Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A. P. - von S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z 26 listopada 2004 r. w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów adwokackich, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu oraz zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu Sąd oparł się na następującym stanie sprawy: Uchwałą z 18 grudnia 2003 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. odmówiła A. P. - von S. wpisu na listę aplikantów adwokackich, z uwagi na to, że liczba punktów uzyskana przez kandydata na egzaminie pisemnym, w świetle wymogów § 8 ust. 1, 2 i 6 Regulaminu konkursu na aplikację adwokacką (uchwała Naczelnej Rady Adwokackiej z 28 września 2002 r.) była niewystarczająca do zakwalifikowania skarżącego do etapu ustnego konkursu. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z 31 sierpnia 2004 r. utrzymało w mocy uchwałę ORA w W., wskazując, że skarżący wadliwie interpretował sposób liczenia punktów na egzaminie. Decyzją z 26 listopada 2004 r. Minister Sprawiedliwości uchylił uchwałę Prezydium NRA oraz poprzedzającą ją uchwałę ORA w W. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy stwierdził, że wadliwość ww. uchwał spowodowana była tym, że zostały one wydane w oparciu o przepis art. 58 pkt 12 lit. j ustawy z 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058, dalej: p.o.a.), który na mocy wyroku TK z 18 lutego 2004 r., sygn. akt P 21/02, uznany został za niezgodny z Konstytucją RP.
Na powyższą decyzję A. P. - von S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w części dotyczącej przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącego, w przedmiotowej sprawie zasadne było wydanie przez organ odwoławczy decyzji reformatoryjnej i dokonanie wpisu na listę aplikantów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 kwietnia 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 46/05, oddalił skargę uznając, że uwzględnienie wniosków skarżącego i wpisanie go na listę aplikantów przez Ministra byłoby równie wadliwe jak odmowa wpisu. Zdaniem Sądu, byłoby to bowiem rozstrzygnięcie podjęte w oparciu o wyniki konkursu przeprowadzonego na podstawie niekonstytucyjnych przepisów (tj. regulaminu konkursu, wydanego na podstawie sprzecznego z Konstytucją przepisu p.o.a.). Sąd stwierdził ponadto, że decyzja Ministra Sprawiedliwości o uchyleniu obu uchwał otworzyła skarżącemu możliwość uczestnictwa w nowym konkursie, przeprowadzonym w sposób prawidłowy w oparciu o nowe, zgodne z Konstytucją RP przepisy.
Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej A. P. - von S. wyrokiem z 27 kwietnia 2006 r. uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd kasacyjny za zasadny uznał zarzut naruszenia prawa materialnego - tj. art. 75a p.o.a. Uznał, że obowiązkiem organów, a następnie Sądu była ocena, czy uchwała ORA w W. z 18 grudnia 2003 r. o odmowie wpisu skarżącego na listę aplikantów była zgodna z art. 75a p.o.a. Okoliczność, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18 lutego 2004 r., sygn. akt P 21/02, orzekł o niezgodności art. 40 pkt 4 i art. 58 pkt 12 lit. j p.o.a. z art. 2, art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, nie miała zdaniem NSA wpływu na rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy. W uzasadnieniu wyroku TK wyraził bowiem pogląd, że fakt rozpoczęcia procedury konkursowej przed wydaniem i ogłoszeniem wyroku Trybunału przemawia za dopuszczeniem kontynuowania rozpoczętego już postępowania konkursowego na dotychczasowych zasadach.
Najbardziej klarowną cezurą określającą moment rozpoczęcia postępowania konkursowego jest zaś, z punktu widzenia jego uczestników i ochrony ich praw jednostkowych, moment zamknięcia listy zgłoszonych kandydatów przed ogłoszeniem wyroku Trybunału. Bezspornym jest, że skarżący uczestniczył w procedurze konkursowej przed wydaniem i ogłoszeniem wyroku TK, gdyż procedura konkursowa została zakończona na etapie pisemnego konkursu przeprowadzonego 28 listopada 2003 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, który na podstawie art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) został związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 kwietnia 2006 r., ponownie rozpoznając skargę strony przyjął, że podstawę materialnoprawną decyzji Ministra Sprawiedliwości rozpoznającego odwołanie od uchwał Prezydium NRA oraz ORA powinien stanowić art. 75a p.o.a. Okoliczność, że w toku postępowania odwoławczego omawiane uchwały samorządu adwokackiego nie zostały poddane ocenie Ministra Sprawiedliwości w aspekcie ich zgodności z art. 75a p.o.a., uniemożliwiała sądową kontrolę zaskarżonej decyzji i uzasadniała jej uchylenie.
