Uzasadnienie
Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2663/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę H. N. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej oraz odmowy przyznania renty strukturalnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie faktycznym:
W dniu 20 grudnia 2005 r. H. N. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w S. wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Wniosek wraz z załącznikami nie zawierał informacji o toczącym się postępowaniu sądowym w sprawie przyznania H. N. renty zdrowotnej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Do wniosku dołączono natomiast m.in. zaświadczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w S. z dnia 20 grudnia 2005 r. informujące o okresach podlegania przez Helenę Niedźwiedź ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Wyrokiem z dnia 2 marca 2006 r. Sąd Okręgowy w S., zmieniając decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2005 r. nr [...], przyznał H. N. prawo do stałej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1 stycznia 2005 roku.
Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. przyznał H. N. rentę strukturalną na okres od lutego 2006 r. do stycznia 2016 r.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. znak [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenie Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego, macierzyńskiego jak również w zakresie ubezpieczenia emerytalno-rentowego od dnia 1 stycznia 2005 r. W uzasadnieniu decyzji jako podstawę wydanego rozstrzygnięcia wskazano wyrok Sądu z dnia 2 marca 2006 r., którym przywrócono H. N. prawo do renty zdrowotnej od dnia 1 stycznia 2005 r.
Pismem z dnia 31 sierpnia 2006 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w S., w nawiązaniu do zaświadczenia z dnia 20 grudnia 2005 r. dotyczącego potwierdzenia okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, powiadomiła Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S., iż decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. H. N. została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników, a w związku z tym zmianie uległ okres podlegania przez nią ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Postanowieniem z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania prawa do renty strukturalnej pani H. N. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] wydaną na podstawie § 20 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), art. 151 § 1 pkt 2 oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. poz. 1071 ze zm.), Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. uchylił swoją decyzję z dnia [...] marca 2006 r. i rozstrzygając sprawę na nowo odmówił H. N. przyznania renty strukturalnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, iż w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej H. N. nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, bowiem z dniem 1 stycznia 2005 r. uzyskała prawo do renty stałej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Na skutek odwołania skarżącej sprawę rozpoznawał Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, który decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] lipca 2008 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę wskazał, iż powodem wszczęcia postępowania wznowieniowego i wydania decyzji w tym trybie przez organy obu instancji, było wydanie przez Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. wyroku z dnia 2.03.2006 r., sygn. akt IV U 389/05. Wyrokiem tym sąd ustalił, że H. N. przysługuje prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1 stycznia 2005 r.
Po wydaniu tego wyroku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenie Społecznego decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników dla skarżącej od dnia 1 stycznia 2005 r.
Powyższe ustalenia były podstawą do uznania przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S., że w niniejszej sprawie ujawniła się nowa okoliczność faktyczna istotna dla sprawy, istniejąca w dniu wydania decyzji i nieznana organowi, który wydał decyzję, a mianowicie uzyskanie przez skarżącą prawa do renty zdrowotnej.
Zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu, będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on wymienione w tym przepisie warunki. W myśl § 4 pkt 1 rozporządzenia rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu, który ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż w przedmiotowej sprawie przesłanka określona przepisem § 4 pkt 1 nie została spełniona, bowiem na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w S. w dniu wydania decyzji przyznającej rentę strukturalną skarżąca miała przyznane prawo do stałej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Sąd podniósł, iż sytuacji gdy jeden z warunków, które muszą wystąpić łącznie, nie został spełniony, spełnienie pozostałych nie powoduje możliwości wydania przez organ administracyjny decyzji pozytywnej. Z tego względu kwestia podlegania bądź nie ubezpieczeniu emerytalnemu rolników, nie ma znaczenia dla zasadności wydanej decyzji.
W ocenie Sądu I instancji, organ administracji prawidłowo wznowił na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postępowanie w sprawie przyznania skarżącej renty strukturalnej. Organ administracyjny prawidłowo również orzekł na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. o uchyleniu decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia [...].03.2006 r., o przyznaniu skarżącej renty strukturalnej oraz o odmowie przyznania jej tej renty w związku z niespełnieniem przesłanki określonej w § 4 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił poglądu skarżącej dotyczącego naruszenia § 20 ust. 3 ww. rozporządzenia, jak również pozostałych zarzutów dotyczących naruszenia powoływanych w skardze przepisów prawa. Z akt sprawy wynika bowiem, że organy zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy w sposób pozwalający na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy, a w decyzjach podały faktyczną i prawną podstawę rozstrzygnięcia.
H. N. zaskarżyła kasacją w całości powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., zarzucając mu naruszenie:
art. 145 § 1 pkt 1 lit a/ p.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż w dniu wydania przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. decyzji nr [...] o przyznaniu renty strukturalnej, skarżąca nie spełniała przesłanki wynikającej z § 4 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.04.2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich oraz naruszenie § 14 ust 2 tegoż rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy dyspozycja wynikająca z tego przepisu została spełniona, w związku z zawieszeniem wypłaty renty decyzją ZUS od dnia [...].02.2006 roku.
