Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 22 września 2022 r., sygn. akt II GSK 978/19

Uzasadnienie

I

Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1083/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., działając na podstawie ustawy z [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej jako: "p.p.s.a.") oddalił skargę L. M. (dalej jako: "skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za posiadanie niezarejestrowanych automatów do gier.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu [...] maja 2017 r. funkcjonariusze M. Urzędu Celno-Skarbowego w W. Delegatura w C. przeprowadzili kontrolę w lokalu "[...]" mieszczącym się w C. przy ul. [...], w trakcie której ujawnili dwa włączone do sieci elektrycznej i gotowe do eksploatacji urządzenia do gier tj.: HOT FUN nr [...] oraz TURBO YISION nr [...] W dniu kontroli funkcjonariusze nie przeprowadzili eksperymentu na ww. automatach, gdyż właściciel lokalu – skarżący odłączył automaty z zasilania przez co uniemożliwił przeprowadzenie gier kontrolnych na przedmiotowych automatach. Ekspertyza przedmiotowych automatów została przeprowadzona przez biegłego w dniu [...] sierpnia 2017 r. W charakterze świadka przesłuchano J. J. Ś. (pracownika lokalu) oraz skarżącego (prowadzącego działalność gospodarczą w kontrolowanym lokalu).

Decyzją Naczelnika M. Urzędu Celno-Skarbowego w W. z dnia [...] lutego 2018 r., wymierzono skarżącemu karę pieniężną w wysokości 200.000 zł za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika M. Urzędu Celno-Skarbowego w W..

Skarżący zaskarżył powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.. Sąd pierwszej instancji skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń w przedmiocie stanu faktycznego, które doprowadziły do trafnej, w ocenie Sądu, konkluzji, że gry urządzane na zabezpieczonych automatach były grami hazardowymi w rozumieniu ustawy z dnia [...] listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2018 r. poz. 165 ze zm.; dalej jako: "u.g.h.").

W ocenie Sądu organy celne nie naruszyły ustawowych reguł prowadzenia postępowania, prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy, pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia. Organy podjęły wszelkie niezbędne czynności mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia reguł oceny dowodów. Organ odwoławczy rozważył całość zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ocena dowodów, jakiej dokonano w tej sprawie nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzystała z ochrony przewidzianej w art. 191 ustawa z dnia [...] sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.; dalej jako: "o.p.").

II

Strona skarżąca złożyła na powyższy wyrok WSA w W. skargę kasacyjną. Wyrok Sądu pierwszej instancji zaskarżyła w całości i wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w W.. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. skarżący wniósł o rozpoznanie niniejszej skargi na rozprawie oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił:

