Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 95/13

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 10 października 2011 r. w sprawie ze skargi [...] na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Warszawie z dnia [...] lipca 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od [...].04.2012 r. do [...].06.2012 r., oddalił skargę.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. znak: [...], wydaną w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2012 r. odmawiającą umorzenia [...] (dalej jako skarżący, wnioskodawca) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od [...] kwietnia 2012 r. do [...] czerwca 2012 r. (II kwartał 2012 r.) w kwocie 366,00 zł.

W trakcie postępowania wyjaśniającego dotyczącego sytuacji materialno-bytowej skarżącego ustalono, że skarżący prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o pow. 7,34 ha (1,00085 ha przeliczeniowego) oraz że całość gospodarstwa stanowią użytki zielone. W gospodarstwie tym skarżący nie prowadzi hodowli inwentarza żywego, produkcji roślinnej i nie posiada maszyn rolniczych.

Ustalono także, że skarżący korzysta z dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych wypłacanych przez ARiMR, których celem jest poprawa dochodowości gospodarstwa. Ponadto organ ustalił, że źródłem dochodu rodziny jest renta socjalna żony skarżącego w wysokości 540,62 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł oraz zasiłek rodzinny.

Organ wskazał również, że skarżący przebywał wielokrotnie na zasiłku chorobowym, w tym ostatnio w okresie 2 kwietnia 2012 r. - 14 kwietnia 2012 r. Z tytułu czasowej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym wypłacono mu zasiłek choroby w kwocie 3.600 zł. Rodzina skarżącego korzysta ze świadczeń pomocy społecznej w formie zasiłków okresowych i celowych.

Organ uznał, że podnoszone we wniosku okoliczności wpływają na obniżenie zdolności płatniczych wnioskodawcy, nie stanowią jednak podstawy do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

W skardze do sądu administracyjnego skarżący zarzucił naruszenie art. 41a ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), dalej w skrócie jako: "u.s.r." oraz art. 6 i 7 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 października 2012 r. uznał skargę za nieuzasadnioną.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w myśl postanowień art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., który był podstawą orzekania w sprawie, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: 1) odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części;

1. 2) umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części.

Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że, że sąd administracyjny nie może zastępować organu w merytorycznej ocenie wniosku, uprawniony jest natomiast do kontroli zaskarżonej decyzji z punktu widzenia zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.)

W ocenie WSA w Białymstoku, organ w sposób należyty zbadał stan majątkowy skarżącego oraz jego sytuację zdrowotną i zebrał niezbędny do tego celu materiał dowodowy. Ustalono, że skarżący posiada dom i budynki gospodarcze oraz gospodarstwo rolne, w którym prowadzi działalność rolniczą. Potwierdzeniem tego może być również fakt otrzymywania płatności do gruntów rolnych.

Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że zgodnie z art. 41a u.s.r., jedynie w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, organ może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, uwzględniając przy tym możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył [...], reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając wyrok w całości i żądając jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego świadczonego w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. 1) naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) poprzez błędną ocenę decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS) z dnia [...].07.2012 r., znak [...], z punktu widzenia jej zgodności z prawem, polegającą na przyjęciu, że Prezes KRUS w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, podczas gdy nie zostały przez niego ustalone podstawowe okoliczności pozwalające na stwierdzenie zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników wskazane w art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia dowolnego, wydanego mimo nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczności mające w sprawie podstawowe znaczenie, a więc rozstrzygnięcia wydanego w oderwaniu od stanu faktycznego, który powinien być podstawą jego wydania;
2. 2) naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 134 § 1 u.p.p.s.a. w zw. z art. 80 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez błędną ocenę decyzji Prezesa KRUS z dnia [...].07.2012 r., znak [...], z punktu widzenia jej zgodności z prawem, polegającą na przyjęciu, że Prezes KRUS prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, podczas gdy przedstawione przez niego wnioski nie znajdują oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, są nielogiczne i wzajemnie sprzeczne; powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia dowolnego, wydanego wbrew istniejącemu stanowi faktycznemu;
3. 3) naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 134 § 1 u.p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez błędną ocenę decyzji Prezesa KRUS z dnia [...].07.2012 r., znak [...], z punktu widzenia jej zgodności z prawem, polegającą na akceptacji zaniedbania organu administracji w postaci wadliwego, niepełnego i wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia decyzji Prezesa KRUS z dnia [...].07.2012 r., znak [...], podczas gdy organ nie wskazał w uzasadnieniu decyzji na jakiekolwiek konkretne okoliczności świadczące o spełnieniu bądź niespełnieniu przez skarżącego ustawowych przesłanek umorzenia składki na ubezpieczenie społeczne rolników, a zaprezentowane w uzasadnieniu wnioski i twierdzenia są wzajemnie sprzeczne; powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uniemożliwiło skarżącemu poznanie motywów rozstrzygnięcia, a w konsekwencji ograniczyło mu również możliwość podjęcia skutecznej polemiki z wadliwym jego zdaniem rozstrzygnięciem organu;
4. 4) naruszenie art. 141 § 4 u.p.p.s.a. poprzez niewskazanie przez Sąd podstawy prawnej rozstrzygnięcia ani jej wyjaśnienia w zakresie, w jakim dotyczy charakteru umorzenia przez organ składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników oraz konsekwencji związanych z tym charakterem; powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uniemożliwiło skarżącemu poznanie motywów rozstrzygnięcia w tym zakresie, a w konsekwencji uniemożliwiło mu również podjęcie skutecznej polemiki z wadliwym jego zdaniem rozstrzygnięciem;
5. 5) naruszenie art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (dalej: u.s.r.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zgodnie z tym przepisem ważny interes ubezpieczonego charakteryzuje się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu postępowania oraz że występuje on jedynie w sytuacjach szczególnych, w których niemożliwość uregulowania należności spowodowana jest przypadkami losowymi, takimi jak klęska żywiołowa czy też trwała niezdolność do pracy wywołana chorobą, podczas gdy taka wykładnia nie znajduje uzasadnienia w brzmieniu ww. przepisu; powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia w oparciu o kryteria, które nie zostały wskazane w ustawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator szczegółowo odniósł się do powyższych zarzutów.

Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Istota postępowania kasacyjnego polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach podstaw kasacyjnych przytoczonych w skardze kasacyjnej, a z urzędu może brać pod rozwagę jedynie naruszenie przepisów powodujących nieważność postępowania (art. 183 p.p.s.a.).

Oznacza to, że obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest wskazanie przepisów, które jej zdaniem zostały naruszone, a obowiązkiem Sądu jest odniesienie się do zarzutów naruszenia wskazanych przepisów.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, przede wszystkim poprzez wadliwe przyjęcie, iż organ należycie ustalił stan faktyczny, który pozwoliłby na stwierdzenie, iż zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie składki na ubezpieczenie rentowo-emerytalne wskazane w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W ocenie skarżącego wnioski, które zdaniem organu uzasadniają odmowę umorzenia składek, nie znajdują oparcia w zebranym materiale dowodowym. Zarzuty naruszenia przepisów o postępowaniu zmierzają do wykazania, że Sąd pierwszej instancji mimo wadliwości postępowania administracyjnego, braku dokonania koniecznych ustaleń uznał, iż decyzja Prezesa KRUS nie narusza prawa.

Przede wszystkim należy podnieść, że zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy, a więc organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia po dokonaniu wszechstronnej analizy wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę.

Konstrukcja decyzji administracyjnej uznaniowej pozwala organowi na podjęcie rozstrzygnięcia, wyważając interes społeczny i słuszny interes strony postępowania.

Oznacza to, że przy zaistnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa materialnego organ może, ale nie ma obowiązku wydania decyzji na korzyść strony postępowania.

Należy podzielić ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, że organ w sposób należyty zbadał sytuację majątkową oraz zdrowotną skarżącego, z akt administracyjnych wynika, iż skarżący wielokrotnie występował z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia a także badał sytuację strony na bieżąco.

Skarżący prowadzi działalność rolniczą, o czym w ocenie organu świadczy to, iż ubiega się o płatności bezpośrednie do gruntów rolnych wypacanych corocznie przez Agencje Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a gospodarstwo rolne pozwala na osiąganie dochodów. Organ wskazał, iż skarżący otrzymał dopłaty do gruntów rolnych. Otrzymał również zasiłek chorobowy w kwocie 3.600 zł.

Organ badając sytuację majątkową skarżącego podniósł, iż mimo że w okresach wcześniejszych umorzono należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wypłacano świadczenia z ubezpieczenia społecznego rolników, tj. zasiłków chorobowych, skarżący nie opłaca nadal składek na ubezpieczenie.

Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd przyjął, iż organ wyjaśnił sytuację majątkową i zdrowotną skarżącego, a stanowisko Sądu nie można uznać za wadliwe.

Oceniając prawidłowość rozstrzygnięcia podjętego przez Prezesa KRUS, a zaakceptowanego przez Sąd pierwszej instancji, należy wskazać na treść przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, który stanowi, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Organ oceniając interes obu stron zwrócił uwagę, że Skarżący pobiera świadczenia z KRUS mimo, iż nie uiszcza należnych składek na ubezpieczenie.

Oceniając prawidłowość zaskarżonego wyroku, należy podnieść, iż przy ocenie decyzji uznaniowej sąd administracyjny kontroluje prawidłowość, legalność postępowania administracyjnego i kontrola takiej decyzji jest co do zasady ograniczona.

Prawidłowe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż Prezes KRUS w zaskarżonej decyzji uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, nie pozostawiając poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez skarżącego, jak również nie pominął istotnych dla sprawy elementów materiału dowodowego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. należy uznać, go za niezasadny. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić skuteczny zarzut kasacyjny, jeżeli jest sporządzone w taki sposób, że uniemożliwiona jest kontrola instancyjna. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku poddaje się kontroli instancyjnej. Sąd w sposób wystarczający uzasadnił swoje stanowisko.

Reasumując powyższe, skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach zastępstwa procesowego świadczonego w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w myśl art. 254 § 1 i 258 § 1 p.p.s.a.