Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 30 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 894/15 odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że [...] – dalej: skarżąca złożyła - na urzędowym formularzu PPF - wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że osiąga bardzo małe dochody, głównie z emerytury, która wynosi obecnie [...] zł netto. Dochód z gospodarstwa rolnego jest bardzo mały i wydawany na bieżąco. Pomagają jej dopłaty unijne. W 2012 r. zachorowała na zatorowość płucną. Obecnie musi być pod stałą opieką lekarzy i na bieżąco się leczyć. Zmuszona jest do zakupu lekarstw. Jest osobą samotną. Nie ma dzieci ani męża. Sama prowadzi gospodarstwo domowe. Wydatki na wodę, gaz i energię elektryczną są bardzo duże. Ma [...] lat. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżąca podała, że posiada [...] zł. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości. Miesięczny dochód skarżącej w postaci emerytury i dodatku pielęgnacyjnego wynosi brutto [...] zł, netto [...] zł.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 września 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Skarżąca wywiodła sprzeciw od ww. postanowienia.
Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zarządzeniem z dnia 14 października 2015 r. (k. 20 akt sądowych) zobowiązał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów, obrazujących jej sytuację majątkową i możliwości finansowe. W szczególności zobowiązał skarżącą do nadesłania następujących informacji:
- - na jakiej podstawie zajmuje lokal stanowiący miejsce zamieszkania, wskazania tytułu prawnego do tego lokalu i przedstawienia dokumentów potwierdzających przysługujący jej tytuł prawny do tego lokalu mieszkalnego (np. akt notarialny potwierdzający nabycie prawa własności tego lokalu mieszkalnego, umowa najmu, itp.);
- - wyjaśnienia, czyją własność stanowią działki rolne wymienione we wniosku skarżącej o przyznanie płatności na rok 2012, wskazania tytułu prawnego, na podstawie którego skarżąca włada tymi działkami i przedstawienia dokumentów potwierdzających przysługujący jej tytuł prawny do tych działek;
- - wskazania i udokumentowania wydatków, jakie skarżąca ponosi miesięcznie w związku ze swoim utrzymaniem, w tym wydatków związanych z leczeniem;
- - wskazania powierzchni gospodarstwa rolnego, które prowadzi; złożenia zaświadczenia o dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego; wskazania wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego, które prowadzi; udokumentowania wysokości emerytury otrzymywanej za ostatnie 3 miesiące; udzielenia niezbędnych wyjaśnień w powyższym zakresie.
Skarżąca nie ustosunkowała się do wezwania Sądu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 listopada 2015 r., odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że przedstawiona przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja wzbudzała wątpliwości. Zarówno z akt sprawy, jak i wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne chociaż ma [...] lat, a jej stan zdrowia nie jest najlepszy. Jednocześnie zaś wskazuje, iż nie posiada majątku w postaci nieruchomości, w tym rolnych. Kwestie te wymagały wyjaśnienia. W związku z tym zarządzeniem z dnia [...] października 2015 r. skarżąca została wezwana w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy do wyjaśnienia swojej sytuacji finansowej. Skarżąca nie ustosunkowała się do wezwania Sądu.
W ocenie WSA, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej. Powyższe z uwagi na to, że nie przedstawiła ona żadnych dokumentów i nie złożyła żadnych wyjaśnień, o jakie Sąd zwrócił się do niej w zarządzeniu z dnia [...] października 2015 r. Tym samym skarżąca uniemożliwiła sądowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej, w jakiej się znajduje i wyjaśnienie istotnych wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego skarżącą obciąża jedynie obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. Z kolei skarżąca dysponuje stałym dochodem w postaci emerytury.
W zażaleniu na powyższe postanowienie [...] wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podniosła, że jej sytuacja materialna uniemożliwia ponoszenia kosztów postępowania.
Wskazała, że nie posiada dochodu ani majątku, co uprawdopodobniła w toku postępowania. Przy tym z uwagi na stan zdrowia oraz konieczność ponoszenia wydatków na leki i zapewnienie świadczeń zdrowotnych oraz wydatki związane z bieżącym utrzymaniem i kosztami mediów nie ma możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie i przyznanie pomocy z budżetu państwa. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony.
Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź, jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy uznając, że [...] nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie wystarczały do oceny jego sytuacji materialnej. Mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., [...] nie przedstawiła żądanych przez WSA dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości, co do wysokości osiąganych przez żalącego dochodów.
Podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczące jej rzekomo trudnej sytuacji materialnej, nie mogły być uznane za dowody w wystarczającym stopniu obrazujące jej rzeczywistą sytuację materialną. Powyższe z tego względu, że budzą one poważne wątpliwości co do ich wiarygodności. Wezwanie wystosowane w sprawie do skarżącej miało na celu przede wszystkim ustalenie źródła, z którego finansowane są jej wydatki, związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Miało ono zobrazować jej sytuację majątkową. Skarżąca uchyliła się od odpowiedzi. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie przez skarżącą wymaganych dokumentów, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. W takiej sytuacji Sąd I instancji nie miał możliwości prowadzenia dalszego dochodzenia rzeczywistej sytuacji skarżącej, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
Zgodnie bowiem z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.
NSA zauważa, że wnosząca zażalenie skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie jej prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.