Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 903/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G (dalej: WSA w G) uwzględnił skargę I S (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Ś Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C (dalej: Dyrektor) z dnia [..] lutego 2013 r. w przedmiocie płatności obszarowych, uchylając zaskarżoną decyzję.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym.
Decyzją z dnia [..] listopada 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w N Ś przyznał I S płatności w ramach wsparcia bezpośredniego za 2007 r. w kwocie 847,33 zł, które zostały przekazane na rachunek bankowy skarżącej w dniu 18 grudnia 2007 r. Decyzja ta została usunięta z obrotu prawnego w wyniku stwierdzenia jej nieważności.
Decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w N Ś z dnia [..] grudnia 2011 r. przyznano stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2007 r. w kwocie 322,65 zł.
W dniu 1 października 2012 r. poinformowano stronę o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych płatności za rok 2007 w kwocie 524,68 zł. W związku z tym, że dobrowolny zwrot płatności nie nastąpił, decyzją z dnia 8 stycznia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w N Ś ustalił I S kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 524,68 zł.
Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., po rozpatrzeniu odwołania strony, Dyrektor utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N Ś. W uzasadnieniu organ przypomniał, że obowiązek zwrotu nadmiernie pobranej płatności nie ma zastosowania, jeżeli zostaną łącznie spełnione dwie przesłanki, a mianowicie: jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, oraz jeżeli błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika. W ocenie organu wypłata I S płatności do gruntów rolnych na rok 2007 nastąpiła na skutek pomyłki organu, bowiem wydając tę decyzję organ powinien prawidłowo ustalić powierzchnię kwalifikowaną do płatności na poszczególnych działkach ewidencyjnych. Jednak w ocenie organu błąd ten mógł zostać wykryty przez rolnika. A zatem w zaistniałej sytuacji nie można uznać, że została spełniona druga przesłanka wyłączająca obowiązek zwrotu płatności.
Organ podał, że jeżeli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nadmiernej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Następnie przypomniał, że płatności zostały przekazane na rachunek bankowy skarżącej w dniu 18 grudnia 2007 r. natomiast decyzja o ustaleniu I S kwoty nienależnie pobranych płatności została doręczona w dniu 14 stycznia 2013 r. Zatem w rozpatrywanej sprawie nie doszło do doręczenia decyzji o ustaleniu kwoty nadmiernie pobranych płatności w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.
WSA w G uwzględniając skargę wyjaśnił, że spór pomiędzy stronami sprowadza się do oceny, czy zaistniałe w sprawie okoliczności faktyczne uzasadniały wydanie decyzji ustalającej I S obowiązek zwrotu nadmiernie (nienależnie) pobranych płatności w kwocie 524,68 zł.
Wedle art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.U.UE.L.2004.141.18 ze zm.), dalej: rozporządzenie 796/2004, obowiązek dokonania zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.
Ponadto, w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nadmiernej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.
O ile poza sporem jest, że płatność została dokonana w nadmiernej wysokości na skutek błędu organu, o tyle w ocenie Sądu I instancji, organ w żadnej mierze w motywach zaskarżonej decyzji nie wykazał, że błąd mógł zostać wykryty przez skarżącą. W tym zakresie organ odwoławczy powołał się jedynie na okoliczność, że w stanie faktycznym doszło do wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, które to naruszenie zdaniem organu ze swej istoty jest błędem oczywistym, który w zwykłych okolicznościach mógł zostać wykryty przez stronę. Organ odwoławczy wskazał także, że rolnik ubiegający się o płatności otrzymuje informację o maksymalnym kwalifikowanym obszarze przypadającym na daną działkę ewidencyjną wraz ze wstępnie wypełnionymi wnioskami o przyznanie pomocy oraz materiałem graficznym, który wskazuje granice działek referencyjnych oraz ich unikalną identyfikację. Maksymalny obszar kwalifikowany jest to zatem powierzchnia odpowiadająca powierzchni rzeczywistej. Zatem rolnik wstępnie otrzymując formularz wniosku ma obowiązek dokonać zmian na tym formularzu, jeżeli stwierdzi, że jakakolwiek informacja tam zawarta jest błędna.
