Uzasadnienie
Pismem z dnia 8 listopada 2011 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L. wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w L. W dniu 2 listopada 2011 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęło zawiadomienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w L. w sprawie załatwienia według właściwości wniosku I. H. o umorzenie należności z tytułu nadpłaconego zasiłku wychowawczego za okres od 21 września 2000 r. do 31 maja 2001 r. w kwocie 2549, 12 zł. Zgodnie z decyzją ZUS z dnia 1 lipca 2001 r. I. H. zapłaciła zasiłek wychowawczy swojej pracownicy, z którą rozwiązała umowę o pracę i nie powiadomiła o tym fakcie ZUS, w związku z czym doszło do nadpłaty zasiłku pomimo braku uprawnień byłej pracownicy do otrzymania tego rodzaju świadczenia. Wspomnianą decyzją organu I. H. została zobowiązana do zwrotu ww. świadczenia.
Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L. decyzją z dnia 2 października 2009 r. umorzył postępowanie w sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. w decyzji z dnia 4 grudnia 2009 r. utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji potwierdził, że art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz.992 ze zm.), który reguluje kwestię umarzania nienależnie pobranych świadczeń nie ma zastosowania w sprawie nadpłaty przez I. H. zasiłku wychowawczego swojej byłej pracownicy. Organ wskazał również, że I. H. może ubiegać się w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych o odstąpienie od żądania zwrotu należności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się w tej sprawie na art. 84 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11, poz. 74 ze zm.) W tych okolicznościach wnioskodawca stwierdził, że właściwy do załatwienia wniosku I. H. powinien być ZUS oddział w L. W odpowiedzi na wniosek Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w L. wniósł o uznanie Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku I. H. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że stosownie do treści art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 tej ustawy sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygnięcia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
W piśmiennictwie podkreśla się, że przez pojęcie "sporu kompetencyjnego" należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do konkretnej sprawy albo każdy z nich uważa się za niewłaściwy do załatwienia tej sprawy" (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, s. 34).
Oznacza to, że istota sporu kompetencyjnego polega na tym, że sprawa, w której powstał spór kompetencyjny, musi mieć charakter sprawy z zakresu administracji publicznej, musi być zindywidualizowana, należeć do spraw rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej, a wśród organów uczestniczących w postępowaniu przed sądem w sprawie o rozstrzygnięcie sporu musi brać udział organ właściwy do jej załatwienia (vide postanowienie NSA z 24.10.2006 r. II OW 32/06 niepublikowane).
W rozpoznawanej sprawie doszło do powstania negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy Gminą Miejską L. a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., gdzie żaden z wymienionych organów nie uznał swojej właściwości do rozpoznania wniosku I. H. o umorzenie należności z tytułu nienależnie wypłaconego pracownikowi zasiłku wychowawczego, która to należność w wysokości 2549,12 złotych podlega zwrotowi w oparciu o decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 lipca 2001 roku numer[...]. W oparciu o wymienioną wyżej decyzję I. H. jako pracodawca została zobowiązana do zwrotu nadpłaconego pracownikowi zasiłku wychowawczego za okres od 21 września 2000 roku do 31 maja 2001 roku.
W związku z powyższym należy podkreślić, że z treści art.55 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wynika, iż do dnia przekazania organowi właściwemu zadań w zakresie realizacji świadczeń rodzinnych kontrola prawidłowości przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych należy do organu uprawnionego do wydania decyzji. Na podstawie ust. 4 niniejszego artykułu, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określił w drodze rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2004 r. tryb przekazywania dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych, wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych. Z § 2 rozporządzenia wynika, że jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, wszczął postępowanie lub wydał decyzję w sprawach o nienależnie pobrane zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne i wychowawcze, wobec osób pobierających przed dniem wejścia w życie ustawy zasiłek wychowawczy (pkt 3), to ma przekazać dokumentację dotyczącą tych spraw wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania osoby, do dnia 30 czerwca 2004 r.
Rozpatrywany spór dotyczy w gruncie rzeczy ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku pracodawcy o umorzenie należności w postaci nadpłaconych przez pracodawcę świadczeń z tytułu zasiłku wychowawczego zatrudnionemu pracownikowi, która to należność została określona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie decyzji wydanej przez ten podmiot przed wejściem w życie ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W tym miejscu należy podkreślić, że stroną postępowania zakończonego wydaniem decyzji z 1 lipca 2001 roku nie była osoba która pobrała zasiłek wychowawczy lecz płatnik tegoż świadczenia, to znaczy pracodawca. Z treści powołanego wyżej § 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 20 kwietnia 2004 roku w sprawie trybu przekazywania dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych nie wynika aby ten przepis prawa mógł stanowić podstawę prawną do przekazania Gminie Miejskiej L. dokumentacji dotyczącej spraw zakończonych decyzjami orzekającymi o obowiązku zwrotu zasiłków wychowawczych wydanych wobec płatników składek, a więc wobec pracodawców.
Zarówno ustawa o świadczeniach rodzinnych jak i wymienione wyżej rozporządzenie nie zawierają podstawy uprawniającej ZUS do przekazania organowi właściwemu dokumentacji dotyczącej spraw zakończonych decyzjami orzekającymi o obowiązku zwrotu zasiłków wychowawczych wydanych wobec płatników składek-pracodawców. Ponadto należy wskazać, że również z pozostałych przepisów powołanego wyżej rozporządzenia wynika jednoznacznie, iż odnoszą się one wyłącznie do przekazywania dokumentacji spraw nienależnie pobranych świadczeń przez osoby, które te świadczenia pobrały, a nie przez płatników składek.
W tym stanie rzeczy organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w sytuacji gdy decyzja nakłada obowiązek zwrotu nadpłaconego świadczenia na pracodawcę, jest właściwy do rozpatrzenia wniosku pracodawcy o umorzenie należności objętej treścią tej decyzji.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.15 § 1 pkt.4 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.