1. 1. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż właściciel lokalu, w którym znajdowały się automaty do gier odpowiada na podstawie ww. podpisu, nawet jeśli odda lokal w posiadanie zależne, gdyż wskutek oddania lokalu w posiadanie zależne właściciel nie traci posiadania samoistnego, podczas gdy zgodnie w prawidłową wykładnią przedmiotowego przepisu, odpowiedzialność może ponosić jedynie posiadacz samoistny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, o ile lokal nie jest przedmiotem posiadania zależnego. W związku z tym, że skarżący wynajął lokal spółce A. Sp. z o.o. (dalej jako: "Spółka") zachodzi negatywna przesłanka uniemożliwiająca wymierzenie skarżącemu kary na podstawie danego przepisu. Ponadto, poprzez wyrażenie błędnego poglądu, że nowelizacja art. 89 u.g.h., która weszła w życie dnia [...] kwietnia 2017 r. nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, podczas gdy ustawodawca celowo doprecyzował krąg osób i znamion deliktu administracyjnego z art. 89 u.g.h., aby ograniczyć nadmiernie szeroką wykładnie zwrotu urządzać gry.
2. 2. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 2 ustawy z dnia [...] sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (dalej jako: "u.s.c.") oraz art. 30 ust. 1 pkt 3 u.s.c. poprzez błędne uznanie, że funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej na podstawie ww. przepisów byli uprawnieni do przeprowadzenia w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie, podczas gdy w dacie kontroli przedmiotowego lokalu tj. dnia [...] maja 2017 r., u.s.c. nie obowiązywała, bowiem została uchylona z dnia [...] kwietnia 2017 r., zatem dana regulacja nie mogła stanowić normy kompetencyjnej uprawniającej funkcjonariuszy do ustalenia rodzaju gier oferowanych przez urządzenia.
3. 3. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w art. 235 o.p. art. 210 § 1 pkt 4 i 5 o.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. polegające na przeprowadzeniu przez Sąd wadliwej kontroli zaskarżonej decyzji i niedostrzeżeniu tego, że organ w podstawie prawnej skarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji wskazano art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. (posiadacz samoistny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, o ile lokal nie jest przedmiotem posiadania zależnego) natomiast w rozstrzygnięciu - posiadanie niezarejestrowanych automatów do gier, w sytuacji kiedy posiadanie automatów nie stanowi tytułu do wymierzenia kary pieniężnej, skarżący nie posiadał spornych automatów, co sprawia, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 o.p. i powoduje nieważność decyzji, co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnego oddalenia skargi.
4. 4. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 122 o.p. w zw. z art. 187 § 1 o.p. polegające na tym, że Sąd w wyniku wadliwej kontroli zaskarżonej decyzji nie dostrzegł tego, że organ niezasadnie zaniechał przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka w osobie przedstawiciela najemcy lokalu Spółki, w sytuacji kiedy kwestia zakresu umowy oraz praw i obowiązków skarżącego była sporna i miałaby wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnego oddalenia skargi.
5. 5. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 199a o.p. polegające na tym, że Sąd w wyniku wadliwej kontroli zaskarżonej decyzji nie dostrzegł tego, że organ dokonał błędnej wykładni postanowień umowy najmu lokalu zawartej pomiędzy skarżącym a Spółką, gdyż pominął cel danej umowy i zgodny zamiaru stron, co skutkowało niezasadnym pominięciem tego, że kontrolowany lokal był dnia [...] maja 2017 r. oddany w posiadanie zależne Spółce, błędnym ustaleniem, że lokal w zakresie w jakim był zajmowany przez urządzenia do gier nadal pozostawał w posiadaniu samoistnym skarżącego co w konsekwencji skutkowało niezasadnym oddaleniem skargi.
6. 6. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 o.p. w zw. z art. 127 o.p. w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 o.p. polegające na tym, że Sąd w wyniku wadliwej kontroli zaskarżonej decyzji nie dostrzegł tego, że organ II instancji nie odniósł się do argumentów skarżącego, że nie był on posiadaczem spornych automatów, przez co organ naruszył zasadę dwuinstancyjności, bo nie rozpoznał ponownie sprawy, nie rozważył wszechstronnie okoliczności sprawy, co miało istotny wpływ na treść wyroku, gdyż doprowadziło do niezasadnego oddalenia skargi, mimo iż skarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
7. 7. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 191 o.p. polegające na tym, że Sąd w wyniku wadliwej kontroli zaskarżonej decyzji nie dostrzegł tego, że organy nie dokonały wszechstronnej analizy zebranych w sprawie dowodów oraz dowolnej ich oceny, poprzez niezasadne uznanie, że kontrolowane urządzenia są automatami do gier w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, podczas gdy zebrane w sprawie dowody nie pozwalają na dokonanie stanowczych i merytorycznych ustaleń w tym zakresie, urządzenia nigdy nie zostały uruchomione, opinia biegłego jest niepełna bazuje jedynie na elektronicznych zapisach a nie na rzeczywistym przebiegu gry, jednocześnie organ pominął dowody w postaci opinii biegłych i nagrań dotyczących tego typu urządzeń, co skutkowało błędnym ustaleniem, że gry zawierają element losowości i w konsekwencji skutkowało niezasadnym oddaleniem skargi.
8. 8. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 188 o.p. w zw. z art. 197 § 1 o.p. polegające na tym, że Sąd w wyniku wadliwej kontroli zaskarżonej decyzji nie dostrzegł tego, że organ niezasadnie oddalił wniosek dowodowy skarżącego o przeprowadzenie dowodu z opinii laboratorium badawczego na okoliczność tego, że kontrolowane urządzenia nie oferują gier o charakterze losowych lub zawierających element losowości, bowiem w urządzeniach zainstalowano zamkniętą ilość układów, gracz korzystając z opcji pomocy może w każdym momencie gry sprawdzić jaki będzie kolejny układ i zdecydować czy będzie grał dalej czy też skończy grę, gracz wykorzystując zdolność zapamiętywania i logicznego myślenia ma wpływ na końcowy wynik gry, co skutkowało błędnym ustaleniem, że ww. urządzenia są automatami do gier w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, w sytuacji kiedy są to gry logiczne bazujące na zdolności zapamiętywania, opinia biegłego jest niepełna - nie uruchomiono urządzeń, nie zbadano wszystkich funkcji, niedostrzeżenie powyższego błędu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadził do niezasadnego oddalenia skargi.
9. 9. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 188 o.p. polegające na oddaleniu wniosku dowodowego skarżącego o zwrócenie się do Spółki z zapytaniem o zakres najmu kontrolowanego lokalu, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że mimo wynajęcia lokalu ww. spółce skarżący nadal był posiadaczem samoistnym lokalu i odpowiada za delikt z art. 89 u.g.h., co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnego oddalenia skargi.

