Uzasadnienie
Wnioskiem z 2 stycznia 2023 r. Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza (organ I instancji/wnioskodawca) wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy nim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Katowicach powstałego na skutek złożonego przez G. M. odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza z 24 stycznia 2021r. w sprawie nałożenia na właściciela pojazdu o numerze identyfikacyjnym [...] kary pieniężnej w wysokości 200 zł (dwieście złotych) za niezawiadomienia organu rejestrującego w terminie nieprzekraczającym 180 dni o nabyciu ww. pojazdu. Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza zawnioskował o wskazanie SKO w Katowicach jako organu właściwego do załatwienia sprawy. Wniósł także o zasądzenie od SKO w Katowicach na rzecz Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza kosztów postępowania w niniejszej sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 28 maja 2020 r. G. M. oraz M. M. (której dotyczy odrębne postępowanie i wniosek o rozstrzygniecie sporu o właściwość) nabyli pojazd marki Peugeot 307 o numerze identyfikacyjnym [...] i do końca wyznaczonego przepisami prawa terminu, tj. do dnia 24 listopada 2020 r., nie zawiadomili organu rejestrującego o tym fakcie. Zgłoszenie zostało dokonane w dniu 27.11.2020 r. i na jego podstawie, działając na gruncie art. 78 ust. 2 pkt 1 oraz art. 140mb pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 110 z późn. zm., dalej: P.r.d.), organ I instancji w dniu 4 października 2021 r. wszczął z urzędu postępowania zmierzające do nałożenia na strony kar pieniężnych za niezawiadomienie o nabyciu pojazdu w terminie. Przedmiotowe postępowania zakończone zostały 24 listopada 2021 r. wydaniem decyzji administracyjnej nakładającej na G. M. karę pieniężną w wysokości 200 zł. Decyzja została odebrana przez stronę 26 listopada 2021 r. W dniu 18. stycznia 2022 r. wystosowano do strony upomnienie zawierające pouczenie stanowiące, iż:,,W przypadku nieuregulowania w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego upomnienia należności pieniężnych wraz z odsetkami, o ile są należne, i kosztami upomnienia, zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne w celu przymusowego ściągnięcie należności w trybie egzekucji administracyjnej - art. 15 § 1 upea".
Upomnienie również zostało odebrane, a wobec nieuregulowania należności w nim wskazanych, na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji sporządzono tytuł wykonawczy nr [...], a należności objęte tytułem wykonawczym zostały wyegzekwowane.
W dniu 7 września 2022 r. do organu I instancji wpłynęło odwołanie strony "od decyzji w sprawie nałożenia kary za nieprzerejestrowanie samochodu". Strona powołała się na art. 127 § 1 k.p.a. oraz na tytuł wykonawczy nr [...], który w ocenie strony jest numerem decyzji o nałożeniu kary. Strona wyjaśniając okoliczności naruszenia przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym wniosła o "uchylenie dotkliwej kary finansowej, odsetek, kosztów upomnienia oraz kosztów egzekucyjnych" nałożonych w przedmiotowej sprawie. Organ I instancji dostrzegł, iż strona powołała się błędnie na numer tytułu wykonawczego, jednakże w jego ocenie z nagłówków wskazanego odwołania, powołanych podstaw prawnych oraz przywołanej treści żądania strony zasadnym jest wnioskowanie, iż przedmiotem żądania strony jest odwołanie się od decyzji nakładającej karę administracyjną. Wnioskodawca zaznaczył, że strona wyraźnie wskazała jako adresata pisma Samorządowe Kolegium Odwoławcze (za pośrednictwem Prezydenta Miasta).
Zatem zgodnie z art. 133 k.p.a. tutejszy organ zobligowany był do przekazania żądania strony do organu II instancji, co też uczyniono 12 września 2022 r. Następnie 6 grudnia 2022 r. do organu I instancji wpłynęło zawiadomienie o przekazaniu podania strony, przesłane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO/organ II instancji), które uznało się za niewłaściwe do rozpatrzenia wskazanej sprawy. W zawiadomieniu tym wyjaśniono, że SKO wzywało stronę do sprecyzowania żądania w określonym terminie pod rygorem przyjęcia, że w razie braku odpowiedzi strony jej pismo zostanie uznane za wniosek o udzielenie ulgi w spłacie zaległych należności. Strona nie zareagowała na wezwanie w wyznaczonym terminie, w związku z czym organ II instancji uznał, iż przedmiotem żądania strony jest udzielenie ulgi w spłacie zaległych należności, co pozostaje w zakresie właściwości Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej, a zatem zachodzi konieczność przesłania akt sprawy do organu I instancji celem realizacji według właściwości.