Ponadto zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c/ w związku z art. 133 § 1 i 134 § 1 p.p.s.a. poprzez pominięcie przy orzekaniu urzędowego dowodu w postaci wyroku Sądu Apelacyjnego w L. z dnia 19 marca 2009 roku w sprawie sygn. akt III AUa 136/09 uchylającego tak wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia 11.12.2008 r. sygn. akt IV U 1013/08, jak i decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2008 znak bez nr, stwierdzającą z urzędu nieważność decyzji z dnia [...].08.2006 r. znak [...] wydaną w przedmiocie objęcia skarżącej ubezpieczeniem emerytalno-rentowym od dnia 6.02.2006 roku;
poprzez zaakceptowanie możliwości rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o inne rozstrzygnięcie, to jest decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2008 r., stwierdzającą z urzędu nieważność decyzji z dnia [...].08.2006 r. znak [...] wydaną w przedmiocie objęcia skarżącej ubezpieczeniem emerytalno-rentowym od dnia 6.02.2006 roku, które w momencie orzekania było nieprawomocne czy nieostateczne, co doprowadziło do sytuacji naruszenia art. 3a ust 4 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) i winno spowodować uchylenie zaskarżonych decyzji;
naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c/ i pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. mógł na podstawie § 20 ust 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.04.2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich w związku z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., wydać decyzję uchylającą ostateczną decyzję o przyznaniu renty strukturalnej oraz że mógł wznowić z urzędu w dniu [...].10.2006 r. w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postępowanie w sprawie, w sytuacji gdy § 20 ust. 3 przywołanego rozporządzenia daje podstawę do weryfikacji wniosku jedynie przed wydaniem decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, a w treści rozporządzenia brak jest jakichkolwiek postanowień odnoszących się do możliwości uchylenia ostatecznej decyzji przyznającej rentę strukturalną, a także poprzez uznanie, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S., którego kompetencje do wydawania decyzji określone zostały w § 17 ust 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.04.2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, był uprawniony do uchylenia własnej ostatecznej decyzji.
Zdaniem skarżącej naruszony został również art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nie odniesienie się w uzasadnieniu do wszystkich zarzutów zawartych w skardze.
Skarżąca w oparciu o art. 188 p.p.s.a. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi złożonej na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W., ewentualnie w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oraz o zasadzenie kosztów postępowania za obie instancje z uwzględnieniem kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż organ wydający decyzję o wznowieniu postępowania, a następnie o uchyleniu i odmowie przyznania renty strukturalnej oparł się na nieprawomocnym rozstrzygnięciu Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2006 r., w którym stwierdzono, iż wnioskodawczyni w dniu złożenia wniosku nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Dopiero zaś w dniu 2 marca 2006 r. Sąd Okręgowy w S. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, na skutek odwołania skarżącej od decyzji ZUS O/S. z dnia [...] marca 2005 roku, przyznał skarżącej prawo do stałej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 01.01.2005 r. do dnia 31.01.2006 r. Wyrok Sądu Okręgowego w S. przyznający prawo do renty, nie stworzył automatycznie z dniem jego wydania sytuacji wykluczenia z ubezpieczenia społecznego rolników.
Zgodnie bowiem z przepisem art. 3a ust 4 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), w takiej sytuacji ubezpieczenie społeczne rolników ustaje z końcem kwartału roku, w którym przyznano świadczenie, co w niniejszej sprawie nastąpiło z dniem 31.03.2006 r.
Wskazano nadto, iż decyzja o odmowie przyznania renty z dnia [...].07.2008 r. była oparta na nieprawomocnej decyzji KRUS z dnia [...] stycznia 2008 r. Aktualnie wyrokiem z dnia 19 marca 2009 r. wydanym przez Sąd Apelacyjny w L. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie sygn. akt III AUa 136/09 decyzja ta została uchylona, a sprawa przekazana została Prezesowi KRUS do ponownego rozpoznania. Wyrok z dnia 2 marca 2006r. Sądu Okręgowego w S. IV 389/05, przyznający ubezpieczonej prawo do renty stałej z tytułu niezdolności do pracy od dnia 1.01.2005 r., uprawomocnił się dopiero w dniu 8 kwietnia 2006 r.
Tym samym w ocenie autora skargi kasacyjnej brak było podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej, w pierwszej kolejności należy poddać analizie te przepisy prawa, które - zdaniem Sądu I instancji - miały decydujące znaczenie dla oceny, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. - po wznowieniu postępowania - miał uzasadnione podstawy do uchylenia decyzji z dnia [...] marca 2006 r. i odmówienia skarżącej przyznania renty strukturalnej.
