Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 listopada 2014 r. o sygn. akt VI SA/Wa 483/14, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. A. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. (dalej: Komisja II stopnia) z dnia [...] listopada 2013 r., ustalającą wynik egzaminu adwokackiego, uchylił zaskarżoną uchwałę, orzekł o jej niewykonywaniu i zasądził od organu na rzecz skarżącej koszty postępowania sądowego.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.
W dniach 19-22 marca 2013 r. J. A. J. przystąpiła do egzaminu adwokackiego.
Uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r. Komisja II stopnia, działając na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9, ust. 10 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.), utrzymała w mocy uchwałę z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2013 r. w T., ustalającą J. A. J. wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. Z części trzeciej egzaminu, obejmującej zadanie z prawa cywilnego, które polegało na sporządzeniu apelacji, zdająca uzyskała ocenę niedostateczną, co skutkowało wynikiem negatywnym z egzaminu. Komisja II stopnia wskazała, że zdająca napisała apelację, jednak praca egzaminacyjna została sporządzona poniżej poziomu dostatecznego na każdej z trzech płaszczyzn oceny, określonych w art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze.
Komisja II stopnia zgodziła się egzaminatorami, że apelacja przygotowana przez zdającą nie zawierała prawidłowej i pełnej argumentacji, a styl ocenianej pracy i poziom języka prawniczego pozostawiał wiele do życzenia.
Uwzględniając skargę i uchylając zaskarżoną uchwałę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) WSA uznał, że została ona wydana z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania. Sąd podkreślił, że skarżąca w odwołaniu, a zatem po zapoznaniu się z własną pracą i jej oceną, wyraźnie wskazywała na dokonanie oceny niepełnej pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego. Powoływała się na problemy z komputerem, w tym również podczas drukowania pracy przed jej oddaniem, a także podnosiła, że oddana praca, jak wynika z pokwitowania, miała 6 stron, tymczasem tekst sporządzonej pracy kończy się na str. 4, strona 5 jest pusta, natomiast na stronie 6 są zapisy końcowe (podsumowujące – dot. czasu rozpoczęcia i zakończenia egzaminu).
Nadto wskazywała na niespójność pracy (na str. 3 urywa się jedna myśl i rozpoczyna się inna, wyraźnie niezwiązana z wcześniejszym wywodem, co czyni go niezrozumiałym; w tym miejscu brakuje pewnej partii tekstu).
Sąd stwierdził, że przytoczone okoliczności nie zostały przez organ wyjaśnione i zbadane, mimo że faktycznie między stroną końcową – 6, gdzie znajdują się zapisy podsumowujące a ostatnią stroną, na której zapisany został tekst pracy egzaminacyjnej jest jedna strona, str. 5, która nie zawiera żadnego tekstu (pusta strona) i mimo że na pokwitowaniu wystawionym przez Komisję brak jest jakiejkolwiek adnotacji, że jedna ze stron oddanej pracy jest pusta. W ocenie Sądu powyższe świadczy o niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy (naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., a tym samym również art. 8 k.p.a. i przez to art. 107 § 3 k.p.a.), bowiem istnieje uzasadniona wątpliwość, która nie została wyjaśniona przed podjęciem uchwały mogąca mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Organ nie wyjaśnił czy wydrukowana przez skarżącą praca, oddana następnie Komisji, została jedynie, na skutek problemów przy wydruku, błędnie wydrukowana i na zewnętrznym nośniku pamięci (pendrive) znajduje się pełna wersja pracy, czy też praca, przekazana Komisji w formie wydruku, jest identyczna z zarejestrowaną na zewnętrznym nośniku pamięci.
Niesprawdzenie nośnika pamięci, na którym została zarejestrowana praca skarżącej oraz niesporządzenie z tej czynności protokołu (art. 67 § 1 i § 2 pkt 3 k.p.a.), a także niedokonanie wydruku z pendrive pracy – który umożliwiłby porównanie zawartości pendrive z pracą egzaminacyjną z prawa cywilnego znajdującą się w aktach sprawy – wskazuje, jak uznał Sąd, na niewyjaśnienie kluczowego elementu sprawy. WSA podkreślił, że jeżeli na nośniku pamięci faktycznie znajduje się odmienny tekst pracy i na skutek problemów technicznych, nie cała praca została wydrukowana, będzie to oznaczało, że organy dokonały niepełnej oceny pracy.
WSA zgodził się z organem, że zdający odpowiada za sprzęt, którym posługuje się podczas egzaminu, jednak skoro skarżąca twierdzi, iż jej praca była obszerniejsza i wskazuje na kłopoty z wydrukowaniem pracy, to obowiązkiem organu było porównanie pracy wydrukowanej z pracą zapisaną na nośniku pamięci przed dokonaniem jej oceny, przy ewentualnym skorzystaniu w tym zakresie z opinii biegłego z zakresu informatyki.
