Uzasadnienie
Wyrokiem z 28 listopada 2018 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1326/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA") w pkt 1 sentencji oddalił skargę Spółki A (dalej zwanej "Skarżącą"), a w punkcie drugim sentencji nakazał ściągnąć od Skarżącej na rzecz Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 9800 zł tytułem uzupełnienia brakującego wpisu od skargi.
WSA wyjaśnił, że rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 sentencji wyroku zostało wydane na podstawie art. 223 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"). Wskazał, że zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej zwanego "rozporządzeniem RM z 16 grudnia 2003 r.") wpis stały w sprawach skarg dotyczących koncesji, zezwoleń lub pozwoleń na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie transportu lotniczego, kolejowego i morskiego wynosi 10 000 zł, zaś z art. 45 ust. 3 ustawy 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2117 ze zm.) wynika, że licencja jest zezwoleniem w rozumieniu ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Mając to uwadze, WSA uznał, że skoro Skarżąca uiściła wpis w wysokości 200 zł, to uzasadnione było nakazanie ściągnięcia od niej na rzecz WSA kwoty 9800 zł tytułem uzupełnienia brakującego wpisu.
Skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie WSA zawarte w punkcie 2 wyroku z 28 listopada 2018 r. Wniosła o uchylenie wyroku w zakresie zaskarżonego postanowienia.
Zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie:
- 1) § 2 ust. 2 rozporządzenia RM z 16 grudnia 2003 r. przez jego błędne zastosowanie i ustalenie wysokości wpisu na kwotę 10 000 zł; z ostrożności zarzuciła również naruszenie:
- 2) art. 112 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30, poz. 168 ze zm.; dalej zwanej "kpa") przez jego niezastosowanie i obciążenie Skarżącej dodatkowymi kosztami, mimo prawidłowego zastosowania się przez Skarżącą do pouczenia organu zawartego w decyzji;
- 3) art. 220 § 1 ppsa przez jego niezastosowanie i uchylenie się przez przewodniczącego od obowiązku wezwania do uiszczenia opłaty i podjęcie czynności na skutek pisma, od którego nie została wniesiona opłata;
- 4) art. 223 ppsa przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że Skarżąca jest zobowiązana do uzupełnienia brakującego wpisu w toku sprawy, podczas gdy nie wystąpiła żadna z przesłanek z art. 223 § 1 ppsa konieczna do powstania obowiązku uzupełnienia opłaty.
W uzasadnieniu Skarżąca stwierdziła w szczególności, że w zaskarżonej decyzji Prezes Urzędu Transportu Kolejowego pouczył Skarżącą, że wysokość wpisu wynosi 200 zł. Skarżąca uiściła wpis w takiej wysokości i nie została następnie wezwana przez przewodniczącego do uiszczenia dodatkowych opłat, mimo że taki obowiązek nakłada na przewodniczącego art. 220 § 1 ppsa. Zdaniem Skarżącej, nie można zgodzić się z rozumowaniem WSA co do zastosowania art. 223 § 2 ppsa do pomyłek w pouczeniu co do wysokości wpisu. W ocenie Skarżącej, układ redakcyjny art. 223 § 2 ppsa wskazuje, że jego treść należy odczytywać łącznie z § 1 tego artykułu. Tymczasem w sprawie nie wystąpiła żadna z sytuacji wymienionych w art. 223 § 1 ppsa.
W odpowiedzi na zażalenie Prezes Urzędu Transportu Kolejowego wniósł o oddalenie zażalenia w całości, uznając że zarzuty podniesione przez Skarżącą nie zasługują na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżone postanowienie zawarte w punkcie 2. sentencji wyroku WSA z 28 listopada 2018 r. ma związek z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Kontrola legalności tego orzeczenia - z uwagi na zarzuty postawione w zażaleniu - wymaga w pierwszej kolejności analizy norm związanych z wykonaniem obowiązku uiszczenia należnych kosztów sądowych.
