Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 3 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 982/15

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 689/14, oddalił skargę [...] (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora [...] o Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor ARiMR) z [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2013.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji podał, że skarżący 26 marca 2013 r. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. Był to wniosek o drugą płatność rolnośrodowiskową za realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, w wariantach 2.1 Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), 2.3 Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) oraz 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) zadeklarowano działki rolne o łącznej powierzchni 47,35 ha.

W dniach 7-8 sierpnia 2013 r. w gospodarstwie skarżącego przeprowadzono kontrolę, w wyniku której na poszczególnych działkach (A-N) stwierdzono następujące nieprawidłowości: zadeklarowana powierzchnia całkowita działki rolnej jest większa od powierzchni całkowitej stwierdzonej (A, H, L), zadeklarowana powierzchnia całkowita działki rolnej jest mniejsza od powierzchni całkowitej stwierdzonej (D, E, I), granice upraw wykraczają poza granice działki referencyjnej zadeklarowanej we wniosku (B, C, D, E, F, M), powiększenie zasięgu pola zagospodarowania (C, D, E, F, G, H, K, L, M, N), zmniejszenie zasięgu pola zagospodarowania (F), materiał szkółkarski nie spełniał wymagań (A, B, C, D, E, J, K, Ł, M), brak koszenia lub wypasu, lub koszenie lub wypas w niewłaściwym terminie (N), nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów (A, B, C, D, E, J, K, Ł, M).

Poza powyższą kontrolą w gospodarstwie skarżącego przeprowadzona została kontrola w zakresie wzajemnej zgodności w obszarach: przestrzegania minimalnych norm dobrej kultury rolnej. Inspektorzy ARiMR ustalili, że na jednej z działek rolnych (N) z zadeklarowaną uprawą łąki trwałej na powierzchni 0,80 ha producent nie przeprowadził wymaganego koszenia i usuwania okrywy roślinnej w terminie lub nie były na nich wypasane zwierzęta.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z [...] lutego 2014 r. przyznał płatności rolnośrodowiskowe w pomniejszonej wysokości, wskazując, że było to spowodowane ustaleniami kontroli na miejscu, podczas której stwierdzono nieprawidłowości w stopniu uzasadniającym odmowę przyznania płatności do uprawy sadowniczej zadeklarowanej w wariancie 2.9. Nadto z powodu nieprawidłowości stwierdzonych na działce N, organ odmówił przyznania wsparcia za realizację wariantu 2.3 oraz obniżył o 3% płatności należne za realizację wariantu 2.1.

W wyniku rozpoznania odwołania, Dyrektor ARiMR decyzją z [...] kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Dyrektor ARiMR powołał się na przepisy § 27 ust. 1 i § 50 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.; dalej: rozporządzenie z 2013) wskazując, że brak przestrzegania wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, skutkuje przyznaniem w danym roku płatności rolnośrodowiskowej w zmniejszonej wysokości w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono uchybienie. Wysokość zmniejszeń, określa załącznik nr 7, zgodnie z którym nieutrzymywanie minimalnej obsady krzewów m. in. w wariancie 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) skutkuje 100% zmniejszeniem płatności w stosunku do działek rolnych, na których stwierdzono uchybienie (z zaznaczeniem, że dopuszczalna granica błędu wynosi do 5% wymaganej obsady).

W odniesieniu do warunku z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybów przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.; dalej: rozporządzenie z 2009) określonego dla uprawy sadowniczej, dotyczącego spełnienia przez wszystkie uprawiane krzewy wymogu co do ukorzenienia oraz wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określonych dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, organ wskazał, że zgodnie z przepisem § 50 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z 2013, kolejna płatność rolnośrodowiskowa za realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne m. in. w wariancie 2.9, może zostać przyznana rolnikowi wyłącznie po spełnieniu warunków jej przyznania, a więc także ww. warunku określonego w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b.

W odniesieniu do trwałych użytków zielonych, organ, po przytoczeniu stosownych przepisów, wskazał na wymóg dotyczący koszenia użytków zielonych w terminie do 31 lipca danego roku i usunięcia bądź złożenia w stogi ściętej biomasy w terminie 2 tygodni po pokosie, a w uzasadnionych przypadkach w dłuższym terminie, niezwłocznie po ustaniu przyczyn, ze względu na które dotrzymanie dwutygodniowego terminu nie było możliwe. Stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu tego wymogu spowodowało konieczność zmniejszenia płatności zgodnie z rozporządzeniem z 2009 (a więc o 100% w stosunku do działki rolnej, na której nie został spełniony ww. wymóg).

Powyższe stanowiło przyczyny do odmowy przyznania płatności za realizację wariantów 2.3 i 2.9 z uwagi na fakt, że inspektorzy terenowi w trakcie przeprowadzonej kontroli na miejscu stwierdzili na wszystkich działkach rolnych, zagospodarowanych uprawą malin (poza działką H), że część krzewów nie spełnia warunków określonych w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b rozporządzenia z 2009, a całe działki rolne - wymogu, o którym mowa w załączniku nr 3 do rozporządzenia, dotyczącego utrzymywania minimalnej obsady krzewów. Dyrektor ARiMR wskazał także, że w trakcie kontroli ustalono, że na działce N łąka trwała nie została skoszona, a jak wynika to z raportu z kontroli stwierdzone nieprawidłowości oznaczono symbolami E2, E4 i E7 z zaznaczeniem, że stwierdzona w trakcie kontroli obsada na ww. działkach nie zachowała minimalnej obsady wymaganej dla tych obszarów. Ustaleń tych dokonano na podstawie wymogu utrzymywania minimalnej obsady maliny w ilości 4600 szt. na 1 ha powierzchni określonej w załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2009; z uwzględnieniem granicy błędu do 5% wymaganej obsady, określonej w załączniku nr 7 do rozporządzenia, w brzmieniu nadanym w rozporządzeniu nowelizującym z dnia 12 marca 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 278) zachowanie minimalnej obsady krzewów o określonej jakości w ilości nie mniejszej niż: 24079 sztuk na działce A, 11755 sztuk na działce B, 38762 sztuki na działce C, 18966 sztuk na działce D, 10619 sztuk na działce E, 34520 sztuki na działce H, 20452 sztuk na działce J, 12498 sztuk na działce K, 17786 sztuk na działce Ł, 6424 sztuk na działce M stanowiłoby podstawę do zachowania prawa do płatności.

