Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 15 lutego 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1246/07 odmówił M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uzyskania prawa ochronnego na znak towarowy.
W ocenie Sądu, oświadczenia zawarte przez M. W. w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Dlatego też skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: zeznań podatkowych swojego i żony za 2006 r., bądź też zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie; dokumentów wskazujących wysokość dochodów uzyskanych w roku bieżącym z prowadzonej działalności gospodarczej; zaświadczeń z przedszkola potwierdzających fakt korzystania przez dzieci skarżącego z tej instytucji oraz dokumentów potwierdzających wysokość opłat z tym związanych; dokumentu potwierdzającego wielkość oraz miejsce położenia posiadanych nieruchomości; wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy; wyliczenia wysokości koniecznych miesięcznych wydatków skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz dokumentów potwierdzających te dane; aktualnego orzeczenia sądu potwierdzającego fakt ciążenia na skarżącym obowiązku alimentacyjnego; dokumentów potwierdzających zajęcia komornicze; dokumentów potwierdzających zaciągnięcie kredytów oraz fakt niespłacenia ich od kilku miesięcy; zaświadczenia właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez małżonkę skarżącego statusu bezrobotnego.
Sąd I instancji stwierdził, że pomimo wezwania do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w wyznaczonym terminie nie przedstawił żądanych dokumentów uzasadniających jego rzeczywistą sytuację majątkową. Sąd nie miał zatem możliwości ustalenia czy wypełnia on przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., i uznał, że w niniejszej sprawie nie wykazano okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.
W zażaleniu na powyższe postanowienie M. W. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia lub o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
- 1. art. 246 § 1 p.p.s.a. przez uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy w okolicznościach opisanych w oświadczeniu o stanie majątkowym;
- 2. art. 255 p.p.s.a. przez uznanie, że oświadczenie złożone przez skarżącego jest niewystarczające dla oceny jego sytuacji majątkowej;
- 3. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. przez niewyjaśnienie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia motywów odmowy przyznania prawa pomocy oraz uznania oświadczenia za niewystarczające.
W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik M. W. stwierdził, że oświadczenie skarżącego składane jest pod groźbą odpowiedzialności karnej za podawanie nieprawdy lub zatajanie rzeczywistych danych będących przedmiotem oświadczenia. W związku z tym Sąd nie może odmówić oceny danych przedstawionych przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem, zdaniem skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny całkowicie pominął informacje zawarte we wniosku. Ponadto - w przekonaniu skarżącego - w uzasadnieniu postanowienia nie wskazano przyczyn, dla których jego oświadczenie uznano za niewystarczające. W tym stanie sprawy żądanie przedstawienia szeregu dokumentów na potwierdzenie danych wskazanych przez skarżącego pod groźbą odpowiedzialności karnej, wydaje się być bezpodstawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można np. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.
Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jeżeli okoliczności podane przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zostały przez nią należycie uzasadnione lub uprawdopodobnione, sąd (bądź referendarz sądowy), na mocy art. 255 p.p.s.a., może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że z przedstawionych przez stronę informacji we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikało, jakoby M. W. znajdował się w trudnej sytuacji majątkowej, uniemożliwiającej mu poniesienie kosztów postępowania sądowego, w tym wpisu sądowego, który w niniejszej sprawie wynosi 1000 zł. Skoro zaś wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie przedłożono żadnej dokumentacji na poparcie twierdzeń w nim zawartych, niewadliwe jest stanowisko Sądu I instancji, iż same oświadczenia strony są niewystarczające dla zbadania jej rzeczywistej sytuacji majątkowej.
Naczelny Sąd Administracyjny ponadto zauważa, że pomimo wezwania przez Sąd I instancji, skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających jego trudną sytuację materialną oraz wyjaśniających uzasadnione wątpliwości co do wysokości osiąganych przez niego dochodów. Wątpliwości te dotyczą złożonych oświadczeń, z których wynika, że wydatki w postaci: alimentów ([...] zł), kredytów ([...] zł), opłat za przedszkole ([...] zł) oraz wydatków związanych z utrzymaniem domu i lokali ([...] zł), dające łączną kwotę [...] zł nie mają żadnego pokrycia w osiąganych przez skarżącego i jego żonę dochodach.
Skarżący stwierdził jedynie, że jako artysta nie ma stałych dochodów miesięcznych, a obecnie wszystkie umowy zostały wykonane. Nie wyjaśnił natomiast skąd posiada środki finansowe na opłacenie wskazanych powyżej należności. Takie nieścisłości oraz brak współdziałania żalącego w ich wyjaśnieniu sprawiły, że niemożliwe było dokonanie przez Sąd I instancji oceny jego sytuacji materialnej. Ponadto, odnosząc się do kwestii zadeklarowanych przez stronę zobowiązań, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, iż istnienie innych obciążeń finansowych nie może stanowić decydującego argumentu przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie pierwszeństwa innym zobowiązaniom strony doprowadziłoby do bezpodstawnego zaakceptowania sytuacji, w której uznaje się za konieczne ponoszenie wszystkich innych wydatków i należności, poza kosztami sądowymi.
Podkreślić należy, że to strona składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania swojej trudnej sytuacji majątkowej. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku pozostają w sprzeczności z informacjami o jej stanie majątkowym zawartymi w aktach sprawy, istnieją prawnie uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.).
Nie do zaakceptowania jest pogląd zaprezentowany w zażaleniu, iż z uwagi na składanie oświadczeń pod odpowiedzialnością karną, samo złożenie na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy zobowiązuje Sąd do apriorycznego uznania za uwiarygodnione zamieszczonych w nim danych. Jest to przekonanie bezpodstawne. Sąd - co wyjaśniono szczegółowo w uzasadnieniu postanowienia - może żądać dodatkowych dokumentów lub wyjaśnień, jeżeli wniosek nasuwa wątpliwości. Niezastosowanie się skarżącego do żądania, nie pozwoliło zatem na uwzględnienie jego wniosku. Słusznie więc stwierdził Sąd I instancji, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż jego sytuacja majątkowa nie pozwalała mu na poniesienie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie.
W tym stanie sprawy negatywnie należy ocenić próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego skarżącego na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, niepubl. oraz postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl.).
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.