Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2016 r. (sygn. akt I SA/Rz 530/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), uwzględnił wniosek skarżącego A. K., wstrzymując wykonanie zaskarżonej decyzji Zarządu Województwa Podkarpackiego z dnia [...] maja 2016 r. (nr [...]) w przedmiocie określenia kwoty w wysokości 525 265 zł przypadającej do zwrotu przez skarżącego w związku z naruszeniem postanowień umowy o dofinansowanie projektu.
Z uzasadnienia orzeczenia Sądu pierwszej instancji wynika, że skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, podnosząc że wraz z odsetkami kwota żądanej do zwrotu należności przekracza 750 000 zł., a skarżący nie jest w stanie zapłacić tej kwoty bez likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca stwierdził, że wspomniana kwota stanowi mniej więcej dziesięciokrotność dochodów osiągniętych przez niego w 2015 r. Podkreślił, że nie posiada żadnych istotnych oszczędności, ponieważ wszystkie środki zaangażował w uruchomienie objętej dofinansowaniem restauracji wraz z częścią noclegową w [...]. Skarżący dodał, że dofinansowanie zmusiło go nie tylko do zaangażowania wszystkich oszczędności, ale jeszcze do zwiększenia kwoty kredytu inwestycyjnego o 500 000 zł oraz do zaciągnięcia krótkoterminowych pożyczek gotówkowych na łączną kwotę 260 000 zł.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji zasługiwał na uwzględnienie. Sąd uznał, że konieczność zwrotu prze stronę kwoty 525 265 zł może pociągnąć dla skarżącego trudne do odwrócenia skutki określone w art. 61 p.p.s.a. W szczególności następstwa zaskarżonej decyzji mogą spowodować istotną i trwałą zmianę rzeczywistości w sferze finansowej strony, bowiem wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować całkowitą likwidację prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej, co spowoduje wyrządzenie skarżącemu znacznej szkody.
Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył Zarząd Województwa Podkarpackiego (zastępowany przez radcę prawnego). Organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, względnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Organ administracji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 166 w zw. z art. 61 § 3 p.p.s.a., polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji, uznając że jej wykonanie może spowodować całkowitą likwidację prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej, co spowoduje wyrządzenie skarżącemu znacznej szkody, co jednakże nie znajduje uzasadnienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy.
W uzasadnieniu autor zażalenia wskazał w szczególności, że Sąd pierwszej instancji ustalił stan faktyczny bez porównania okoliczności podanych we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji z materiałem dowodowym zalegającym już w aktach sprawy. Sąd nie wskazał żadnych konkretnych okoliczności powodujących, że wykonanie aktu spowoduje w stosunku do wnioskodawcy wystąpienie jednej lub obu przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Wniosek strony w tym zakresie, jak i uzasadnienie Sądu są niekompletne, gdyż nie wskazują uprawdopodobnionego ryzyka wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w związku z wykonaniem zaskarżonej decyzji. Do wniosku nie załączono żadnych dokumentów potwierdzających okoliczności wskazane we wniosku.
Skarżący nie uprawdopodobnił posiadania przez siebie kredytów i pożyczek, a także nie przedłożył żadnych dokumentów finansowych firmy, świadczących o tym, że jego dochody za 2015 r. są dziesięciokrotnie niższe od kwoty podlegającej egzekucji administracyjnej z zaskarżonej decyzji. Organ administracji zauważył również, że skarżący jest właścicielem nieruchomości oraz rzeczy ruchomych zakupionych w projekcie, z których może być prowadzona egzekucja bez konieczności likwidowania działalności gospodarczej. Ponadto celem projektu realizowanego przez skarżącego było rozszerzenie zakresu działalności gospodarczej (restauracyjnej), prowadzonej już wcześniej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności.
Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji uwzględnił wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, uznając że zwrot kwoty 525 265 zł wraz z odsetkami przed dokonaniem kontroli sądowoadministracyjnej decyzji, z której wynika obowiązek zwrotu, może spowodować całkowitą likwidację prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena jest nieprawidłowa. Twierdzenia skarżącego o możliwych skutkach wykonania zaskarżonej decyzji nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione, np. poprzez przedłożenie przez stronę dokumentów dotyczących kondycji finansowej przedsiębiorstwa prowadzonego przez skarżącego, co pozwoliłoby na dokonanie rzetelnej oceny, czy w sytuacji majątkowej i finansowej tego konkretnego podmiotu egzekucja kwoty 525 265 zł może wyrządzić szkodę, która byłaby dla tego podmiotu znaczna, bądź może wywołać skutki trudne do odwrócenia nawet w razie ewentualnego późniejszego uwzględnienia skargi. Za trafne należy uznać stanowisko organu administracji wyrażone w zażaleniu, że sama wysokość należności określonej w decyzji nie świadczy o zajściu niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Kwotę tę trzeba bowiem odnieść do sytuacji wnioskodawcy, co może nastąpić tylko wówczas, jeśli Sąd dysponuje rzetelnymi informacjami i dokumentami w tym zakresie. W tej sprawie twierdzenia skarżącego - mające wskazywać na ziszczenie się przesłanek wstrzymania wykonania decyzji - nie zostały uprawdopodobnione stosownymi dokumentami dotyczącymi aktualnej kondycji finansowej skarżącego. Tego rodzaju informacje nie wynikają również z obszernych akt administracyjnych sprawy. Ze znajdującego się w tych aktach wniosku o dofinansowanie wynika natomiast, że celem projektu miało być rozszerzenie działalności gospodarczej skarżącego, która wówczas sprowadzała się do prowadzenia restauracji w [...]. Tymczasem we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono, czy skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą w tym zakresie i jakie osiąga z tego tytułu dochody, zaś takie informacje są istotne z uwagi na podnoszony przez skarżącego argument, że wykonanie zaskarżonej decyzji może skutkować likwidacją prowadzonej przez niego działalności.
W takiej sytuacji brak było podstaw do zastosowania ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło zatem z naruszeniem art. 61 § 3 p.p.s.a. i dlatego zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny - ze względów ekonomiki procesowej - rozpoznał wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, uznając - z powodów wyżej wskazanych - że jest on niezasadny.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie - na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. - oddalił wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się natomiast do wniosku strony wnoszącej zażalenie w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie w postanowieniu rozpoznającym zażalenie, skoro nie jest ono jednym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy Rozdziału 1. Działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (Dział V., Rozdział 1.), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia. Zwrot kosztów niniejszego postępowania zażaleniowego jest możliwy jedynie w jednym z orzeczeń kończących postępowanie w sprawie w danej instancji, o ile pozwoli na to wynik sprawy determinujący rozstrzygnięcie o kosztach procesu (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 743-744 i 786).
PG