 zł.
Odnosząc się z kolei do UPO organ wskazał, że stwierdzona różnica między powierzchnią działek deklarowanych we wniosku do płatności UPO (303,90 ha) a powierzchnią stwierdzoną podczas kontroli administracyjnej (0,00 ha) wyniosła 100 %. Uwzględniając natomiast § 17 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 40, poz. 326 ze zm.) oraz art. 58 akapit trzeci Rozporządzenia Nr 1122/2009 wyliczył kwotę sankcji wieloletniej w wysokości 83 338,50 zł.
Zaskarżoną decyzją Dyrektor [...] OR ARiMR w O. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego spółka nie udowodniła, że była w roku 2011 użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku. Kierownik BP podjął przy tym czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz w możliwym zakresie zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. wniosła "K." Sp. z o.o.
Sąd I instancji uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), uznał, że organy zasadnie przyjęły, iż zarówno w odniesieniu do JPO, jak i UPO do powierzchni grupy upraw podstawowych, różnica między powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną w kontroli administracyjnej przekroczyła 50%, dlatego na podstawie art. 58 akapit trzeci Rozporządzenia Nr 1122/2009, organ odmówił stronie płatności oraz nałożył sankcję finansową.
Zdaniem Sądu, w zaskarżonej decyzji trafnie wskazano, że spółka nie udowodniła, że w roku 2011 była posiadaczem gruntów rolnych, zadeklarowanych we wniosku. Z treści decyzji organów obu instancji i materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie Sąd wywiódł, że podczas kontroli administracyjnych wykryto konflikt pomiędzy spółką a producentami: A. [...] w S., F. "[...]", R. T., P. P. czy V. Ł. W świetle istniejących wątpliwości związanych z zadeklarowaniem tych samych działek ewidencyjnych przez kilku producentów rolnych oraz faktu zatrudnienia wspólników spółki w ANR i ARiMR, składania niepodpisanego wniosku przez pracownika ARiMR i jednocześnie wspólnika spółki, istotnym było przedstawienie wiarygodnych dowodów na potwierdzenie prawidłowości deklaracji posiadanych gruntów na rok 2011. Natomiast spółka, mimo wezwania przez organ I instancji, nie przedstawiła precyzyjnych dowodów mających świadczyć o tym, że była posiadaczem zadeklarowanych gruntów. Przede wszystkim nie wskazała jakiegokolwiek tytułu prawnego do zgłoszonych przez siebie działek.
Zdaniem Sądu, w świetle ustalonych przez organ I instancji i potwierdzonych przez organ odwoławczy okoliczności faktycznych, nie budzi wątpliwości stanowisko organów, że spółka nie mogła prowadzić gospodarstwa rolnego oraz użytkować spornych gruntów rolnych. W wyniku postępowania dowodowego stwierdzono bowiem, że spółka nie udowodniła by dysponowała odpowiednim sprzętem rolniczym (oświadczenie spółki z dnia 10 lutego 2012 r.) oraz że zatrudniała pracowników, nie przedstawiła też dokumentów potwierdzających wynajem sprzętu i pracowników najemnych (odpowiedź spółki z dnia 9 marca 2012 r. na wezwanie do złożenia wyjaśnień). Za prawidłowe uznano ustalenie, że spółka nie była w stanie na dzień 31 maja 2011 r. dokonywać zabiegów agrotechnicznych na zgłoszonych działkach rolnych o powierzchni 360,90 ha, położonych w znacznej odległości od siebie na terenie całego województwa [...] (w gminach M., P., B., S., D., G. i M.). Konsekwencją zaś takiego stanu rzeczy jest brak prawa do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011 oraz nałożenie sankcji finansowych.