Dyrektor ARiMR stwierdził, że kontrola przeprowadzona w gospodarstwie skarżącego odbyła się zgodnie ze stosownymi przepisami a powierzchnie działek rolnych zadeklarowanych do płatności rolnośrodowiskowej określone zostały za pomocą środków zapewniających jakość pomiaru przynajmniej równoważną wymaganej przez obowiązujące na poziomie Wspólnoty normy techniczne. Dyrektor ARiMR stwierdził także, że na podstawie szkiców z pomiaru działek rolnych, stanowiących załączniki do raportu, czy obszernej dokumentacji fotograficznej kontrolowanych obszarów, w sposób nie budzący wątpliwości można stwierdzić, że wymagana obsada krzewów na zakwestionowanych działkach rolnych nie została zachowana. Inspektorzy terenowi w sposób właściwy dokonali kwalifikacji krzewów uwzględnionych do wyliczeń obsady, wśród których znalazły się wyłącznie ukorzenione, żywe krzewy, o średnicy pędu nie mniejszej niż 4 mm, mierzonej u ich nasady.

W toku postępowania zastosowano prawidłową metodę uwzględniającą powierzchnię całej, kontrolowanej działki rolnej, ilość nasadzeń w rzędzie i powierzchnię tego rzędu. Prawidłowo dokonano weryfikacji wymogu dotyczącego minimalnej obsady dla wszystkich działek rolnych z wniosku zagospodarowanych maliną. Zastrzeżenia producenta, co do sposobu ustalenia minimalnej obsady stanowią miarodajne źródło informacji o obsadzie wszystkich kontrolowanych działek. Przyjęty do obliczeń ilości krzewów najdłuższy z rzędów znajdujących się na danej działce rolnej i ustalona z jego wykorzystaniem i pomiarem jego powierzchni obsada na każdej z działek, wyliczona została prawidłowo. Zważywszy na fakt, że jakość uprawy na każdej działce była jednolita na całej ich powierzchni, okoliczność ta czyni wykorzystanie informacji o liczbie stwierdzonych, kwalifikowanych nasadzeń w najdłuższym rzędzie, która po przeliczeniu z uwzględnieniem powierzchni całych działek i rzędów, dla których ustalono liczbę krzewów - stanowi źródło informacji o spełnieniu wymogu z rozporządzenia z 2009.

Odnośnie ustaleń jednostki certyfikującej Dyrektor ARiMR wskazał, że jednostka ta, przeprowadzając kontrolę, weryfikowała sposób prowadzenia produkcji pod kątem zgodności z obowiązującymi w tym zakresie przepisami unijnych rozporządzeń, a zatem nie weryfikowała prowadzonej działalności rolniczej pod kątem spełnienia wymogów Programu rolnośrodowiskowego, choć kontrolując plantację 8 lipca 2013 r. wskazała na dostrzeżone wówczas ubytki w obsadzie. Dyrektor ARiMR dodał, że składając wniosek o przyznanie płatności producent oświadczył, że znane są mu zasady i tryb realizacji Programu rolnośrodowiskowego, jak również, że świadomy jest skutków niewykonania zobowiązań wynikających z jego realizacji, a także zobowiązał się do przestrzegania na obszarze całego gospodarstwa zasad zwykłej dobrej praktyki rolniczej oraz warunków uczestnictwa w programie przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji.

Ponadto podpisał zawarte w formularzu wniosku zobowiązanie do niezwłocznego powiadomienia organu o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności objętej wnioskiem, jak również o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, w szczególności, gdy dotyczy wykorzystywania gruntów rolnych czy wielkości powierzchni upraw. Na takie okoliczności producent nie wskazywał, a do akt niniejszej sprawy nie przedłożono żadnego dowodu potwierdzającego ich wystąpienie. Organ wskazał także, że pierwsza informacja o wystąpieniu szkód łowieckich, kradzieży, mrozów czy wiosennej suszy złożona została w sierpniu 2013 r. podczas kontroli. Pomimo powyższego, do 21 lutego 2014 r., kiedy organ I instancji wydał decyzję w sprawie płatności czy w postępowaniu odwoławczym, skarżący nie dostarczył dowodów potwierdzających wystąpienie w gospodarstwie wyjątkowych okoliczności.

Powyższe oznaczało zatem konieczność zmniejszenia wysokości tej płatności o 100% w odniesieniu do działek rolnych, na których zostało stwierdzone uchybienie tych wymogów - co w istocie sprowadzało się do konieczności odmowy przyznania tej płatności do uprawy sadowniczej położonej na działkach A, B, C, D, E, J, K, M oraz Ł zadeklarowanych do płatności w ramach wariantu 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe.

