Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 lipca 2016 r., o sygn. akt V SA/Wa 3255/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi "P." Spółki z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach o niskich wygranych bez zezwolenia, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w C. z dnia [...] lutego 2015 r. W punkcie 2. tego wyroku zasądzono od Dyrektora Izby Celnej w Warszawie na rzecz skarżącej spółki kwotę 4945 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu wspomnianego wyroku Sąd I instancji wskazał, że o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej powoływanej jako: p.p.s.a.) w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).
Sąd wyjaśnił, że łączna kwota zasądzonego na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania obejmuje równowartość uiszczonego wpisu stosunkowego od skargi (3945 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego udzielonego przez adwokata - w wysokości 1000 zł. Jednocześnie Sąd I instancji wskazał w uzasadnieniu wyroku, że na podstawie art. 206 p.p.s.a. miarkował koszty zastępstwa procesowego, mając na względzie fakt, że: 1) w WSA w Warszawie zawisło kilkadziesiąt spraw ze skarg "P." Spółki z o.o. o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, w których występuje ten sam pełnomocnik oraz 2) stanowisko organu w przedmiocie wykonalności decyzji pierwszoinstancyjnych było oparte na orzeczeniach sądów administracyjnych.
"P." Spółka z o.o. złożyła zażalenie na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w punkcie 2. wskazanego wyżej wyroku WSA w Warszawie z dnia 21 lipca 2016 r. Strona zaskarżyła to rozstrzygnięcie w zakresie, w jakim Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego (tj. co do kwoty 6200 zł). Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych tj. w wysokości 7200 zł, a także o zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz skarżącej za postępowanie przed Sądem II instancji.
Zaskarżonemu postanowieniu strona wnosząca zażalenie zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
- - art. 206 p.p.s.a. poprzez jego niesłuszne zastosowanie, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do miarkowania kosztów zastępstwa procesowego,
- - art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. poprzez niczym nieuzasadnione pozbawienie skarżącej należnych jej kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia sprawy, tj. pełnej wysokości kosztów zastępstwa procesowego,
- - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnienie sposobu miarkowania wysokości kosztów zastępstwa procesowego,
W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził w szczególności, że Sąd pierwszej instancji uznał za słuszne zarzuty sformułowane w skardze i uwzględnił ją w całości, przy czym w uzasadnieniu wyroku nie zostały stwierdzone żadne uchybienia ze strony skarżącej, bądź powoływanie oczywiście niezasadnych zarzutów. Wobec tego należy uznać, że pełnomocnik skarżącej w niniejszej sprawie nie tylko wykonał niezbędne minimum, ale wręcz wykazał się sporą aktywnością (liczne dodatkowe pisma), a zatem miarkowanie kosztów zastępstwa procesowego nie było niczym uzasadnione. W ocenie strony wnoszącej zażalenie, nie jest również dopuszczalne miarkowanie kosztów zastępstwa procesowego poniżej stawek minimalnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., jak również miarkowanie ze względu na okoliczność, że jeden pełnomocnik sporządził kilkadziesiąt takich samych skarg.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienie, którego przedmiotem jest zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej. Przedmiotowe zażalenie zostało wniesione na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania, zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2016 r., którego odpisy zostały doręczone pełnomocnikom stron w dniach 16 i 17 sierpnia 2016 r. Z informacji udzielonych przez kierownika sekretariatu Wydziału V WSA w Warszawie (vide k. 486 akt sądowych) wynika, że na dzień 20 października 2016 r. od wspomnianego wyroku nie wpłynęła skarga kasacyjna. Wobec tego należy uznać, że wypełniona została hipoteza art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a., więc zażalenie "P." Spółki z o.o. może zostać obecnie rozpoznane.
Zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast stosownie do art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W stanie prawnym tej sprawy "odrębne przepisy", o jakich mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a. stanowiły przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461), stosowane w tej sprawie (z uwagi na datę wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego) w związku z treścią § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).
W tej sprawie Sąd pierwszej instancji uwzględnił skargę w sprawie, w której wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła 394.431 zł. Mając na uwadze treść art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie co do zasady podstawowa wysokość kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, które mogły zostać zasądzone wynosiła 11.145 zł, przy czym 3.945 zł z tej kwoty to równowartość uiszczonego w tej sprawie wpisu sądowego od skargi, zaś 7200 zł to stawka minimalna kosztów adwokackich. W tej sprawie nie było podstaw do uwzględniania w ramach zasądzanych kosztów postępowania również opłaty skarbowej od pełnomocnictwa udzielonego adwokat K. K., bowiem w aktach brak jest dowodu potwierdzającego poniesienie tego rodzaju wydatku.