III

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

IV

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Uwzględniając istotę sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzeć je łącznie. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego.

Na ich postawie strona skarżąca zmierzała do podważenia stanowiska Sądu pierwszej instancji odnośnie do zasadności uznania jej na gruncie okoliczności stanu faktycznego za posiadacza niezarejestrowanych automatów do gier.

W pierwszej kolejności należy podnieść, iż nie mogły odnieść zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku wszystkie podniesione zarzuty naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania.

W szczególności aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zyskał zarzut naruszenia m.in. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w art. 235 o.p. art. 210 § 1 pkt 4 i 5 o.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h.; art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 122 o.p. w zw. z art. 187 § 1 o.p., czy art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 191 o.p.

Wskazane wyżej przepisy dotyczą ogólnych reguł prowadzenia postępowania dowodowego w tym takich jak: zasada prawdy materialnej (art. 187 § 1) oraz swobodnej oceny dowodów (art. 191).

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uznanie tych zarzutów za uzasadnione, gdyż organy działały na podstawie obowiązujących przepisów prawa i podjęły niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu. Zebrany materiał jest kompletny, a jego ocena jest wszechstronna i przekonująca, czym spełniono wymóg z art. 187 § 1 o.p. W nauce prawa zwraca się uwagę na konieczność dołożenia starań, aby swobodna ocena dowodów nie przekształciła się w samowolę. Dlatego też musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł tej oceny. W omawianej sprawie organy zastosowały się do powyższych reguł. W sprawie tej, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, zebrano wyczerpujący materiał dowodowy niezbędny do jej rozstrzygnięcia. Z tego punktu widzenia nieprzeprowadzenie przez organy dowodów wskazywanych przez stronę nie stanowi naruszenia zasad prowadzenia postępowania dowodowego.

Z treści art. 188 o.p., nie wynika oczywista konieczność uwzględniania każdego wniosku dowodowego zgłaszanego przez stronę w toku postępowania. Organ może nie uwzględnić wniosku dowodowego strony nie tylko wówczas, gdy wniosek taki dotyczy okoliczności nieistotnej dla rozstrzygnięcia sprawy, ale także w przypadku stwierdzenia, że istotna dla rozstrzygnięcia okoliczność została już dostatecznie wyjaśniona, a zgłoszenie nowych wniosków dowodowych spowoduje jedynie przewlekanie postępowania. W niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę zebrany materiał dowodowy, nie budzi żadnych wątpliwości, co do zgodności ich z rzeczywistością.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie - zarówno zgromadzono, jak i przeprowadzono wystarczające dowody dla wykazania, że skarżący urządzał gry na automatach w rozumieniu u.g.h. (gry losowe) bez wymaganej koncesji na prowadzenie kasyna gry. Okoliczność, że gry te były grami na automatach w rozumieniu u,g,h, nie została skutecznie zakwestionowana w skardze kasacyjnej. Natomiast dowód z przeprowadzonego eksperymentu jest miarodajny i był wystarczający do dokonania ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy bez potrzeby dopuszczania dowodu z opinii biegłego - dotyczących właśnie sposobu funkcjonowania automatów oraz celu i charakteru gier, do jakich miały służyć automaty.

Wobec tego należało przyjąć, że Sąd pierwszej instancji zasadnie nie powziął wątpliwości co do ustaleń faktycznych dokonanych w tej sprawie przez organy w oparciu o prawidłowo odczytane i zastosowane przepisy procedury.

