Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1308/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił wniosek K. M. (dalej: skarżący) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej osoby na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2011 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Uzasadniając skarżący wskazał, iż usiłując wyjaśnić sprawę poniósł już duże koszty tj. korespondencja, telefony. Ponadto powołał się na ciężką sytuację finansową oraz podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synami, na rzecz których płaci alimenty w wysokości 700 zł. Stwierdził, iż nie posiada żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Natomiast uzyskuje dochody z umowy o pracę w wysokości 680 zł miesięcznie.
W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu I instancji skarżący podał, iż nie zamieszkuje z synami i płaci im alimenty w wysokości 700 zł miesięcznie. Zamieszkuje natomiast z rodzicami, do których należy mieszkanie i z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Koszty zamieszkania są wspólne i wynoszą około 1000 – 2000 zł. Jednocześnie wskazał, iż nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych oraz rachunku bankowego. Przedstawił zestawienie wynagrodzeń, które są mu przekazywane gotówką.
Postanowieniem z 17 października 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podkreślił, iż analiza podanych przez skarżącego okoliczności i nadesłanych dokumentów uzasadnia stwierdzenie, iż skarżący złożył nierzetelne oświadczenie o stanie majątkowym i nie można na tej podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej się znajduje.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprzeciw K. M. od postanowienia referendarza sądowego wskazał, iż po przeanalizowaniu wniosku złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu PPF wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie, z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych uznał, iż wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Skarżący wezwany do wykazania stanu majątkowego i dochodów osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie wywiązał się w sposób należyty z tego obowiązku. W odpowiedzi na wezwanie Sądu I instancji do złożenia stosownych dokumentów skarżący ograniczył się wyłącznie do oświadczenia, iż wspólne wydatki jego i rodziców związane z utrzymaniem miejsca zamieszkania wynoszą około 1000 - 2000 złotych. Nie nadesłał dokumentów potwierdzających wydatki mieszkaniowe oraz nie wyjaśnił jak wygląda stan majątkowy jego rodziców, jak również nie wskazał wysokości uzyskiwanych przez nich dochodów.
Z karty wynagrodzenia skarżącego wynikało ponadto, iż jest zatrudniony u ojca, który prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje dochody w wysokości 680 zł miesięcznie. Na podstawie tak zebranego materiału dowodowego WSA wskazał, iż nie mógł ocenić sytuacji materialnej skarżącego, a ponadto wyjaśnił, iż alimenty w wysokości 700 zł nie znajdowały pokrycia w uzyskiwanych dochodach.
Skarżący 24 lutego 2012 r. złożył zażalenie na ww. postanowienie Sądu I instancji wnosząc o odrzucenie go w całości, a także o ewentualne wskazanie instytucji czy osoby, która mu pomoże. W uzasadnieniu zażalenia wyjaśnił, że ma złą sytuację materialną, natomiast składane oświadczenia wypełnił na formularzu PPf i zrobił to rzetelnie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej powoływana jako "p.p.s.a.") następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną.
Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić w tym miejscu należy, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, treść dostępna na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że oparł się na złożonych przez skarżącego dokumentach oraz okolicznościach sprawy. Skarżący w zażaleniu jak i wcześniej powoływał się na trudną sytuację finansową, jednak nie wskazał dokumentów potwierdzających ponoszone przez niego wydatki oraz koszty utrzymania. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że skarżący jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść koszty postępowania, które na obecnym etapie postępowania stanowią 100 zł tytułem wpisu od skargi.
W tym miejscu NSA zauważa, iż Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Ponadto skarżący wskazując w zażaleniu, iż ma "przedstawić stan majątkowy Rodziców ich dochody – na jakiej podstawie?" powinien wiedzieć, iż sąd podejmuje decyzję w świetle przedstawionych dokumentów, które podlegają ocenie. Skarżący sam wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami, więc ich sytuacja materialna również podlegała ocenie.
NSA podkreśla, iż przyznanie prawa pomocy, nie zwalnia Sądu od obowiązku poczynienia stosownych ustaleń w oparciu o wyczerpujące rozpatrzenie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego sytuacji finansowej strony. Po dokładnej analizie Sąd dokonuje wówczas oceny, czy sytuacja wnioskodawcy uzasadnia przyznanie prawa pomocy i w przypadku odmowy przedstawia jej powody. Powody te winny odnosić się do okoliczności konkretnej sprawy i świadczyć o tym, że nie ma podstaw do potraktowania wnioskodawcy w sposób szczególny.
NSA oceniając zasadność zażalenia, wniosku PPF, dokumentacji oraz rozważań Sądu pierwszej instancji stwierdził, iż skarżący nie wykazał braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, ani nie ujawnił istotnych okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a co najważniejsze nie przedstawił wszystkich oświadczeń, do której został zobligowany wezwaniem Sądu I instancji z dnia 24 sierpnia 2011 r. uniemożliwiając w ten sposób ocenę jego sytuacji materialnej.
Reasumując powyższe NSA uznał, iż Sąd I instancji dokonał kompleksowej analizy sytuacji finansowej skarżącej, a w oparciu o zgromadzone dokumenty dokonał jej prawidłowej oceny.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.
- - ---------------------- 5