W odniesieniu do rozstrzygnięcia o odmowie przyznania płatności za wariant 2.3, w którym zadeklarowana została wyłącznie jedna działka rolna N o powierzchni 0,80 ha, dla której zastosowano nieprawidłowość oznaczoną jako E4, Dyrektor ARiMR wskazał, że organ I instancji w uzasadnieniu decyzji przywołał błędny przepis prawa, w związku z zastosowaniem którego obniżył płatność o 100%. Jednak zastosowane w decyzji organu I instancji zmniejszenie płatności o 100% za wariant 2.3 odpowiada zmniejszeniu, którego należało dokonać w oparciu o przepisy z rozporządzenia z 2009.

W odniesieniu do rozstrzygnięcia o odmowie wsparcia za wariant 2.9, podczas gdy na działce H o powierzchni stwierdzonej 0,79 ha nie stwierdzono uchybienia w spełnieniu warunków i wymogów Programu, organ obowiązany był do zmniejszenia płatności w kolejności określonej w art. 22 rozporządzenia Komisji Nr 65/2011. Płatność obliczoną do łącznej, zadeklarowanej powierzchni w wariancie 2.9 (37,91 ha) należało obniżyć z powodu stwierdzonej łącznej, mniejszej powierzchni wszystkich działek rolnych (36,72 ha), w związku z którą ustalony stopień nieprawidłowości, obliczony zgodnie z właściwym wzorem wyniósł 3,24%, w związku z czym płatność należało pomniejszyć o dwukrotną stwierdzoną różnicę.

Sąd I instancji wyrokiem z 15 stycznia 2015 r. oddalił skargę.

Sąd przypomniał, że istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości dokonanej przez organ kontroli w gospodarstwie producenta oraz przyznaniu mocy dowodowej oraz wiarygodności raportowi sporządzonemu z tej kontroli, w którym to raporcie, zdaniem skarżącego, wadliwie ustalono liczbę krzewów i dokonano błędnej oceny ich kwalifikowalności. Nadto, w skardze podkreślono, że organ bezzasadnie odmówił mocy dowodowej Wykazowi producentów, który spełnili określone wymagania w rolnictwie ekologicznym.

Sąd zarzuty skarżącego dotyczące przeprowadzanej kontroli uznał za niezasadne.

Sąd wskazał, że w przypadku pomocy finansowej z tytułu realizacji Programu rolnośrodowiskowego, konieczne było zweryfikowanie, czy spełnione zostały warunki wynikające z § 2 oraz § 50 rozporządzenia z 2013. Zgodnie z § 50 rozporządzenia z 2013, rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia z 2009 w zakresie m.in. wariantu dziewiątego pakietu Rolnictwo ekologiczne (tj. wariantu 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe - z certyfikatem zgodności), może kontynuować realizację tego zobowiązania, zgodnie z wymogami określonymi dla tego wariantu w przepisach rozporządzenia z 2009. Ponadto - zgodnie z ust. 3 § 50 rozporządzenia z 2013 - w przypadku uprawy sadowniczej zadeklarowanej we wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej, płatność za realizację wariantu 2.9 jest przyznawana, wówczas, gdy są spełnione warunki do jej przyznania określone w rozporządzeniu z 2009.

Powołując się zatem na § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia z 2009, w którym ustawodawca określił warunki, po spełnieniu których jest przyznawana płatność rolnośrodowiskowa, Sąd wskazał, że płatność za realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, w przypadku wariantu 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia. Wszystkie uprawiane krzewy mają być krzewami ukorzenionymi i spełniającymi wymagania dotyczące średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, które zostały określone dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego.

Wymienione wymagania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz. U. Nr 29, poz. 189 ze zm.), zgodnie z którym krzew maliny powinien spełniać warunek odpowiedniej średnicy pędu wynoszącej nie mniej niż 4 mm, mierząc u jego nasady. Jedynie łączne spełnienie wymienionych przesłanek stanowi podstawę przyznania płatności rolnośrodowiskowej.

Z kolei, załącznik nr 3 do ww. rozporządzenia w zakresie pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne zawiera m. in. następujące wymogi dla wariantu 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności):

1. a) wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych oraz przeznaczenie uzyskanego plonu na paszę, do bezpośredniego spożycia przez ludzi lub do przetwórstwa,
2. b) utrzymywanie minimalnej obsady krzewów (...), która w przypadku krzewów malin stanowi 4600 sztuk na 1 ha powierzchni,
3. c) prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.

Brak przestrzegania wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, skutkuje przyznaniem w danym roku płatności rolnośrodowiskowej w zmniejszonej wysokości w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono uchybienie. Wysokość zmniejszeń określa załącznik nr 7, zgodnie z którym nieutrzymywanie minimalnej obsady krzewów m. in. w wariancie 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) skutkuje 100% zmniejszeniem płatności w stosunku do działek rolnych, na których stwierdzono uchybienie (z zaznaczeniem, że dopuszczalna granica błędu wynosi do 5% wymaganej obsady).

W odniesieniu do warunku z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b rozporządzenia z 2009 określonego dla uprawy sadowniczej, dotyczącego spełnienia przez wszystkie uprawiane krzewy wymogu co do ukorzenienia oraz wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określonych dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, Sąd wskazał, iż zgodnie z przepisem § 50 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z 2013, kolejna płatność rolnośrodowiskowa za realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne m. in. w wariancie 2.9, może zostać przyznana rolnikowi wyłącznie po spełnieniu warunków jej przyznania, a więc warunku określonego w § 9 ust. 2 pkt 3b.

