Uzasadnienie
Postanowieniem z 5 listopada 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 525/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Po wniesieniu skargi na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z [...] kwietnia 2015 r. J. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podał m.in., że jest rolnikiem i utrzymuje się z niewielkiego gospodarstwa rolnego (3,47 ha) o niskich dochodach. Od 2010 r. gospodarstwo dotykają klęski powodzi, wymarznięcia, suszy oraz szkody spowodowane przez zwierzynę leśną. Wyjaśnił, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwójką dorosłych, niepełnosprawnych dzieci, którym pomaga finansowo, poza tym korzysta z pomocy społecznej. Do wniosku załączył kserokopie: dwóch potwierdzeń wypłaty zasiłków celowych za luty i sierpień 2013 r. na łączną kwotę 150 zł, zaświadczeń lekarskich, karty informacyjnej nocnej i świątecznej porady ambulatoryjnej, oświadczeń o wystąpieniu klęsk żywiołowych i szkód w gospodarstwie rolnym, zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach rolnym i leśnym oraz decyzję o ustaleniu wymiaru podatku rolnego i leśnego.
Pismem z [...] sierpnia 2015 r. referendarz sądowy WSA w W. wezwał J. B. do złożenia dodatkowych informacji dot. sytuacji materialnej poprzez wskazanie wysokości dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego, wyjaśnienie, czy skarżący uzyskuje dopłaty i w jakiej wysokości rocznie, wyjaśnienie, czy dzieci skarżącego posiadają rentę bądź inny dochód i w jakiej wysokości, złożenie zaświadczenia z właściwej jednostki ds. opieki społecznej o sytuacji materialnej rodziny oraz wysokości ew. zasiłków, wyjaśnienie, skąd skarżący czerpie środki na pomoc finansową dla dzieci, wskazanie i udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie.
W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że w prowadzonym gospodarstwie, które nie jest zmechanizowane jest wyłącznie produkcja roślinna, stąd niska jego dochodowość. Ponadto oświadczył, że dysponuje niewielkimi kwotami pieniężnymi, z których określoną część przeznacza na inne cele niż własne utrzymanie, tj. opłaca podatki, media, składkę KRUS. Dołączył kserokopie dowodów wpłaty za energie elektryczną, dowodu wpłaty prawdopodobnie zobowiązania podatkowego oraz składki ubezpieczenia PZU.
Postanowieniem z 5 listopada 2015 r. WSA w W. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie WSA wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazał w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niego instytucji prawa pomocy.
Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego WSA w W. z [...] sierpnia 2015 r. do uzupełnienia wniosku. Nie wyjaśnił, jakie dochody osiąga z gospodarstwa rolnego, czy niepełnosprawne, pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym dzieci otrzymują rentę lub inne świadczenia, czy też pozostają na wyłącznym utrzymaniu ojca. Nie wyjaśnił również, z jakich źródeł czerpie środki na pomoc finansową dla dzieci. Wobec takiej postawy skarżącego trudno było zweryfikować informacje zawarte we wniosku, skarżący bowiem nie wykazał ponad wszelką wątpliwość, że istotnie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Podniósł, że jest rolnikiem, który znalazł się w tragicznej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej, bez środków do życia, z przyczyn obiektywnych i niezależnych od siebie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizyczne następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia przy tym wymaga, że badana jest sytuacja finansowa nie tylko skarżącej, ale również osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym.
Konieczność wykazania sytuacji majątkowej skarżącego wynika również z art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dokumentów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z kolei zgodnie z art. 255 p. p. s. a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Skoro więc skarżący, pomimo tego, że był wzywany do złożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jego sytuację finansową, nie przedstawił do chwili obecnej tych dokumentów, należy podzielić stanowisko WSA w W., że nie wykazał swojej sytuacji majątkowej. W konsekwencji niemożliwa była jej ocena i stwierdzenie, czy zachodzą w stosunku do wnioskodawcy przesłanki przyznania prawa pomocy.
Na marginesie należy wskazać, że odmowa przyznania prawa pomocy na obecnym etapie postępowania nie stoi na przeszkodzie złożeniu przez skarżącego kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w razie zmiany okoliczności, ponieważ stosownie do przepisu art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy. W ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący powinien wykazać starannie swoją sytuację majątkową – wskazać, jakie są uzyskiwane przez niego i jego domowników (dzieci) dochody i koszty utrzymania, a także wykazać, jak ta sytuacja zmieniła się w stosunku do tej, na podstawie której orzekały do tej pory Sądy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.