W ocenie Sądu, błędne jest przy tym stanowisko skarżącej, że o faktycznym użytkowaniu gruntów świadczył wniosek spółki dotyczący naliczenia opłaty przez ANR za bezumowne użytkowanie czy też wyniki kontroli przeprowadzonej na miejscu w dniach od [...] grudnia 2011 r. do [...] stycznia 2012 r. Zdaniem Sądu, we wniosku tym, strona sama wskazała okres użytkowania gruntów, natomiast przeprowadzone kontrole miały jedynie na celu sprawdzenie stan faktycznego na gruntach.
W rozpatrywanej sprawie, Sąd za bezpodstawne uznał również zarzuty naruszenia art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 136 k.p.a. - co do dowodów wskazanych w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji tj. oświadczeń dwóch pracowników w osobach M. K. oraz B. P. wraz ze zdjęciami. W tym zakresie Sąd wskazał art. 78 § 2 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła "K." Sp. z o.o zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1 i art. 18 ust 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.) polegające na błędnej wykładni wskazanych przepisów, poprzez przyjęcie, że warunkiem przyznania płatności jest posiadanie zadeklarowanych gruntów rolnych na dzień 31 maja 2011 r. i prowadzenie działalności rolniczej na zadeklarowanych gruntach - podczas gdy przepisy te nie przewidują warunku prowadzenia działalności rolniczej na zadeklarowanych gruntach na dzień 31 maja, a jedynie posiadanie;
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- 1. art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i 4, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.), poprzez oddalenie skargi w sprawie, mimo że Sąd dokonując kontroli orzeczenia administracyjnego winien był dostrzec, że organ nie zakomunikował stronie, że uznał za fakt znany z urzędu i niewymagający dowodu, że wykonywanie zabiegu agrotechnicznego przez 4 osoby przy użyciu 3 ciągników na obszarze 360 ha na działkach ewidencyjnych rozsianych po całym województwie [...] jest fizycznie niemożliwe, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji z naruszeniem obowiązku spoczywającego na organie a także bez wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym ogólnodostępnej wiedzy przy zastosowaniu zasady swobodnej oceny dowodów,
- 2. art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na pominięciu rozpoznania zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przez organ: art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na niczym niepopartym stwierdzeniu, że fakt pracy w ANR i ARiMR jest dowodem przemawiającym za tym, że spółka nie użytkowała zadeklarowanych działek oraz braku wyjaśnienia przyczyn pominięcia tego zarzutu,
- 3. art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 78 § 1 w zw. z art. 140, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, mimo że Sąd dokonując kontroli orzeczenia administracyjnego winien był dostrzec, że wskutek przyjęcia przez organ, że spółka nie użytkowała na dzień 31 maja 2011 r. gruntów, naruszył wymienione przepisy postępowania dowodowego w szczególności poprzez pominięcie celu gospodarczego dla jakiego były użytkowane zadeklarowane działki jak również oświadczeń M. K. oraz B. P. wraz z załączonymi fotografiami, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik postępowania i uzasadniały uwzględnienie skargi,
- 4. art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na pominięciu rozpoznania zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przez organ: art. 8 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., polegające na nieuwzględnieniu przez organ I i II instancji jako dowodu użytkowania zadeklarowanych gruntów, naliczenia spółce przez ANR opłaty za bezumowne użytkowanie zadeklarowanych we wniosku działek, co w konsekwencji doprowadziło do sytuacji, w której to ARiMR kwestionuje użytkowanie przez spółkę zadeklarowanych działek, natomiast ANR uznaje, że działki były użytkowane przez spółkę oraz braku wyjaśnienia przyczyn pominięcia tego zarzutu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, zarówno jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, jak i jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a jedynie nieważność postępowania z przyczyn wskazanych w art. 183 § 2 pkt 1-6 ustawy bierze pod uwagę z urzędu. W rozpoznawanej sprawie, wobec braku podstaw do przyjęcia by zachodziła nieważność postępowania w rozumieniu powołanego przepisu, kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku dokonywana była więc pod kątem oceny, czy sformułowane zarzuty uzasadniały wniosek o jego uchylenie.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej oznacza konieczność wskazania w niej konkretnego/konkretnych przepisów prawa materialnego, czy też procesowego, które zostały naruszone i wyjaśnienia na czym naruszenie to polegało. To autor skargi kasacyjnej wyznacza więc zakres kontroli instancyjnej. Podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie muszą być jasne, precyzyjne i muszą odnosić się do realiów konkretnej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny natomiast nie tylko nie ma obowiązku, ale i nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania (uzupełniania lub uściślania) zarzutów, czy stawiania hipotez w tym obszarze, celem sanowania zaistniałych braków. Skarga kasacyjna winna być tak zredagowana, aby nie stwarzała wątpliwości interpretacyjnych. Ustawa - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje bowiem możliwości wykładni zakresu i kierunków zaskarżenia. Powyższe, w świetle orzecznictwa NSA nie ulega kwestii (por. np. wyroki NSA z dnia 7 marca 2012r., sygn. akt II GSK 193/11, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FSK 193/11, z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11 i z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 205/11).