W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania płatności za realizację wariantów 2.3 i 2.9 powołując się na kontrolę gruntów w gospodarstwie skarżącego w trakcie, której stwierdzono na wszystkich działkach rolnych, zagospodarowanych uprawą malin (poza działką H), iż część krzewów nie spełnia warunków określonych w § 9 ust. 2 pkt 3 b rozporządzenia z 2009, a całe działki rolne - wymogu, o którym mowa w załączniku nr 3 do rozporządzenia, dotyczącego minimalnej obsady krzewów.

Sąd to stanowisko uznał za prawidłowe, gdyż z raportu z kontroli wynika, że obsada na działkach skarżącego (obejmująca krzewy o określonej średnicy pędu, wykazujących cechy żywotności, a nie obejmująca krzewów suchych bądź nie spełniających wymagań jakościowych) wynosiła odpowiednio: 16695 sztuk na stwierdzonej powierzchni działki A - 5,51 ha, podczas gdy minimalna obsada wymagana dla tego obszaru wynosi 25 346 krzewów; 1237 sztuk na stwierdzonym obszarze działki B - 2,69 ha, dla którego minimalna obsada wynosi 12374 krzewy; 32 464 sztuki na działce C o pow. 8,87 ha, na której powinny znajdować się krzewy w ilości nie mniejszej niż 40 802; 12 031 sztuk na działce D o pow. 4,34 ha, podczas gdy minimalna obsada malin obliczona dla tego obszaru wynosi 19 964; 3557 sztuk na działce E o pow. 2,43 ha, na której strona obowiązana jest prowadzić uprawę z użyciem krzewów o określonej jakości w ilości nie mniejszej niż 11178 sztuk; 7593 sztuk na stwierdzonej powierzchni działki H - 0,79 ha, podczas gdy minimalna obsada wymagana dla tego obszaru wynosi 3 634 krzewy; 1782 sztuki na stwierdzonym obszarze działki J - 4,68ha, dla którego minimalna obsada wynosi 21 528 krzewy; 3354 sztuki na działce K o pow. 2,86ha, na której powinny znajdować się krzewy w ilości nie mniejszej niż 13110; 7889 sztuk na działce Ł o pow. 4,07 ha, podczas gdy minimalna obsada malin obliczona dla tego obszaru wynosi 18 722 oraz 2151 sztuk na działce M o pow. 1,47 ha, na której strona obowiązana jest prowadzić uprawę z użyciem krzewów o określonej jakości w ilości nie mniejszej niż 4 601 sztuki.

Sąd wskazał, że wskazane ilości, organ określił jako minimalną obsadę krzewów, która powinna była znajdować się na ww. działkach ustalono na podstawie wymogu utrzymywania minimalnej obsady maliny w ilości 4600 sztuk na 1 ha powierzchni określonej w załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2009 z uwzględnieniem granicy błędu do 5% wymaganej obsady, określonej w załączniku nr 7 do rozporządzenia.

Odnosząc się do zarzutów, dotyczących nieprawidłowego przeprowadzenia kontroli w na gruntach skarżącego Sąd wskazał, że kontrola przeprowadzona w gospodarstwie skarżącego odbyła się zgodnie z przepisami rozporządzenia Komisji Nr 1122/2009. Powierzchnie działek rolnych zadeklarowanych do płatności rolnośrodowiskowej określone zostały za pomocą środków zapewniających jakość pomiaru przynajmniej równoważną wymaganej przez obowiązujące na poziomie Wspólnoty normy techniczne. Sąd uznał, że analiza raportu z czynności kontrolnych pozwala także przyjąć, że nie zawiera on błędów formalnych świadczących o niewłaściwie przeprowadzonych czynnościach kontrolnych.

Sąd dodał, że skarżący miał możliwość zgłoszenia umotywowanych zastrzeżeń co do ustaleń zawartych w tym raporcie. Skarżący zgodził się z wynikami kontroli i podpisała raport w dniu jego sporządzenia. Dopiero po podpisaniu raportu, 13 sierpnia 2013 r. skierował do wykonawcy kontroli pismo, w którym poinformował o wycofaniu swojego podpisu ze str. 14 dotyczącej działek A i C, w części odnoszącej się do informacji o niespełnieniu wymogu minimalnej obsady roślin, bowiem, w jego ocenie, obsada na powyższych działkach była zachowana.

Sąd stwierdził, że organ prawidłowo przyjął, iż wymagana obsada krzewów na zakwestionowanych działkach rolnych nie została zachowana, a inspektorzy terenowi w sposób właściwy dokonali kwalifikacji krzewów uwzględnionych do wyliczeń obsady, wśród których znalazły się wyłącznie ukorzenione, żywe krzewy, o średnicy pędu nie mniejszej niż 4 mm, mierzonej u ich nasady. O kwalifikacji krzewów spełniających ww. parametry do obsady, którą beneficjent Programu rolnośrodowiskowego realizujący wariant 2.9 obowiązany jest utrzymywać przez cały okres trwającego zobowiązania rolnośrodowiskowego stanowi § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b rozporządzenia z 2009. Zgodnie z tym przepisem płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których wszystkie uprawiane krzewy są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego.