Nie można zatem podzielić prezentowanego w skardze kasacyjnej wywodu, że doszło w sprawie do naruszenia prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 89 § 1 pkt. 4 u.g.h., skutkującej uznaniem, że skarżący jest posiadaczem zależnym tej części lokalu, która była przedmiotem umowy najmu.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej uznaje za trafne stanowisko wyrażone przez Sąd pierwszej instancji pomimo zawarcia umowy najmu na cały lokal znajdujący się przy ul. [...] C. Spółce to skarżący prowadził działalność gastronomiczną, co potwierdził podczas przesłuchania. Ponadto, faktycznie przedmiotem najmu była tylko część lokalu, na której znajdowały się dwa niezarejestrowane automaty do gier. Zatem posiadaczem samoistnym lokalu (w którym była prowadzona działalność gastronomiczna), gdzie znajdowały się niezarejestrowane automaty był skarżący. W tej sytuacji, pomimo zawarcia formalnej umowy najmu na cały lokal, lokal ten był wykorzystywany w części na urządzanie gier, a więc lokal ten nie mógł być uznany za przedmiot posiadania zależnego, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h.

Przypomnieć należy, że w związku wprowadzoną z dniem [...] kwietnia 2017 r. zmianą przepisów u.g.h., m.in. rozszerzającą katalog podmiotów podlegających karze pieniężnej za naruszenie przepisów tej ustawy podmiotami tymi stali się (m.in.): osoba posiadająca tytuł prawny do lokalu, czy też podmiot faktycznie władający lokalem. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustawy, zawartym w druku nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. wyjaśniono, że rozszerzenie katalogu podmiotów którym będzie można nałożyć administracyjną karę pieniężna jest podyktowane tym, iż: "Liczne przypadki czerpania przez posiadacza lokalu korzyści finansowych z urządzanych w nim gier na automatach skłoniły projektodawcę do wprowadzenia powyższej zmiany. Z jednej strony przepis przewiduje karanie osób bezpośrednio zaangażowanych w nielegalne organizowanie gier na automatach, a z drugiej strony nie przewiduje automatycznej odpowiedzialności osób posiadających tytuł prawmy lokalu.

Wskazać przy tym należy, że np. właściciel lokalu oddanego w posiadanie zależne będzie podlegał karze w przypadku zaangażowania w urządzanie nielegalnych gier na automatach". Za prawidłowy należy wobec tego uznać pogląd WSA, że zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie możliwości nałożenia administracyjnej kary pieniężnej m.in. na podmiot faktycznie władający lokalem, w którym zastano automaty do gier, pod warunkiem, że władający lokalem prowadzi w nim działalność gastronomiczną, handlową lub usługową. W tym przypadku nie ciąży już na organach obowiązek dowodzenia "urządzania" gier na automatach. Nawet ewentualne podnajęcie innej firmie części lokalu (na której miały znajdować się automaty do gier) nie zmienia sytuacji skarżącego, który dalej pozostaje posiadaczem lokalu.

Co więcej, zaznaczyć należy, że lokal nie traci swego charakteru – wyodrębnionego fizycznie miejsca, w którym prowadzona jest ww. działalność gospodarcza, w sytuacji, gdy korzystając z zasady swobody umów posiadacz lokalu udostępni (podnajmie, użyczy) fragment jego powierzchni innej osobie do używania. Posiadacz lokalu (samoistny albo zależny) w takiej sytuacji nie utraci więc "posiadania lokalu", w którym prowadzona jest ww. działalność gospodarcza. Zgodnie bowiem z art. 336 k.c., posiadanie jest "władaniem rzeczą", a takie władanie przejawia się w podejmowaniu czynności wskazujących na to, że posiadacz traktuje rzecz (lokal) jako pozostającą w jego sferze swobodnej dyspozycji.

Należy również zwrócić uwagę na fakt, iż pojęcie "lokalu" nie zostało zdefiniowane w ustawie o grach hazardowych, a więc dla prawidłowego odkodowania znaczenia użytego w przepisie art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h pojęcia "lokal", należy sięgnąć zarówno do leksykalnego znaczenia tego słowa, jak również uwzględnić znaczenie, jakie zostało nadane mu przez ustawodawcę w innych niż ustawa o grach hazardowych aktach prawnych. Słowo "lokal" w języku potocznym oznacza tyle co "mieszkanie lub inne pomieszczenie użytkowe" (definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego, PWN). Jeżeli chodzi o regulacje normatywne, to definicję "lokalu" zawiera art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia [...] czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1234 ze zm.), zgodnie z którym przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; natomiast nie jest w rozumieniu tej ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.