Skargą kasacyjną z 7 listopada 2006 r. A. P. - von S. zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w części dotyczącej uchylenia zaskarżonej decyzji i stwierdzenia, że nie podlega ona wykonaniu. Wniósł ponadto o orzeczenie o jego prawie do wpisu na listę aplikantów adwokackich - poprzez zmianę zaskarżonego orzeczenia we wskazanym zakresie - i "wydanie wyroku, treścią którego zostanie orzeczone, że w myśl przepisów prawa obwiązującego w chwili zdawania egzaminu na aplikację skarżący spełnił wszystkie wymogi stawiane kandydatom na aplikantów adwokackich i uzyskał prawo wpisu na listę aplikantów adwokackich" lub ewentualny zwrot sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także o zwrot kosztów postępowania.
W podstawach kasacyjnych skarżący wskazał następujące zarzuty:
- 1) naruszenie prawa materialnego - art. 75a p.o.a. poprzez błędną wykładnię co do zakresu obowiązywania treści tego przepisu oraz art. 65 pkt 1-3 w zw. z art. 75 p.o.a. poprzez ich pominięcie;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- a) naruszenie art. 152 p.p.s.a., poprzez niczym nie uzasadnione orzeczenie, że zaskarżona i uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, bez uchylenia tej decyzji i przekazania jej do ponownego rozpoznania przez Ministra Sprawiedliwości, lub orzeczenie o prawie skarżącego do wpisu;
- b) przez wydanie orzeczenia sprzecznego z Konstytucją tj. naruszenie art. 32 (w szczególności art. 32 ust. 1 zd.
- 1) w związku z art. 2 Konstytucji RP, co stanowi uchybienie mające istotny wpływ na wynik sprawy;
- c) art. 3 § 1 p.p.s.a poprzez ponowne (jak w orzeczeniu WSA uchylonym wyrokiem NSA z 27 kwietnia 2006 r.) odesłanie do przepisów prawa przyszłego (a nieobowiązującego w chwili przystępowania przez skarżącego do konkursu na aplikację), tj. wydanie orzeczenia sprzecznego z naczelną dla postępowania przed sądami administracyjnymi zasadą stosowania środków określonych w ustawie - art. 3 § 1 p.p.s.a.).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżony wyrok z 5 września 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1115/06, został wydany po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 27 kwietnia 2006 r., sygn. akt II GSK 373/05, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 kwietnia 2005 r., którym Sąd oddalił skargę A. P. - von S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z 26 listopada 2004 r. w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów adwokackich. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 kwietnia 2006 r. stwierdził, że organy odwoławcze, a następnie Sąd, miały za zadanie dokonać oceny, czy uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z 18 grudnia 2003 r. o odmowie wpisu skarżącego na listę aplikantów była zgodna z art. 75a p.o.a.
Rozpatrując sprawę ponownie Sąd pierwszej instancji był związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 190 p.p.s.a. Przepis ten stanowi zarazem, że skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy nie można oprzeć na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Należy przyjąć, że taka skarga kasacyjna de facto dotyczyłaby orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawierającego wskazania i oceny uwzględnione przez Sąd pierwszej instancji. Taka sytuacja ma jednak miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty skargi kasacyjnej A. P. - von S. z 7 listopada 2006 r. powielają argumentację zaprezentowaną we wcześniejszej skardze kasacyjnej strony w tej sprawie. Ze skargi kasacyjnej wynika, że skarżący, kwestionując uchylający zaskarżoną decyzję wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego z 5 września 2006 r. i stawiając zarzut naruszenia art. 75a p.o.a. poprzez błędną wykładnię co do zakresu obowiązywania treści tego przepisu, w istocie pomija rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2006 r., o którym mowa powyżej. Przyjęcie wykładni prawa dokonanej przez NSA w wyroku z 27 kwietnia 2006 r. doprowadziło zaś Sąd pierwszej instancji do uznania, że brak oceny przez Ministra Sprawiedliwości zaskarżonej uchwały organu samorządu adwokackiego przez pryzmat regulacji art. 75a powołanej ostatnio ustawy, uniemożliwia sądową kontrolę zaskarżonej decyzji.
Uchylając zaskarżoną decyzję Ministra Sąd wyraźnie wskazał, że organ odwoławczy powinien ponownie rozstrzygnąć sprawę w przedmiocie wpisu skarżącego na listę aplikantów adwokackich z uwzględnieniem treści art. 75a p.o.a.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał zatem, że zarzuty rozpoznawanej skargi kasacyjnej w rzeczywistości sprowadzają się do polemiki z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 kwietnia 2006 r. i do żądania rozstrzygnięcia ponownie przez NSA o zakresie zastosowania art. 75a p.o.a. w sprawie, co w świetle art. 190 p.p.s.a. nie mogło doprowadzić do jej uwzględnienia.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.