Z art. 230 § 1 i 2 ppsa wynika, że od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały, przy czym jednym z tego rodzaju pism jest skarga. Oznacza to, że w chwili wniesienia pisma wszczynającego postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (m.in. skargi) powstaje obowiązek uiszczenia wpisu sądowego. Strona inicjująca postępowanie sądowoadministracyjne ma obowiązek uiszczenia wpisu sądowego, chyba że z obowiązku tego została zwolniona na mocy przepisu prawa (zob. art. 239 § 1 pkt 1 - 3, art. 239 § 2 i art. 240 ppsa), bądź postanowienia referendarza sądowego lub sądu, przyznającego jej prawo pomocy w tym zakresie (zob. art. 239 § 1 pkt 4 ppsa).
W niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności zwalniających Skarżącą z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Wobec tego Skarżąca miała obowiązek uiszczenia w tej sprawie wpisu od skargi w należnej wysokości wynikającej z rozporządzenia RM z 16 grudnia 2003 r.
Zgodnie z art. 220 § 1 ppsa sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W takim przypadku przewodniczący ma obowiązek - zgodnie z art. 220 § 1 zdanie drugie ppsa - wezwania wnoszącego pismo do uiszczenia opłaty w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania.
Rację ma Skarżąca, że w tej sprawie Przewodniczący Wydziału nie wykonał wskazanego obowiązku. Wprawdzie z pkt III zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 25 lipca 2018 r. wynika, że Przewodniczący określił wysokość wpisu na kwotę 10 000 zł, jednak - poza zarządzeniem sprawdzenia w rejestrze opłat sądowych, czy została uiszczona kwota 200 zł wskazana w skardze - nie podjął następnie czynności określonych w art. 220 § 1 ppsa.
Nie oznacza to jednak, że to zaniechanie Przewodniczącego wyłącza możliwość domagania się przez Sąd od Skarżącej na późniejszych etapach postępowania wykonania ciążącego na niej obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w prawidłowej wysokości. Taka możliwość została bowiem określona w art. 223 ppsa, który stanowi: "§ 1. Przepisy art. 220 i art. 222 stosuje się odpowiednio, gdy obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstanie na skutek ustalenia wyższej wartości przedmiotu zaskarżenia, cofnięcia przyznanego prawa pomocy, albo uchylenia kurateli przed wyznaczeniem terminu rozprawy" i "§ 2. Jeżeli nie została uiszczona należna opłata sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji nakaże ściągnąć tę opłatę od strony, która obowiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orzeczenia tego wynika obowiązek poniesienia kosztów postępowania przez tę stronę".
Jednak wbrew stanowisku Skarżącej, art. 223 ppsa w każdym z dwu paragrafów odnosi się do różnych sytuacji procesowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 86/11 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl; M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, komentarz do art. 223 ppsa, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 5, Warszawa 2017, s. 925). Art. 223 § 1 ppsa dotyczy fazy od przekazania akt sędziemu sprawozdawcy do czasu posiedzenia, na którym jest rozpoznawana skarga, natomiast art. 223 § 2 ppsa odnosi się do fazy orzekania i znajduje zastosowanie w przypadku, gdy brak uiszczenia należnej opłaty został stwierdzony na posiedzeniu poprzedzającym wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Skarżącej, że art. 223 § 2 ppsa odnosi się wyłącznie do przypadków wskazanych w art. 223 § 1 ppsa. Za takim stanowiskiem nie przemawia sama okoliczność umiejscowienia tych przepisów po sobie w jednym artykule. Z wykładni językowej art. 223 § 2 ppsa wyraźnie natomiast wynika, że przepis ten może znaleźć zastosowanie w każdym przypadku nieuiszczenia opłaty w należnej wysokości, niezależnie od przyczyn takiej sytuacji (tak również w przywołanym wyżej postanowieniu NSA oraz komentarzu).