Podstawę wznowienia postępowania stanowił art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.
Za taką okoliczność organ uznał fakt, iż skarżąca w dacie przyznania renty strukturalnej ([...] marca 2006 r.) nie podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu oraz że miała ustalone prawo do renty z ubezpieczenia społecznego, gdyż wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 2 marca 2006 r. przyznano jej prawo do stałej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Ta zaś okoliczność - w ocenie Sądu I instancji - powodowała, że skarżąca w dniu przyznania renty strukturalnej nie spełniała warunku do jej przyznania określonego w § 4 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), zgodnie z którym rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu, który ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników.
Naczelny Sąd Administracyjny powyższego poglądu Sądu I instancji nie podziela. O ustalonym prawie do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego w rozumieniu § 4 pkt 1 omawianego rozporządzenia można byłoby mówić dopiero wówczas, gdyby to prawo zostało ustalone ostateczną decyzją, czy też prawomocnym wyrokiem sądu. Tymczasem w dniu wydania decyzji o przyznaniu skarżącej renty strukturalnej (8 marca 2006 r.) wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia 2 marca 2006 r., zmieniający decyzję ZUS i przyznający skarżącej prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, jeszcze się nie uprawomocnił. Wynika to jednoznacznie z obowiązujących przepisów, skoro w myśl art. 369 § 1 k.p.c. termin do wniesienia apelacji wynosi dwa tygodnie od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem. Zauważyć przy tym należy, że dopiero prawomocne orzeczenie wydane przez sąd wiąże strony, a także inne sądy i organy administracji publicznej (art. 365 § 1 k.p.c.).
W przedmiotowej sprawie kwestia dotycząca daty prawomocności wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 2 marca 2006 r. uszła uwadze WSA w W., a była to istotna okoliczność dla oceny, czy skarżąca spełniała przesłanki do przyznania renty strukturalnej określone w § 4 pkt 1 omawianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r., co czyni usprawiedliwionym zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a.
Nie zachodzi natomiast potrzeba ustosunkowania się do zarzutów skargi kasacyjnej, iż skarżąca w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu (§ 4 pkt 3 rozporządzenia), gdyż kwestia ta nie była przedmiotem oceny Sądu I instancji, który stwierdził, że "w tej sytuacji, gdy jeden z warunków, które muszą wystąpić łącznie nie został spełniony, nawet spełnienie pozostałych nie powoduje możliwości wydania przez organ administracyjny decyzji pozytywnej. Z tego względu kwestia podlegania bądź nie ubezpieczeniu emerytalnemu rolników nie ma znaczenia dla zasadności wydanej decyzji".
Z kolei, jeżeli chodzi o zarzut skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji błędnie zaakceptował stanowisko organu, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. był uprawniony do uchylenia własnej ostatecznej decyzji o przyznaniu skarżącej renty strukturalnej, co stanowiło naruszenie § 17 ust. 1 omawianego rozporządzenia oraz że Sąd pominął, iż § 20 ust. 3 tegoż rozporządzenia daje podstawę do weryfikacji wniosku jedynie przed wydaniem decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, a nie daje możliwości uchylenia ostatecznej decyzji przyznającej rentę strukturalną, to stwierdzić należy, iż powyższe przepisy nie stanowiły samodzielnej podstawy do wydania decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. o uchyleniu decyzji z dnia 8 marca 2006 r. i odmowie przyznania skarżącej renty strukturalnej.
Podstawę prawną decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. stanowił m.in. art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji państwowej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.
Tak więc w oparciu o przepis art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. organ I instancji - Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, który wydał w sprawie przyznania skarżącej renty strukturalnej decyzję z dnia 8 marca 2006 r. w ostatniej instancji (art. 150 § 1 k.p.a.), był uprawniony do uchylenia tej decyzji, a następnie obowiązany był rozstrzygnąć istotę sprawy administracyjnej. Przez rozstrzygnięcie istoty sprawy należało w niniejszej sprawie rozumieć rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie renty strukturalnej, a w konsekwencji ocenę czy skarżąca spełniała warunki do przyznania tej renty, co wymagało weryfikacji wniosku skarżącej na podstawie § 20 ust. 3 omawianego rozporządzenia. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. nie naruszył też § 17 ust. 1 omawianego rozporządzenia, skoro po uchyleniu swojej poprzedniej decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. rozstrzygnął sprawę merytorycznie, odmawiając skarżącej przyznania renty strukturalnej. Zauważyć przy tym należy, iż przepis § 17 ust. 1 omawianego rozporządzenia jest wyłącznie przepisem o charakterze kompetencyjnym i w niczym nie ogranicza działania organu na podstawie art. 151 k.p.a.
Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 tej ostatniej ustawy.