W ocenie wnioskodawcy, przekazanie odwołania strony przez SKO w Katowicach jako wniosku o umorzenie kary i należności związanych z postępowaniem egzekucyjnym jest nieuzasadnione. Wbrew stanowisku SKO odwołanie strony z dnia 5 września 2022 r. nie stanowi wniosku o udzielenie ulgi (o umorzenie kary). Istotnym jest, że strona neguje merytorycznie obowiązek zapłaty kary, podważa nałożenie kary, a zatem wyraża niezadowolenie z wydanej decyzji. Kwestia, czy zarzuty strony i termin wniesienia odwołania są uzasadnione, nie może nastąpić w trakcie badania właściwości organów. Udzielenie ulgi następuje w innej sytuacji, a więc gdy strona nie neguje naruszenia przez nią prawa i konsekwencji, jaką jest nałożenie kary (czyli przyznaje, że nie dopełniła czynności), a jedynie z innych powodów – najczęściej motywowanych trudną sytuacją osobistą – prosi o rezygnację przez organ z dochodzenia zapłaty kary, czyli o jej umorzenie.
W odpowiedzi na wniosek Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o umorzenie postępowania, gdyż w jego ocenie w tej sprawie spór o właściwość nie zaistniał, ponieważ wnioskodawca neguje wyłącznie ustalenia faktyczne SKO w zakresie treści żądania strony. Przedmiotem sporu o właściwość nie może być problematyka identyfikacji sprawy co do istoty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Wniosek w niniejszej sprawie podlegał oddaleniu, albowiem przedłożony do rozstrzygnięcia negatywny spór o właściwość między organem wykonawczym gminnej jednostki samorządu terytorialnego a samorządowym kolegium odwoławczym nie ma charakteru realnego, stanowiąc jedynie pozór sporu prawnego, o którym mowa w art. 4 w zw. z art. 15 § 2 p.p.s.a.
Przedmiotem sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego jest rozbieżność stanowisk co najmniej dwóch organów administracji publicznej w przedmiocie wykładni i stosowania regulacji wyznaczającej właściwość tych organów na tle tożsamej, konkretnej i indywidualnej sprawy administracyjnej, która stała się przedmiotem postępowania. Rozstrzygnięcie merytoryczne tego rodzaju sporu prawnego polega na wskazaniu adresata kompetencji do załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej. Wniosek o rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu nie może natomiast zmierzać do wyjaśnienia wątpliwości lub niepewności organów co do sposobu działania w sprawie na tle niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych regulacji kompetencyjnej, której treść organy rekonstruują jednakowo. Powstające między organami różnice poglądów co do sposobu stosowania danej regulacji kompetencyjnej, niebędące konsekwencją rozbieżności w wykładni tej regulacji, mogą świadczyć o określonych brakach w zakresie ustalenia podstawy faktycznej lub prawnej załatwienia sprawy albo o niepodjęciu koniecznych czynności procesowych zmierzających do określenia przedmiotu postępowania. Powstanie sporu o właściwość lub kompetencyjnego musi być zatem poprzedzone precyzyjnym, wnikliwym i szczegółowym ustaleniem stanu prawnego i faktycznego sprawy.
W niniejszej sprawie organ wnioskujący o rozstrzygnięcie sporu nie dostrzegł, że przedmiotem rozbieżności między nim a właściwym samorządowym kolegium odwoławczym nie są zagadnienia związane z wykładnią lub zastosowaniem regulacji kompetencyjnej ogólnej (np. art. 17 pkt 1 lub art. 127 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej: k.p.a.) lub szczególnej (np. art. 140n ust. 2a P.r.d.) na tle sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 140mb pkt 2 P.r.d., lecz problem właściwej wykładni i stosowania przepisów procesowych regulujących czynności postępowania odwoławczego. Organ drugiej instancji podjął określone czynności procesowe, do których był uprawniony na podstawie art. 50 § 1 w zw. z art. 128 k.p.a., i dopiero konsekwencją podjęcia tych czynności oraz braku aktywności procesowej strony postępowania było przekazanie na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. wniesionego podania do organu pierwszej instancji.
Należy jednak kategorycznie stwierdzić, że organ pierwszej instancji nie jest zasadniczo uprawniony do kwestionowania na drodze postępowania administracyjnego lub sądowoadministracyjnego legalności czynności procesowych organu drugiej instancji, w tym do wszczynania postępowań spornych w związku z rozbieżnościami ocen prawnych na tle stosowanej przez organ wyższego stopnia regulacji materialnoprawnej lub procesowoprawnej, chyba że rozbieżności te będą dotyczyć precyzyjnie określonych unormowań kompetencyjnych na tle konkretnej sprawy administracyjnej danego rodzaju oraz zostaną spełnione pozostałe warunki powstania sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego, o których mowa w art. 22 k.p.a. lub art. 4 w zw. z art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.).
W związku z powyższymi uwagami Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wobec braku powstania realnego sporu kompetencyjnego organ pierwszej instancji jest związany skutkami przekazania przez organ odwoławczy podania strony i powinien w granicach przysługujących mu kompetencji podjąć dalsze czynności procesowe.
Mając na względzie podniesione argumenty, na podstawie art. 15 § 2 w zw. z art. 151 i art. 166 oraz w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.