Podstawy skargi kasacyjnej określa art. 174 p.p.s.a., wskazując, że można ją oprzeć na: 1/ naruszeniu prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. Wyrokowi WSA zarzucono bowiem zarówno naruszenie prawa materialnego (przez błędną jego wykładnię) jak i naruszenie przepisów postępowania. W związku z tym w pierwszej kolejności należało ustosunkować się do zarzutu błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Co do zasady, zarzuty dotyczące niewłaściwego zastosowania prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny stanowiący podstawę wyroku został ustalony w sposób prawidłowy. Jednakże dokonywanie ustaleń faktycznych winno poprzedzać wyznaczenie normy prawnej, znajdującej ewentualne zastosowanie w sprawie. Wyjaśnienie oraz załatwienie sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważenia, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś prawidłowo zinterpretowana norma prawa materialnego.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej była decyzja o odmowie przyznania skarżącej spółce jednolitej płatności obszarowej jak i uzupełniającej płatności obszarowej oraz o nałożeniu sankcji.
Formułując zarzuty naruszenia prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej wskazał jedynie na błędną wykładnię art. 7 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, poprzez przyjęcie, że warunkiem przyznania płatności jest posiadanie zadeklarowanych gruntów rolnych na dzień 31 maja 2011 r. i prowadzenie działalności rolniczej na zadeklarowanych gruntach - podczas gdy wskazane przepisy nie przewidują warunku prowadzenia działalności rolniczej na zadeklarowanych gruntach na dzień 31 maja, a jedynie posiadanie.
W ocenie składu orzekającego zarzut ten nie jest usprawiedliwiony.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 powołanej ustawy rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli: 1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha;
- 2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; 2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;
- 3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Sąd I instancji zasadnie wskazał zatem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że jednym z warunków określonych tym przepisem jest posiadanie w dniu 31 maja danego roku zadeklarowanych gruntów. Skarga kasacyjna nie podważa przy tym stanowiska WSA, że posiadanie jest rodzajem władztwa, posiadaczem jest zarówno ten, kto włada rzeczą jak właściciel (posiadacz samoistny) jak i ten kto ma do rzeczy inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Sąd I instancji, kontrolując prawidłowość zastosowania omawianego przepisu, jednoznacznie wskazał, że za prawidłowe uznał ustalenie (co będzie jeszcze przedmiotem rozważań przy ocenie zarzutów naruszenia przepisów postępowania), że skarżąca spółka nie udowodniła faktu posiadania w dniu 31 maja 2011 r. gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku. Istotnie, Sąd I instancji jednocześnie stwierdził, że jednym z warunków jest też rzeczywiste prowadzenie działalności rolniczej.
Uznać należy jednak, że powyższe - w świetle art. 7 ust. 1 ustawy - dotyczy wymogu utrzymywania wszystkich gruntów rolnych zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności.