Skargą kasacyjną Komisja II stopnia domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w postępowaniu zakończonym uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r. doszło do mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 7, 8, 67 § 1 i § 2 pkt 3, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., podczas gdy do takiego naruszenia nie doszło, a w konsekwencji wadliwe uchylenie wyżej wymienionej uchwały.
Skarżąca kasacyjnie Komisja II stopnia podkreśliła, że trafny jest pogląd, stojący w opozycji do eksponowanego w zaskarżonym wyroku, według którego materiałem dowodowym relewantnym w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego jest jedynie wydrukowana przez zdającego wersja pracy egzaminacyjnej, przekazywana następnie przez niego komisji egzaminacyjnej. Nietrafnie zatem przyjął Sąd I instancji, że obowiązkiem organu jest porównanie wersji pracy wydrukowanej przez zdającą z pracą zapisaną na nośniku pamięci. To zdający egzamin zawodowy odpowiada za treść pracy, którą przekazuje organowi do oceny. W tej sprawie zdająca otrzymała stosowne pokwitowanie po przekazaniu komisji wydrukowanej przez siebie pracy egzaminacyjnej. Zdaniem skarżącej kasacyjnie Komisji II stopnia, analiza pracy zdającej wskazuje, że praca ta zawiera 4 strony tekstu i nie jest prawdą, że na stronie 3 urywa się jedna myśl i rozpoczyna się inna, niezwiązana z wcześniejszym wywodem.
Wątpliwości dotyczące strony 5 (pustej) nie mają żadnego znaczenia, skoro zdająca na str. 4 kończy apelację podpisem pełnomocnika oraz wymienieniem załączników. Sugestie skarżącej, że część jej pracy została utracona są gołosłowne i nie znajdują potwierdzenia w treści apelacji. Zdaniem Komisji II stopnia praca egzaminacyjna została oceniona w takim kształcie, w jakim zdająca przedstawiła ją komisji, natomiast na komisji nie ciąży prawny obowiązek zapewnienia osobie zdającej bezawaryjnej pracy sprzętu komputerowego.
J. A. J. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Jak zaznaczyła, 4 strona apelacji kończy się podpisem i wyczerpuje treścią całą stronę, ale tylko dlatego, że zabrakło obszernego fragmentu pracy, który pierwotnie był wraz z uzupełnionymi zarzutami na pierwszej stronie, czego w ocenionym wydruku zabrakło. Nie jest wiadome co się stało z częścią pracy, a organy tego nie wyjaśniły.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna została oparta na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., w ramach której kwestionowana jest ocena Sądu i instancji, że nie wyjaśniając wszystkich okoliczności sprawy, organ naruszył przepisy postępowania administracyjnego tj. art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 8 i 107 § 3 k.p.a., co uzasadniać miało uchylenie zaskarżonej uchwały na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zdaniem skarżącej kasacyjnie Komisji Egzaminacyjnej za treść pracy pisemnej odpowiada zdający egzamin i do niego należy sprawdzenie, czy przekazywana Komisji w formie pisemnej treść zadania odpowiada temu, co zostało zapisane na elektronicznym nośniku pamięci.
Zarzuty skargi kasacyjnej wywiedzione w oparciu o podstawę naruszenia prawa procesowego są w pełni usprawiedliwione.
Dokonując oceny zaskarżonego wyroku z perspektywy zarzutów kasacyjnych stwierdzić należy, że Sąd I instancji wadliwie przyjął, iż zaniechanie porównania treści pracy pisemnej z treścią zapisu na zewnętrznym elektronicznym nośniku pamięci tzw. pendrivie stanowiło naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. wskutek czego mogło dojść do oceny niepełnej pracy.
Ze stanu faktycznego, na który wskazywała skarżąca, a którego nie kwestionowała Komisja Egzaminacyjna, Sąd I instancji wyprowadził fałszywe wnioski, przy czym w swoim rozumowaniu opierał się wyłącznie na przepisach k.p.a. mających, jak prawidłowo zresztą stwierdził, odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed komisją odwoławczą na podstawie art. 78h ust. 12 ustawy Prawo o adwokaturze. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz skonfrontowanych z nim akt administracyjnych sprawy, skarżąca podnosiła na etapie odwołania, a następnie skargi do sądu, że wydrukowana praca jest niekompletna oraz że miała kłopoty ze sprzętem komputerowym.
Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się ze skarżącym kasacyjnie organem, że istotne znaczenie w rozpatrywanej sprawie ma pisemny charakter egzaminu (art. 78d ust. 2 i art. 78e ust. 2, 3 i 4 ustawy Prawo o adwokaturze) i związane z tym konsekwencje. Należy przede wszystkim zauważyć, że wszystkich zdających egzamin adwokacki obowiązują te same, wynikające z przepisów ustawy oraz przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1301 ze zm.) reguły, które nie mogą być obce przystępującym do tego rodzaju sprawdzianu, i które zgodnie z § 9 ust. 4 rozporządzenia, stanowią obowiązkową informację przed jego rozpoczęciem. Stosownie do pkt 1, pkt 3a i pkt 4 § 9 ust. 4 przywołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości przed rozpoczęciem egzaminu adwokackiego przewodniczący komisji egzaminacyjnej lub jego zastępca informuje zdających o sposobie przeprowadzania egzaminu adwokackiego, o zasadach związanych z rozwiązywaniem zadań przy użyciu własnego sprzętu komputerowego oraz o zasadach dokonywania oceny rozwiązania zadań z drugiej do piątej części egzaminu.
Podlegająca ocenie praca pisemna może być sporządzona, zależnie od wyboru jakiego dokona zdający egzamin, albo przy użyciu własnego sprzętu komputerowego lub w formie odręcznej (§ 9a ust. 1 cyt. rozporządzenia). W przypadkach określonych w ust. 4 i 5 § 9a (niemożność skorzystania z komputera z powodu niekompatybilności oprogramowania lub inne okoliczności wyłączające korzystanie z komputera w trakcie egzaminu) zdający może zmienić formę rozwiązania zadań z komputerowej na odręczną, bez prawa do wydłużenia czasu przeznaczonego na wykonanie zadań.
Niezależnie jednak od tego jaką formę sporządzenia pracy wybierze zdający, zawsze ocenie poddana zostanie praca pisemna jako wynik pracy sporządzonej odręcznie albo jako wynik wydruku zapisu określonego dokumentu znajdującego się na dysku komputera.
Decyzję co do sposobu sporządzania pracy podejmuje wyłącznie zdający, tak jak tylko do niego należy, w przypadku sporządzania pracy przy wykorzystaniu komputera, dokładne sprawdzenie, czy wydrukowana i oddawana jako zakończona praca jest zupełna w swej treści. Obowiązek sprawdzenia oddawanej do oceny pracy jawi się jako tym bardziej oczywisty, jeśli zdający ma kłopoty ze sprzętem – bez znaczenia: swoim, użyczonym czy należącym do strony egzaminującej. Jeżeli, jak twierdziła już w odwołaniu skarżąca, wykorzystywany przez nią komputer działał wadliwie lub był niesprawny, uzasadnione było skorzystanie z możliwości odręcznego sporządzenia pracy, na co skarżąca się nie zdecydowała. Zabrakło też jednoznacznego stanowiska skarżącej w momencie oddania pracy Komisji i zaznaczenia, że tekst nie jest kompletny. Jak wynika z wyjaśnień samej skarżącej (uzasadnienie skargi), praca została wydrukowana w 3 egzemplarzach i przekazana egzaminatorowi, z którym skarżąca udała się, aby pracę przekazać Komisji.
W takim stanie rzeczy trudno przyjąć, że skarżąca została pozbawiona możliwości stwierdzenia, czy praca zawiera właściwą liczbę zupełnych treściowo stron, tym bardziej że swoje zarzuty co do niekompletności pracy opiera na liczbie oddanych stron. Dla stwierdzenia błędu wydruku wystarczające było już tylko sprawdzenie przez skarżącą, czy na ostatniej, 6 stronie, znajduje się jej podpis. Zaniechanie tej czynności sprzeciwiało się najlepiej pojętemu interesowi skarżącej, a skutki oddania niesprawdzonej pracy nie mogły obciążać Komisji Egzaminacyjnej i uzasadniać zarzutu nienależytego wyjaśnienia sprawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest dopuszczalne, aby Komisja Egzaminacyjna dokonywała korekty oddanej pracy pisemnej z tym, co zdający zapisał na zewnętrznym nośniku danych, ponieważ konfrontacja treści tych dwóch zapisów należy do zdającego. Nie można przyjąć, jak to uczynił Sąd I instancji, że Komisja uprawniona jest, w ramach wynikającego z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyjaśnienia wszystkich okoliczności stanu faktycznego sprawy, do porównywania treści pracy pisemnej z jej wersją elektroniczną i w dalszej kolejności do dokonywania wyboru znajdującego się na nośniku elektronicznym dokumentu stanowiącego zapis tej pracy. Przydanie takiej roli Komisji, poza tym, że jest nieuprawnione, to pozbawia przekazaną przez zdającego do oceny pracę pisemną jakiegokolwiek waloru wiążącego, a zdejmując ze zdającego odpowiedzialność za treść pracy, czyni dalsze postępowanie nieczytelnym i niecelowym.
Uwzględnienie skargi kasacyjnej nakłada na Sąd I instancji obowiązek ponownej kontroli skarżonej uchwały – tym razem już w zakresie wynikającym z zarzutów określonych w pkt 1 i 2 petitum skargi, a więc odnoszącym się do prawidłowości oceny zadania z prawa cywilnego.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a.