Uzasadnienie
Postanowieniem z 24 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 510/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O., po rozpoznaniu wniosku Z. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów i odmówił ustanowienia dla skarżącego adwokata.
Sąd I instancji stwierdził, że skarżący na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Tym samym postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie zostało umorzone stosownie do art. 249a p.p.s.a.
Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata WSA uznał, że skarżący nie przedstawił dokumentów, z których wynikałby jego stan majątkowy. Pismem z [...] października 2015 r. został wezwany do wyjaśnienia kwestii wszystkich ponoszonych przez niego i jego rodzinę wydatków, czy korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej), podania jej zakresu oraz do uprawdopodobnienia, iż osoba udzielająca takowej pomocy posiada zdolność finansową na jej udzielanie, określenia, w jaki sposób ponoszone są koszty związane z utrzymaniem i w jakim zakresie syn partycypuje w kosztach utrzymania domu, złożenia wyciągów z posiadanych przez niego oraz pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żonę, rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, kopii dowodu wypłaty emerytury żony w sierpniu br. (jeżeli nie została ona przelana na rachunek bankowy), wyjaśnień w zakresie ewentualnego posiadania polis ubezpieczeniowych wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, częstotliwości i wysokości składek oraz przedłożenia kopii dokumentu stanowiącego odpowiedź Prezesa KRUS na wniosek skarżącego o przyznanie emerytury oraz kopii ostatniego pisma sądowego w procesie przeciwko niemu.
Pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia, skarżący nie zastosował się do zawartych w nim żądań. Przedłożył jedynie na wezwanie Referendarza dokumenty dotyczące pozbawienia go prawa do renty strukturalnej i ubezpieczenia celem dopuszczenia ich jako wniosków dowodowych w sprawie. Przedłożenie natomiast kserokopii oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z [...] sierpnia 2015r. złożonego do sprawy o sygn. akt [...], nie wypełnia warunków wystosowanego do niego wezwania. Zawarte w nim bowiem informacje nie wykraczają poza zakres danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), który skarżący przedłożył w niniejszej sprawie i które były znane rozpoznającemu wniosek.
Zdaniem WSA to, że skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych uniemożliwia zweryfikowanie jego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, rodzi również wątpliwości co do rzetelności tego oświadczenia. Nie pozwala też przyjąć w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Skarżący stwierdził, że na wezwanie Sądu przedłożył dodatkowe oświadczenie na formularzu urzędowym, w którym podniósł okoliczności przemawiające za przyznaniem mu prawa pomocy. W jego ocenie nie było podstaw do wzywania do wykazania dochodów i majątku pełnoletnich dzieci, które mu pomagają.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, więc należało je oddalić.
Odnosząc się do rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 postanowienia z 24 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 510/15, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji prawidłowo umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie bowiem do art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. strona skarżąca działanie organu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarżący z mocy samego prawa jest więc zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Oznacza to, że bez składania wniosku o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie ma obowiązku ich ponoszenia. Wniosek w tym zakresie był więc bezprzedmiotowy, ponieważ dotyczył zwolnienia od nieistniejącego w niniejszej sprawie obowiązku. Możliwości uzyskania prawa pomocy zachodzi bowiem dopiero, jeżeli strona obowiązana jest do uiszczenia kosztów. Skoro jednak z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. skarżący jest zwolniony od kosztów sądowych, to WSA zgodnie z art. 249a p.p.s.a. słusznie umorzył postępowanie w tym zakresie jako zbędne.
Zdaniem NSA również prawidłowe jest rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 postanowienia z 24 listopada 2015 r.
Wobec tego, że postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych zostało umorzone, należało – co słusznie stwierdził Sąd I instancji – rozpoznać wniosek w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten zobowiązuje skarżącego do wykazania okoliczności, które przemawiają za przyznaniem mu prawa pomocy. Należy jednak pamiętać, że zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W rozpoznawanej sprawie skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów obrazujących jego sytuację finansową, jednak nie wykonał tego żądania. Wobec tego Sąd I instancji nie dysponował wiedzą dotyczącą stanu majątkowego Z. K., co uniemożliwiło mu dokonanie oceny, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty ustanowienia adwokata. Aby bowiem WSA mógł przyznać skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie, musiał zbadać dokładnie jego rzeczywistą sytuację majątkową, na którą składają się nie tylko dochody i zobowiązania jego i jego żony, lecz również m.in. to, czy i ew. w jakim zakresie syn partycypuje w jego utrzymaniu, np. poprzez udzielenie pomocy finansowej.
Wobec tego wezwanie skierowane do skarżącego dotyczyło informacji niezbędnych do ocenienia, czy w stosunku do skarżącego zaszły przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wobec niezłożeni kompletnych oświadczeń i dokumentów dot. sytuacji finansowej skarżącego Sąd prawidłowo odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Na marginesie należy wskazać, że odmowa przyznania prawa pomocy na obecnym etapie postępowania nie stoi na przeszkodzie złożeniu przez skarżącą kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w razie zmiany okoliczności, ponieważ stosownie do przepisu art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.