W tym stanie rzeczy brak podstaw by Sądowi I instancji można było skutecznie zarzucić wadliwe zrozumienie art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Co do zarzutu błędnej wykładni art. 18 ust. 1 powołanej ustawy, przypomnieć trzeba, że zgodnie z tym przepisem płatności obszarowe oraz płatność do krów i owiec są przyznawane na wniosek rolnika. Pisemne motywy rozstrzygnięcia przeczą temu, by z treści tego przepisu Sąd I instancji wyprowadził wymóg prowadzenie działalności rolniczej na zadeklarowanych gruntach - jako przesłanki przyznania płatności (jak wskazano w skardze kasacyjnej). W istocie zarzut nie został uzasadniony. Tymczasem - jak już wskazano - NSA nie jest zobowiązany ani uprawniony domyślać się zakresu ani kierunku zaskarżenia. Omawiana podstawa kasacyjna nie może być więc uznana za usprawiedliwioną.
Odnośnie do zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy stwierdzić, że zmierzają one do podważenia przyjętych przez Sąd I instancji przy wyrokowaniu ustaleń faktycznych sprawy i wykazania, że organy wadliwie stwierdziły, że spółka nie użytkowała zadeklarowanych działki - a tym samym w dniu 31 maja 2011 r. nie była ich posiadaczem. Ponadto, jak wynika ze sformułowanych w skardze kasacyjnej podstaw naruszenia przepisów postępowania i ich uzasadnienia, zarzuty zmierzające do podważenia przyjętego przy orzekaniu stanu faktycznego w istocie dotyczą dwóch kwestii. Sądowi I instancji zarzucono mianowicie, że nie dostrzegł wadliwego wzięcia przez organ pod uwagę faktu znanego z urzędu (z naruszeniem art. art. 77 § 4 k.p.a.) oraz pominięcia oświadczeń M. K. i B. P. wraz ze zdjęciami (z naruszeniem art. 78 § 1 k.p.a.), o dopuszczenie dowodu z których - na okoliczność użytkowania zadeklarowanych działek - spółka wniosła na etapie postępowania odwoławczego.
W tym zakresie, w ocenie składu orzekającego NSA, Sąd I instancji zasadnie uznał, że organom nie można zarzucić przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy naruszenia przepisów k.p.a. - wskazanych w pkt 1 i 3 petitum skargi kasacyjnej - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Przede wszystkim - na co w swym uzasadnieniu Sąd I instancji zwrócił uwagę - zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Według ust. 2, w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej, płatności do pomidorów oraz wsparcia specjalnego organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności;
- 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
- 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
- 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Przy tym - w myśl ust. 3 - strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Podzielić należy pogląd, że z treści przytoczonej regulacji wynika zatem, że ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., w zakresie w jakim przepis ten nakazuje organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 20102 r. II GSK 810/11). Organ, stosownie do regulacji zawartej w przytoczonym art. 3 ust. 2 oraz art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jest natomiast obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy zaoferowany przez stronę postępowania.
Wobec powyższego postawiony Sądowi I instancji zarzuty naruszenia art. 151 i 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez zaakceptowanie ustaleń faktycznych dokonanych z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a. uznać należy za nietrafne.
Nie można się też zgodzić z tym, że Sąd wadliwie nie dostrzegł naruszenia art. 80 k.p.a. Według tego przepisu organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wprowadzona tym przepisem zasada swobodnej oceny dowodów oznacza, że dokonując ustaleń faktycznych sprawy, ocenie nie podlega każdy dowód z osobna, ale wszystkie dowody, kompletny materiał dowodowy, w łączności. Organ prowadzący postępowanie ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności, według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania.
Przy takim rozumieniu zasady swobodnej oceny dowodów uznać należy, że przyjęcie przez organy, że niemożliwym jest wykonanie zabiegów agrotechnicznych na zadeklarowanych działkach (360 ha), rozsianych po całym województwie [...] przez (jak oświadczyła skarżąca spółka) 4 osoby przy użyciu 3 ciągników - stanowi ocenę, w świetle wiedzy i zasad doświadczenia życiowego. Sąd I instancji nie miał podstaw by ocenie tej zarzucić przekroczenie prawem przewidzianej swobody. Taka ocena nie stanowi ponadto - wbrew zarzutowi - naruszenia art. 77 § 4 k.p.a., w myśl którego fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu a fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie.