Wymagania, o których mowa powyżej określone zostały w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, w którym w Dziale XIII Pozostałe gatunki, części B. Jakość elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego roślin sadowniczych, w pkt II. Elitarny i kwalifikowany materiał szkółkarski, określone zostały minimalne wymagania jakościowe jakie powinien spełniać elitarny i kwalifikowany materiał szkółkarski, co w przełożeniu na niniejsze postępowanie, stanowi przepis prawa określający wymagania dla krzewów tworzących uprawę sadowniczą zadeklarowaną do płatności rolnośrodowiskowej. Spełnienie zatem przez wszystkie krzewy malin wymagań elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego co do średnicy ich pędu, stanowi podstawę do przyznania płatności za realizację wariantu 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) w pakiecie 2. Rolnictwa ekologicznego.

Potwierdzenie dla stwierdzonych nieprawidłowości oznaczonych w raporcie jako E2 i E7, organ uzyskał w sporządzonej dokumentacji fotograficznej, bowiem na kilkudziesięciu zdjęciach udokumentowano sposób zagospodarowania kontrolowanych działek, wskazujący na nienależycie prowadzoną plantację malin, miejscami zupełnie bez krzewów bądź o jakości nie pozwalającej na ich uwzględnienie w obsadzie. Jakość uprawy znajdującej się na poszczególnych działkach, istotnie różni się, gdyż licznie położone krzewy na działce H o określonej, kwalifikowanej jakości wskazujących na spełnienie wymogu minimalnej obsady, są wręcz nieporównywalne względem uprawy zlokalizowanej na innych działkach rolnych, dla których obsada była niewystarczająca a część krzewów nie spełniała wymogu dotyczącego ukorzenienia i określonej średnicy pędu (dot. działek A, B, C, D, E, J, K, Ł oraz M zmierzonej łącznie z działką E z uwagi na ich bezpośrednie sąsiedztwo).

Odnosząc się do zarzutu, że inspektorzy dokonali pomiarów powierzchni i liczenia krzewów wyłącznie na części zadeklarowanych do płatności działek rolnych, poprzez co brak jest podstaw do stwierdzenia, że na całej powierzchni nie są spełnione określone warunki i wymogi Programu rolnośrodowiskowego, Sąd wskazał, że metoda, z zastosowaniem której przeprowadzona została weryfikacja wymogu dotyczącego obsady krzewów, wymagała ustalenia trzech wartości: powierzchni całej, kontrolowanej działki rolnej, ilości nasadzeń w rzędzie i powierzchni tego rzędu. Wartości powyższe są niewątpliwie niezbędne do ustalenia całkowitej ilości nasadzeń. Dane te zostały w sposób prawidłowo ustalony i przyjęty przez organ, celem dokonania wyliczeń.

Odnosząc się do zarzutów co do sposobu ustalenia minimalnej obsady, Sąd stwierdził, że przyjęty do obliczeń ilości krzewów najdłuższy z rzędów znajdujących się na danej działce rolnej i ustalona z jego wykorzystaniem i pomiarem jego powierzchni obsada na każdej z działek, wyliczona została prawidłowo. Jakość bowiem uprawy na każdej kontrolowanej działce była jednolita na całej ich powierzchni, okoliczność ta zasadnym czyni wykorzystanie informacji o liczbie stwierdzonych, kwalifikowanych nasadzeń w najdłuższym rzędzie, która po przeliczeniu z uwzględnieniem powierzchni całych działek i rzędów, dla których ustalono liczbę krzewów - stanowi źródło informacji o spełnieniu wymogu z rozporządzenia z 2009.

Jednocześnie, Sąd powtórzył, że stan działek i znajdujących się na nich krzewów malin udokumentowany został poprzez dokumentację zdjęciową a zasięg pomiaru powierzchni działek oznaczono na szkicach pomiarowych zawierających także oznaczenia miejsc wykonania zdjęć i terenów wyłączonych. Inspekcja terenowa przeprowadzona została zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173), zgodnie z którym czynności w ramach kontroli na miejscu są wykonywane przez osoby posiadające imienne upoważnienie do ich wykonywania wydane przez organ agencji płatniczej.

Ponadto, zgodnie z brzmieniem ust. 4 i 5, osoby wykonujące czynności kontrolne, mając prawo do wstępu na grunty zadeklarowane do przyznania płatności, wglądu do dokumentów związanych z realizowanym Programem rolnośrodowiskowym czy sporządzenia dokumentacji fotograficznej, oraz obowiązek sporządzenia raportu z tych czynności, w sposób należyty udokumentowały ich wykonanie. Natomiast, raport z kontroli, zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym do ww. ustawy, zawiera wszystkie określone w tych przepisach informacje, w tym m. in. datę i miejsce jego sporządzenia, podstawę prawną do wykonywania kontroli, opis stwierdzonego stanu faktycznego (w tym wykrytych uchybień i ich zakresu), jak również pouczenie o prawie, sposobie i terminie zgłoszenia umotywowanych zastrzeżeń oraz o prawie do odmowy podpisania raportu.

Odnośnie zarzutów skargi, dotyczących nieuwzględnienia przez organy umieszczenia producenta w wykazie jednostki certyfikującej Sąd wyjaśnił, że jednostka ta, przeprowadzając kontrolę w gospodarstwie producenta, weryfikowała sposób prowadzenia produkcji pod kątem zgodności z obowiązującymi w tym zakresie przepisami unijnych rozporządzeń: Rady Nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) Nr 2092791 (Dz. U. UE L 189 z dnia 20 lipca 2007 r.) i przepisami wydanymi w trybie przepisów tego rozporządzenia (w szczególności w zakresie uprawy roślin) oraz rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 889/2008 z dnia 5 września 2008 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 834/2007 w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych w odniesieniu do produkcji ekologicznej, znakowania i kontroli (Dz. Urz.