W zaskarżonym postanowieniu WSA uznał, że wpis sądowy od skargi Skarżącej wynosi 10 000 zł, ponieważ przedmiotem skargi jest licencja na wykonywanie przewozów kolejowych rzeczy i licencja na wykonywanie usług trakcyjnych, które są zezwoleniami na prowadzenie działalności gospodarczej, a z § 2 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia RM z 16 grudnia 2003 r. wynika, że wpis stały wynosi 10 000 zł w sprawach skarg dotyczących koncesji, zezwoleń lub pozwoleń na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie transportu kolejowego.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko WSA w tym zakresie jest prawidłowe. Jak bowiem trafnie stwierdził WSA, z art. 45 ust. 3 ustawy o transporcie kolejowym wyraźnie wynika, że licencja (w tym na wykonywanie przewozów kolejowych rzeczy, czy na świadczenie usług trakcyjnych) jest zezwoleniem w rozumieniu w rozumieniu ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Uzyskanie takiej licencji (zezwolenia) jest warunkiem prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie transportu kolejowego. Zatem skoro sprawa ze skargi Skarżącej dotyczy cofnięcia licencji (zezwolenia) na prowadzenie działalności w zakresie transportu kolejowego, to przy ustalaniu wysokości należnego wpisu od skargi zastosowanie znajdował § 2 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia RM z 16 grudnia 2003 r. W konsekwencji za niezasadny należy uznać postawiony w zażaleniu zarzut naruszenia przez WSA § 2 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia przez jego błędne zastosowanie i ustalenie wysokości wpisu na kwotę 10 000 zł.
Bezzasadny jest zarzut naruszenia przez WSA art. 112 kpa, który stanowi, że błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Wprawdzie z art. 107 § 3 pkt 9 kpa wynika, że w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego, decyzja taka musi zawierać pouczenie o dopuszczalności wniesienia skargi oraz wysokości wpisu od skargi, jeżeli ma on charakter stały, albo podstawie do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, jednakże art. 112 kpa nie odnosi się do skutków wadliwego pouczenia strony w tym zakresie. Przepis ten dotyczy bowiem skutków wadliwego pouczenia (lub braku pouczenia) strony postępowania administracyjnego w decyzji administracyjnej o samym prawie złożenia właściwego środka odwoławczego albo skutkach zrzeczenia się takiego prawa (zob. m.in. A. Wróbel, komentarz do art. 112 kpa, [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego [online], System Informacji Prawnej LEX, 2019).
Przepis ten nie odnosi się natomiast do skutków błędnego pouczenia w decyzji o wysokości wpisu sądowego od skargi (zob. komentarz do art. 112 kpa, [w:] Piotr Marek Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany [online], System Informacji Prawnej LEX, 2019). W konsekwencji nie można przyjąć, że zastosowanie się przez Skarżącą do zawartego w zaskarżonej decyzji GITD pouczenia, że wpis sądowy od skargi wynosi 200 zł, wyłączało możliwość nakazania ściągnięcia brakującej części należnego wpisu sądowego.
Nietrafny okazał się również zarzut naruszenia art. 220 § 1 ppsa przez jego niezastosowanie. Przepis ten nie stanowił i nie mógł stanowić podstawy zaskarżonego postanowienia. Art. 220 § 1 ppsa określa bowiem kompetencje przewodniczącego na wstępnym etapie postępowania (zasadniczo - przed podjęciem jakichkolwiek innych czynności w sprawie), natomiast nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia podejmowanego przez WSA na etapie wydawania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Ponadto Skarżąca w zażaleniu kieruje omawiany zarzut w stosunku do przewodniczącego, podczas gdy przedmiotem zażalenia jest postanowienie WSA, a nie zarządzenie przewodniczącego.
Nie jest również usprawiedliwiony zarzut naruszenia przez WSA art. 223 ppsa przez jego błędne zastosowanie. Jak wskazano wyżej, w przypadku nieuiszczenia opłaty w należnej wysokości, niezależnie od przyczyn takiej sytuacji, WSA miał obowiązek zastosowania art. 223 § 2 ppsa. Zatem skoro WSA prawidłowo stwierdził (aczkolwiek dopiero na etapie wydawania wyroku), że wpis od skargi wynosi 10 000 zł, a Skarżąca bez wezwania uiściła z tego tytułu jedynie 200 zł, to zgodnie z prawem nakazał ściągnięcie od Skarżącej kwoty stanowiącej różnicę między wpisem należnym i uiszczonym.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa, postanowił jak w sentencji.
PG