Sąd nie podzielił powyższego stanowiska, że w niniejszej sprawie skarżąca mogła wykryć błąd, skoro organ jako profesjonalista dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem błędu nie zauważył.
Niezależnie od powyższego Sąd wskazał, że wypłata płatności za 2007 r. została przekazana stronie w dniu 18 grudnia 2007 r., zaś decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych należności z 8 stycznia 2013 r. została doręczona stronie w dniu 14 stycznia 2013 r. Zatem wbrew błędnej argumentacji organu odwoławczego zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w sprawie zaistniała negatywna przesłanka do wydania decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu płatności, albowiem błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, a od daty płatności do daty powiadomienia I S o decyzji o zwrocie upłynęło ponad 5 lat. Jak wynika z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, jeżeli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nadmiernej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.
Treść art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 jest jasna, czytelna i nie wymaga zabiegów interpretacyjnych. Upływ terminu 12 miesięcy od płatności do powiadomienia o decyzji o zwrocie, w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego, sprawia, że obowiązek zwrotu nie ma zastosowania.
Dyrektor Ś Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C zaskarżając wyrok w całości, domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. skutkujące nieważnością postępowania, zatem zaistniały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna Dyrektora oparta została na naruszeniu prawa materialnego, a więc podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. W ramach zarzutu Dyrektor wskazał na naruszenie art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, przyjmując, że Sąd I instancji dokonał wadliwej wykładni tego przepisu, bowiem przyjął, że obowiązek zwrotu wypłaconej rolnikowi płatności, jeżeli ma ona charakter płatności nadmiernej, a jest związana z błędem w zakresie ustaleń faktycznych będących podstawą jej ustalenia, istnieje tylko wtedy, gdy od momentu wypłaty tej należności do chwili ustalenia, że jest to należność nadmierna, nie upłynie więcej niż 12 miesięcy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie ten warunek nie został spełniony, to w ocenie Sądu I instancji nie było podstaw do wydania decyzji objętej skargą.
Ten sposób wykładni art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 zakwestionował Dyrektor, uznając, że termin 12 miesięcy może być odnoszony tylko do przypadków, w których błąd nie mógł być wykryty przez rolnika, a taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznanej sprawie.
Zarzut kasacyjny postawiony i uzasadniony w sposób wskazany nie ma usprawiedliwienia prawnego, dlatego nie mógł odnieść skutku w postaci uchylenia skarżonego wyroku.
Zdaniem NSA trafne jest stanowisko Sądu I instancji, które przyjmuje, że zwrot nadmiernej płatności jest możliwy tylko w sytuacjach opisanych w treści art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, ilekroć chodzi o płatności przyznane do dnia 1 stycznia 2010 r. Zgodnie z treścią tego przepisu obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu oraz,,0 jeżeli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Ponadto, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczeniem płatności, obowiązek zwrotu nie występuje, jeżeli rolnika nie powiadomiono o zwrocie w terminie 12 miesięcy od przyznania płatności.
Sąd I instancji prawidłowo i poprawnie zinterpretował treść art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 oraz właściwie zastosował ją do stanu faktycznego sprawy. Analiza akt sprawy i uzasadnienia skarżonego wyroku potwierdza pogląd Sądu I instancji, że w sprawie ze skargi I S spełnione zostały przesłanki określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004, bowiem nadmierna płatność była efektem błędnego wyliczenia jej przez organ, a ten błąd nie mógł być wykryty przez rolnika. NSA podziela to stanowisko i akceptuje ten sposób rozumienia treści przepisu będącego podstawą zarzutu kasacyjnego. Z samego faktu, że po około 4 latach organ stwierdza nieważność własnej decyzji przyznającej płatność nie wynika i wynikać nie może, że błąd w zakresie wyliczenia tej płatności w 2007 r. mógł być wykryty przez rolnika, a wobec tego nie mogą do niego mieć zastosowania warunki związane z 12-miesięcznym okresem między decyzją o płatności, a stwierdzeniem jej nadmiernego charakteru.
W ocenie NSA, trafnie podkreślono w uzasadnieniu wyroku, że upływ 12 miesięcy między obu decyzjami, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie, jest przesłanką negatywną określenia nadmiernej płatności i zobowiązania rolnika do jej uiszczenia wraz z odsetkami.
Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.