UE L 250 z 18 września 2008 r.). A zatem, nie ulega wątpliwości, że jednostka ta wykonując działania kontrolne, o którym mowa w ustawie o rolnictwie ekologicznym, nie weryfikowała prowadzonej działalności rolniczej pod kątem spełnienia wymogów Programu rolnośrodowiskowego określonych w rozporządzeniach rolnośrodowiskowych. Tak więc, samo wymienienie producenta rolnego w wykazie przez jednostkę certyfikującą pokazuje tylko, że rolnik wskazany w tym wykazie prowadzi produkcję rolniczą zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym, natomiast samo prowadzenie gospodarstwa zgodnie z wymogami określonymi we wskazanych powyżej rozporządzeniach nie obliguje organu do wypłaty pomocy dla programu rolnośrodowiskowego.

Sąd podkreślił, że jednostka certyfikująca sporządziła i przekazała ARiMR wykaz producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym w 2013 r. Wykaz dotyczył skarżącego i wskazano w nim powierzchnię 8,54 ha dla wariantu upraw rolniczych (z certyfikatem zgodności) - symbol wariantu 2.1, 0,80 ha dla trwałych użytków zielonych (z certyfikatem zgodności - symbol wariantu 2.3), oraz obszar 37,91 ha dla upraw sadowniczych i jagodowych (z certyfikatem zgodności - symbol wariantu 2.9). W kolumnie 18 wykazu oznaczonej jako Uwagi zamieszczono informację o treści: "w 2.9 - 2,50 ha", a zatem także jednostka certyfikująca wskazała na dostrzeżone ubytki w obsadzie.

Podsumowując, Sąd wskazał, że nie ma wpływu na rozpoznanie sprawy informacja jednostki certyfikującej o tonażu malin wyprodukowanych przez gospodarstwo skarżącego, bowiem organ nie zakwestionował występowania krzewów malin, z których możliwe jest uzyskanie owoców, lecz ustalił nieprawidłowości, co do ich ilości wymaganej do zachowania prawa do płatności rolnośrodowiskowej.

Odnośnie zarzutu, dotyczącego obrazy prawa materialnego, tj. art. 6 rozporządzenia Rady Nr 73/2009, Sąd wskazał, że nie zasługuje na uwzględnienie, gdy regulacja ta dotyczy utrzymania dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, która w niniejszej sprawie nie znajdowała zastosowania.

W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o prawidłowo zebrany i oceniony materiał dowodowy, a decyzja wypełnia wymogi określone w art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30, poz. 168 ze zm.; dalej: k.p.a.). Sąd nie dopatrzył się także naruszeń prawa materialnego i proceduralnego odnośnie odmowy przyznania płatności w Wariancie 2.3 – Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności), bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że na działce N o powierzchni 0,80 ha łąka trwała nie została skoszona.

Sąd z podanych przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 53, poz. 1270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę.

Skargę kasacyjną w niniejszej sprawie wniósł skarżący, zaskarżając wyrok z 15 stycznia 2015 r. w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. 1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przez błędną ich wykładnię polegającą na nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego z pominięciem mającej istotny wpływ na wynik sprawy okoliczności, że wadliwy sposób przeprowadzenia czynności kontrolnych oraz wadliwa weryfikacja raportu z czynności kontrolnych pozbawiają ten dowód wartości dowodowej i sprawiają, że nie może on decydować o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, za czym przemawiają następujące powody:
2. - podczas kontroli dokonano wadliwego ustalenia liczby krzewów niespełniających wymogów dotyczących kwalifikowanego materiału szkółkarskiego określonego w załączniku nr 9 rozporządzenia MRiRW z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego, polegające na wadliwej ocenie wymogów kwalifikowania krzewów malin;
3. - niepoliczeniu przez osoby kontrolujące wszystkich krzewów znajdujących się na terenie działek rolnych,
4. - odmowy mocy dowodowej wykazowi Jednostki Certyfikującej, która uznała, iż skarżący dochował wymogów związanych ze spełnieniem norm dotyczących gospodarstwa ekologicznego, w sytuacji gdy zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy o rolnictwie ekologicznym z 2009 r., wykaz producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym, dla celów postępowania dowodowego w postępowaniu prowadzonym w sprawach związanych z udzielaniem pomocy finansowej producentom ekologicznym, na podstawie przepisów o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz przepisów o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, stanowi dokument urzędowy w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego;
5. 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w zw. § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b w zw. z treścią załącznika nr 3 i 7 rozporządzenia MRiRW w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, polegającym na ich błędnej wykładni przejawiającej się w uznaniu przez Sąd I instancji, że z treści wskazanych przepisów rozporządzenia wymóg utrzymania minimalnej obsady w danym roku oznacza, że prawidłowe uzupełnianie uszkodzonych nasadzeń w danym roku oznacza zgodnie z terminami agrotechnicznymi oznacza brak utrzymania minimalnej obsady, gdy w rzeczywistości przepisy rozporządzenia wskazują, że obowiązkiem producenta rolnego jest utrzymanie obsady, co oznacza, że w roku w którym wykryte zostały ubytki w ilości sadzonek dla spełnienia wymogu utrzymania obsady wystarczające jest postępowanie zgodnie z zasadami agrotechnicznymi, w zakresie uzupełnienia obsady.

Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności odnosi się do zarzutów kasacyjnych podnoszących naruszenie przepisów postępowania. Przyjęcie takiej kolejności rozpoznania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego przez organy i kontrola tego procesu przez Sąd I instancji jest możliwa dopiero wtedy, gdy w postępowaniu zostanie wykazane, że stan faktyczny sprawy jest niesporny albo że nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła zostać uwzględniona.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że dokonanie ustaleń co do okoliczności faktycznych i ocena dowodów należy do organu administracji, który załatwia sprawę administracyjną. Zadaniem sądu administracyjnego, który kontroluje legalność działania organu administracji, jest ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nietrafny jest zarzut kasacyjny wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegający na błędnej wykładni tych przepisów prowadzącej do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza przyjęcia jako podstawy faktycznej wyrokowania wadliwych ustaleń dokonanych w oparciu o fakty stwierdzone podczas wadliwie przeprowadzonej kontroli przez organy ARiMR. Zdaniem skarżącego wadliwość czynności kontrolnych, zwłaszcza ustalenie ilości krzewów niespełniających wymogów dotyczących kwalifikowanego materiału szkółkarskiego oraz odmowy przyznania mocy dowodowej wykazowi jednostki certyfikującej, który przyznawał skarżącemu status gospodarstwa ekologicznego, stanowi istotne uchybienie, którego skutkiem było wadliwe określenie stanu faktycznego sprawy, a konsekwencją tego było wydanie wyroku naruszającego prawo.

Odnosząc się do tak postawionego zarzutu kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że prezentowane przez skarżącego stanowisko nie ma prawnego oparcia. Analiza akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji poprawnie dokonał kontroli skarżonej decyzji i prawidłowo odniósł się do twierdzeń skarżącego związanych z przebiegiem czynności kontrolnych i dokonanych w ich trakcie ustaleń. Z akt sprawy jednoznacznie wynika i to znajduje potwierdzenie w wyniku kontroli, a nie zostało skutecznie zakwestionowane przez skarżącego, że na obszarze objętym zobowiązaniem tylko część nasadzonych krzewów malin spełnia prawem określone wymogi, co do wysokości oraz średnicy pnia. Organ szczegółowo i obszernie objaśnił sposób prowadzenia pomiarów krzewów z odwołaniem się do zasad agrotechniki, tym samym wykluczył możliwość czynienia w tym zakresie ustaleń w sposób podnoszony w skardze kasacyjnej.

Akceptowanie tego postępowania przez Sąd I instancji nie narusza prawa, zatem nie można zgodzić się z argumentacją skarżącego kasacyjnie, że zaskarżony wyrok zapadł w niewyjaśnionym stanie faktycznym, zwłaszcza na skutek błędnych ustaleń kontroli i danych zawartych w raporcie kontrolnym. Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje i podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którym organy dokonały poprawnego pomiaru krzewów, a niezależnie od tego prawidłowo przyjęły, że krzewy nie spełniały wymogów kwalifikacyjnych dla materiału szkółkarskiego określonych przepisami prawa.

W podobny sposób należy odnieść się do mocy dowodowej wykazu Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji. Przyjęcie w tym wykazie, że skarżący spełnia wymogi związane z funkcjonowaniem gospodarstwa ekologicznego nie jest równoznaczne z tym, że wykonuje działalność rolniczą w tym gospodarstwie zgodnie z wymogami programu rolnośrodowiskowego i kwalifikuje się do przyznania stosownych płatności.

Podkreślić należy, że Sąd I instancji właściwie wskazał, że dla oszacowania liczby minimalnej nasady krzewów na spornych działkach, organy przyjęły do obliczeń ilości krzewów najdłuższy z rzędów znajdujących się na danej działce rolnej. Przy czym zwrócono uwagę, aby jakość uprawy na każdej kontrolowanej działce była jednolita na całej ich powierzchni, co zasadnym czyniło wykorzystanie informacji o liczbie stwierdzonych, kwalifikowanych nasadzeń w najdłuższym rzędzie, która po przeliczeniu z uwzględnieniem powierzchni całych działek i rzędów, pozwoliła na ustalenie liczby krzewów malin.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nietrafny jest również zarzut kasacyjny wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b w zw. z treścią załącznika nr 3 i 7 rozporządzenia z 2013. Przede wszystkim należy zauważyć, że jest on formalnie niepełny, bowiem nie wskazuje przepisów stosowanych przez Sąd I instancji, które w ocenie skarżącego kasacyjnie zostały naruszone, a tylko odwołuje się do przepisów stosowanych przez organy. Niezależnie od tego wadliwie przyjmuje, że Sąd I instancji oddalił skargę, w sytuacji, gdy organy dokonały wadliwej wykładni tych przepisów, skutkiem której było przyjęcie, że utrzymanie minimalnej obsady nasadzeń w danym roku jest równoznaczne z utrzymaniem stanu sadzonek, a nie możliwością jego uzupełnienia nowymi nasadzeniami, jeżeli pojawiły się ubytki, a nasadzeń uzupełniających dokonano w sposób i terminach właściwych ze względu na wymogi agrotechniczne.