Z kolei w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia [...] czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1910) przewidziano, że samodzielny lokal mieszkalny to wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Przepis ten stosuje się odpowiednio również do samodzielnych lokali wykorzystywanych zgodnie z przeznaczeniem na cele inne niż mieszkalne. Natomiast zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2019 r., poz. 1065) przez lokal użytkowy rozumie się jedno pomieszczenie lub zespół pomieszczeń, wydzielone stałymi przegrodami budowlanymi, niebędące mieszkaniem, pomieszczeniem technicznym albo pomieszczeniem gospodarczym.

Pojęciem "lokalu" ustawodawca posługuje się także, choć nie definiując go, w przepisach Kodeksu cywilnego w regulacji dotyczącej najmu lokali mieszkalnych i lokali o innym przeznaczeniu (art. 680–692 k.c.). Doktryna podnosi, iż lokalami w znaczeniu Kodeksu cywilnego są także inne pomieszczenia. Są nimi wszelkie przestrzenie wydzielone ścianami w obiekcie budowlanym, przy czym obiekt ten nie musi być trwale z gruntem związany (np. lokalem może być pomieszczenie w kiosku czy baraku umieszczonym na gruncie). Lokalem wedle Kodeksu cywilnego może być też pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, np. znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych (Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Osajda, W. 2017 r.).

Niewątpliwe z powyższego wynika, że ustawodawca nie wprowadził jednolitej definicji "lokalu". Niemniej jednak mając na względzie zarówno leksykalne znaczenie tego słowa, jak również przywołane definicje legalne, można wskazać takie cechy, które pozwolą odkodować jego znaczenie. W ocenie sądu pojęcie lokalu oznacza pomieszczenie, które zostało w wyraźny sposób wydzielone za pomocą stałych przegród (ścian), przeznaczone jednocześnie do pobytu osób w celach mieszkalnych lub związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

P rzepis art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. wskazuje, że co do zasady podmiotem odpowiedzialnym za wskazane w przepisie czyny jest posiadacz samoistny lokalu, chyba że wykaże on, iż lokal stał się przedmiotem posiadania zależnego. W takim przypadku odpowiedzialność zostaje "przeniesiona" na posiadacza zależnego lokalu. Z literalnego brzmienia przepisu wynika przy tym, że dla "zwolnienia" posiadacza samoistnego z odpowiedzialności na podstawie przywołanej regulacji konieczne jest, aby przedmiotem posiadania zależnego przez podmiot trzeci był lokal, nie zaś jego część (np. określona w m2 powierzchnia części lokalu). Przeniesienie posiadania do części lokalu (rozumianego jako część powierzchni lokalu) nie będzie skutkowało "przesunięciem" ciężaru odpowiedzialności na posiadaczy zależnych tej niewyodrębnionej w osobny lokal części powierzchni lokalu.

Należy również zauważyć, że używając pojęcia "lokal", ustawodawca dookreślił w przepisach u.g.h., że przepisy te dotyczą "lokalu, w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa". A zatem lokal, o jakim mowa w przepisie art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., nie traci charakteru wyodrębnionego fizycznie miejsca, w którym prowadzona jest ww. działalność gospodarcza w sytuacji, gdy korzystając z zasady swobody umów posiadacz lokalu udostępni (wynajmie) fragment jego powierzchni innej osobie do używania. Samoistny posiadacz lokalu w takiej sytuacji nie traci posiadania "lokalu", w którym prowadzona jest działalność gospodarcza. Zgodnie bowiem z art. 336 k.c., posiadanie jest "władaniem rzeczą", a takie władanie przejawia się w podejmowaniu czynności wskazujących na to, że posiadacz traktuje rzecz (lokal) jako pozostającą w jego sferze swobodnej dyspozycji.

Zgodnie z art. 337 k.c. posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje rzecz w posiadanie zależne. Biorąc pod uwagę okoliczności rozpoznawanej sprawy należy uznać, że podnajęcie części powierzchni lokalu nie spowodowało, że ta część stała się samodzielnym "lokalem", który mógł być oddany w posiadanie zależne w rozumieniu art. 89 § 1 pkt 4 u.g.h. Zawarcie umowy najmu nie spowodowało zatem w tej sprawie utraty przez skarżącego posiadania samoistnego "lokalu". Wynajęta powierzchnia w dalszym ciągu pozostawała częścią całego lokalu, w którym prowadzona była przez skarżącego działalność gastronomiczna/handlowa.

Naczelny Sąd Administracyjny biorąc pod uwagę wyżej wymienioną argumentację uznał, że wszystkie zarzuty skargi są niezasadne. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził bowiem naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.