Podkreślenia jednak wymaga, że dla oceny rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2. wyroku WSA z dnia 21 lipca 2016 r. decydujące znaczenie ma to, że w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji zasądzając zwrot kosztów postępowania zastosował również art. 206 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.
W piśmiennictwie wskazuje się, że art. 206 p.p.s.a. wyraża zasadę miarkowania kosztów postępowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a sąd stosuje ten przepis z urzędu według własnej, swobodnej oceny okoliczności rozpatrywanej sprawy (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie, Warszawa 2015, s. 773 - 774). Oczywiście uznaniowe stosowanie tego przepisu nie może oznaczać dowolności, w związku z czym sąd ma w takim przypadku obowiązek precyzyjnego uzasadnienia rozstrzygnięcia o miarkowaniu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a., które miało polegać na wadliwym sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie postanowienia o kosztach postępowania, a konkretnie poprzez nieuzasadnienie sposobu miarkowania wysokości kosztów zastępstwa procesowego. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a.: "uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania". Celem tego unormowania jest zobligowanie sądu do takiego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, aby strona mogła poznać motywy jakimi kierował się WSA, a także aby możliwa była ewentualna późniejsza kontrola instancyjna tegoż rozstrzygnięcia.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 21 lipca 2016 r. w zakresie zaskarżonego postanowienia o kosztach postępowania sądowoadministracyjnego odpowiada wymogom wynikającym z art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji wskazał podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, a następnie wskazał powody zasądzenia na rzecz skarżącej spółki kosztów w wysokości wskazanej w punkcie 2. wyroku z 21 lipca 2016 r. W tym zakresie Sąd trafnie skupił się na uzasadnieniu powodów miarkowania kosztów zastępstwa procesowego. Uzasadnienie wyroku w tej części pozwala na poznanie stanowiska WSA w tym zakresie i umożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z uwagi na uznaniowy charakter stosowania art. 206 p.p.s.a. nie można przy tym uznać, że na mocy art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji miał obowiązek szczegółowego wskazywania "metody" miarkowania kosztów.
Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., które miało polegać na nieuzasadnionym pozbawieniu skarżącej należnych jej kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Wskazane przepisy (cytowane wyżej) przewidują odpowiedzialność finansową organu za wynik postępowania sądowego, w wyniku którego uwzględniono skargę, a także określają, co wchodzi w skład niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej m.in. przez adwokata. Jednakże od wspomnianej zasady ustawodawca wprowadził wyjątek określony w cytowanym wyżej art. 206 p.p.s.a., pozwalającym na miarkowanie kosztów postępowania. Zastosowanie przez sąd art. 206 p.p.s.a. nie może być zatem postrzegane jako naruszenie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., o ile sąd wskaże i uzasadni, że w konkretnej sprawie można mówić o "uzasadnionym przypadku" w rozumieniu art. 206 p.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji wskazał i uzasadnił, dlaczego uznał, że w tej sprawie wystąpił uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części. Zdaniem NSA w składzie orzekającym w tej sprawie, za taki uzasadniony przypadek można uznać okoliczność, że przed danym sądem zawisło kilkadziesiąt spraw tej samej spółki o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, w których występuje ten sam pełnomocnik. Na tej podstawie logiczna wydaje się teza, że nakład pracy pełnomocnika w niemal tożsamych sprawach jest mniejszy niż gdyby każda z tych spraw była sprawą jednostkową. Koniecznym jest przy tym podkreślenie, że stosownie do treści § 2 ust. 1 przywołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
Jednocześnie za błędne należy uznać stanowisko autora zażalenia, że miarkowanie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 206 p.p.s.a. nie może prowadzić do przyznania kosztów zastępstwa procesowego poniżej stawek minimalnych wynikających z przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. Skoro z treści tego przepisu wyraźnie wynika, że sąd może nawet w całości odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania (a więc nie przyznać stronie żadnych kosztów), to tym bardziej uzasadniona jest teza, że może stronie przyznać koszty w kwocie niższej niż wspomniane stawki minimalne.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie Sądu pierwszej instancji zawarte w punkcie 2. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2016 r. (sygn. akt V SA/Wa 3255/15) nie narusza prawa, a zatem zażalenie na to postanowienie podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.