Wadliwość formalna tego zarzutu polega również na tym, że uzasadnienie skargi kasacyjnej nie wykazuje, w jakim zakresie zostały naruszone przepisy powołane w zarzucie i nie wyjaśnia na czym polega to naruszenie. Powyższy brak jest uchybieniem treści art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. istotnym o tyle, że nie daje podstaw do przeprowadzenia kontroli wyroku z punktu widzenia powołanych w zarzucie przepisów prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu kasacyjnym jest związany zarzutami kasacyjnymi, bo one wyznaczają kierunki i zakres weryfikacji skarżonego wyroku. Braki w tym zakresie nie dają podstaw do tego, by Naczelny Sąd Administracyjny domniemywał zakres naruszeń wskazanych przepisów i określał ich wpływ na rozstrzygnięcie. Z tego więc powodu w zakresie zarzutu kasacyjnego opartego na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może odnieść się do niego tylko w takim zakresie, jaki daje się ustalić na podstawie treści uzasadnienia. Idąc tym tokiem rozumowania przyjąć należy, że zarzut sprowadza się do uznania, że wyrok Sądu I instancji jest wadliwy, bo Sąd przyjmuje w sposób nieuprawniony, że na podmiocie (rolniku) realizującym program rolnośrodowiskowy ciąży obowiązek utrzymywania minimalnej obsady krzewów maliny w ciągu trwania zobowiązania rolnośrodowiskowego. Taki sposób wykładni przepisów jest w ocenie skarżącej nieuprawniony, gdyż żaden przepis prawa nie wymaga utrzymywania plantacji w takim stanie, skoro z przepisów regulujących zobowiązanie rolnośrodowiskowe wynika, że nasadzenia mogą być uzupełniane, a takie działanie nie pozbawia możliwości uzyskania dopłaty.

Odnosząc się do tak stawianego zarzutu stwierdzić należy, że § 9 ust. 2 pkt 3 stanowi, że w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 (Rolnictwo ekologiczne) płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli: a) wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, b) wszystkie uprawiane krzewy są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego.

Przechodząc do oceny powyższego zarzutu należy na wstępie zauważyć, że wskazane w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b rozporządzenia z 2009 r. wymagania określone zostały w części B poz. II pkt 2 załącznika nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz. U. z 2007 r. Nr 29, poz. 189 ze zm.). W myśl tego przepisu, elitarny i kwalifikowany materiał szkółkarski dla krzewów jagodowych, z wyłączeniem borówki i żurawiny wielkoowocowej:

1. 1) powinny mieć minimum jeden pęd o długości co najmniej 20 cm, mierząc od nasady do jego wierzchołka albo dobrze wykształcone pąki nasadowe;
2. 2) średnica pędu powinna wynosić nie mniej niż 4 mm, mierząc u nasady pędu;
3. 3) powinny mieć nie mniej niż 3 korzenie szkieletowe albo wiązkę korzeni drobnych, albo korzenie przerastające całą objętość gleby w pojemniku.

Stosownie natomiast do § 27 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2009, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu. W myśl ust. 2 tego paragrafu, wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust. 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia. Z tabeli stanowiącej ten załącznik wynika, że "prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie dbałości o stan fitosanitarny i ochronę gleby" skutkuje zastosowaniem 100% zmniejszenia płatności (we wszystkich wariantach). Ponadto, dla upraw sadowniczych i jagodowych "nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady)", również skutkuje zastosowaniem 100% zmniejszenia płatności.

W świetle powyższych regulacji, nie podlega dyskusji, że stwierdzone podczas kontroli naruszenia obligowały organ do zastosowania zmniejszenia płatności.

W odniesieniu do warunku z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b rozporządzenia z 2009 r. określonego dla uprawy sadowniczej, dotyczącego spełnienia przez wszystkie uprawiane krzewy są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, ponownie należy wskazać, że zgodnie z przepisem § 50 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z 2013, kolejna płatność rolnośrodowiskowa za realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne m.in. w wariancie 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności), może zostać przyznana rolnikowi wyłącznie po spełnieniu warunków jej przyznania, a więc także ww. warunku określonego w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b.

Biorąc pod uwagę powyższe, podkreślić należy, że nawet przejściowe niezachowanie minimalnych wymagań dotyczących wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, naprawione następnie poprzez dosadzenie krzewów malin stanowi naruszenie § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b rozporządzenia z 2009. Nie może też budzić wątpliwości, że w kontekście zobowiązań podjętych przez rolnika ubiegającego się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, w tym zobowiązania do przestrzegania ponadpodstawowych wymogów określonych dla danego wariantu, mieści się także respektowanie zakreślonego przez ustawodawcę wymogu utrzymywania minimalnej obsady krzewów, której wielkość dla maliny określono w załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2009 na poziomie 4600 szt./ha.

W konsekwencji przyznanie rolnikowi płatności rolnośrodowiskowej w pełnej wysokości determinowane było spełnieniem przez rolnika powyższego wymogu, zaś niezachowanie minimalnej obsady skutkowało stosownie do treści § 27 ust. 1 i ust. 2 oraz załącznika nr 7 do rozporządzenia zastosowaniem sankcji w postaci zmniejszenia płatności.

Od powyższych zasad wyjątek stanowi uznanie wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności. Zgodnie z § 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r., ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE. L z 2006 r., Nr 368, L. 15 ze zm.), państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: śmierć beneficjenta, długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania, katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa, wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich, choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności powinny być zgłaszane na piśmie do kierownika biura powiatowego ARiMR w terminie do 10 dni od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Obowiązkowo do takiego zgłoszenia należy dołączyć odpowiednie dowody potwierdzające ich wystąpienie (ust. 2). Przy czym, co należy podkreślić, w okolicznościach niniejszej sprawy zgłoszenie właściwemu organowi ewentualnej szkody pozostaje bez wpływu na decyzję o płatności rolnośrodowiskowej. Wynika to z faktu, że kategoria siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności dotyczą postępowania w kwestii ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 nie stanowi podstawy do przyznania płatności, mimo niespełniania warunków do jej otrzymania, a jedynie zwalnia beneficjenta z obowiązku zwrotu otrzymanej nienależnie pomocy.

Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. skarga kasacyjna została oddalona.