Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., sygn. akt V SA/Wa 539/11 odmówił W.S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] stycznia 2011 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wskazał, że wnioskodawca, mimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej jako p.p.s.a.) i pomimo wezwania Sądu nie udokumentował swojej sytuacji materialnej. Sąd podniósł, że na podstawie złożonego przez skarżącego wniosku, ocena jego sytuacji materialnej nie jest możliwa. Nie wykazał on bowiem ile wynosi miesięczny dochód jego oraz osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym.
Sąd wyjaśnił, że brak prowadzenia księgowości nie zwalnia go z obowiązku wskazania wysokości tego dochodu. Wnioskodawca nie przedstawił również dokumentów potwierdzających jego zadłużenie, oświadczając jedynie, że prowadzone są w stosunku do niego postępowania komornicze. Sąd powziął również wątpliwość odnośnie jego oświadczenia, iż dopłaty do gruntów rolnych pobiera nie on sam, lecz jego pełnomocnik.
Od powyższego postanowienia W.S. złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jego uchylenia oraz przyznania prawa pomocy. Do zażalenia załączył wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W uzasadnieniu podniósł, że rok 2011 był dla niego i rodziny bardzo trudny ze względu na wiosenne przymrozki i letnią suszę. We wniosku wskazał, że w gospodarstwie domowym pozostają – jego żona oraz dwóch synów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli.
Słusznie Sąd I instancji - po obszernym przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżący nie spełnił warunków przyznania tego prawa określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z przepisu tego wynika zatem, że to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinna ona zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania jej prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10, niepubl.).
Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd, na mocy art. 255 p.p.s.a., może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości.
Sąd I instancji skorzystał z możliwości z art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego m.in. do przedłożenia udokumentowanego oświadczenia o wysokości dochodu miesięcznego brutto jego i członków jego rodziny, oświadczenie o ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, oświadczenie o stanie rachunku bankowego jego i domowników, oświadczenie o posiadanych przedmiotach wartościowych, oświadczenia wraz z dokumentami potwierdzającymi zadłużenie skarżącego oraz innych dokumentów mogących potwierdzić jego sytuację majątkową.
Oświadczenie o wysokości uzyskiwanych dochodów nie zostało przedłożone Sądowi I instancji. Skarżący stwierdził, że nie prowadzi rachunkowości, wobec tego nie jest w stanie określić swoich dochodów. Zatem słusznie Sąd I instancji wskazał, że nie jest możliwe określenie sytuacji majątkowej skarżącego, skoro Sąd nie posiada informacji o jego dochodach.
Skoro korzystanie z prawa pomocy musi być, jak już podkreślono na wstępie uzasadnienia, związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie uznał, iż przedstawione oświadczenia zarówno te z wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i późniejszych oświadczeń nie obrazują w wystarczającym stopniu sytuacji materialnej strony, a niewykonanie wezwania Sądu do złożenia wskazanych dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy jej sytuacji finansowej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.