Zgodnie z objętym podstawami skargi kasacyjnej art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.
Jak wynika z akt sprawy w zgromadzonym materiale znajdują się pisemne oświadczenia M. K. i B. P. osób oraz zdjęcia tych osób na działkach. W kwestii tych dowodów WSA stwierdził, że zgodnie z art. 78 § 2 k.p.a. zasadne jest nieuwzględnienie wniosku gdy żądanie dotyczy okoliczności stwierdzonych innymi dowodami.
W ocenie składu orzekającego NSA nie można nie zwrócić uwagi, że treść przytoczonego przepisu wskazuje, że nieuwzględnienie żądania jest uzasadnione tylko jeżeli żądanie dotyczy tezy dowodowej już stwierdzonej na korzyść strony, która dowód zgłasza. Jeżeli jednak strona zgłasza dowód, który ma znaczenie dla sprawy, a jest zgłoszony na tezę odmienną (przeciwdowód), dowód powinien być dopuszczony. W skardze kasacyjnej nie zarzucono jednak nieprawidłowego zrozumienie tego przepisu ani też jego wadliwego zastosowania w sprawie.
W rozpoznawanej sprawie Sądowi I instancji postawiono też zarzut naruszenia art. 134 § 1 i 141 § 4 p.p.s.a. (pkt 2 i 4 petitum skargi kasacyjnej) - przez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów skargi. Według pierwszego z powołanych przepisów Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z treści przepisu zasadnie wywodzi się, że sąd ma prawo, a nawet obowiązek, dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza zaś, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Nieodniesienie się do części zarzutów nie jest natomiast naruszeniem art. 134 § 1 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z dnia 7 maja 2013 r. II FSK 2519/11, z dnia 12 marca 2013r. II OSK 2590/12, z dnia 14 lutego 2013 r. II GSK 1113/12).
W ocenie NSA - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji - niesporny fakt pracy wspólników skarżącej spółki w ANR i ARiMR nie został uznany za dowód, w oparciu o który ustalono, że spółka nie użytkowała działek jak i że w inny sposób nie udowodniła faktu ich posiadania 31 maja 2011r. Powyższe jedynie wzięto pod uwagę przy ocenie zgromadzonych w sprawie materiałów i całokształtu okoliczności, w tym co do terminu i sposobu złożenie wniosku, nieprzedłożenia dowodów wskazanych w kierowanych do spółki wezwaniach, wyników kontroli krzyżowych, pism ANR Oddziału Terenowego w O. o braku zgody na bezumowne użytkowanie działek. Prowadziło to też do stwierdzenia, że doszło do sztucznego stworzenia warunków wymagane do otrzymania płatności, co żadną z podstaw kasacyjnych kwestionowane nie jest.
Z kolei fakt naliczania spółce, na jej wniosek, opłat za bezumowne użytkowanie działek - dla celów wykazania posiadania działek 31 maja 2011 r. - oceniono jako niewiarygodny i niewystarczający. Wbrew zarzutom do kwestii tych WSA w uzasadnieniu odniósł się.
Dodatkowo podkreślenia wymaga, że art. 141 § 4 p.p.s.a. jak i art. 107 § 3 k.p.a.- określające wymogi uzasadnienia, odpowiednio: wyroku i decyzji, są przepisami prawa procesowego, które mogą stanowić skuteczną podstawę kasacyjną tylko w razie wykazania przez stronę, że uchybienie tym przepisom mogło mieć wpływ - i to istotny - na wynik sprawy. Tego rodzaju uchybienia stwierdzić w sprawie nie można.
Z tych wszystkich względów wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie zasługiwał na uwzględnienie.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.