Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym zażaleniem postanowieniem z 7 września 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 2103/14 odmówił R. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego.
I
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w skardze na opisane wyżej postanowienie MRiRW z dnia [...] maja 2014 r. R. K. (dalej: skarżący) wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 20 stycznia 2015 r. odmówił uwzględnienia tego wniosku, a orzekając na skutek zażalenia skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 27 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GZ 183/15 utrzymał to postanowienie WSA w mocy. Następnie zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] czerwca 2015 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wniósł zażalenie na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu oraz złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 8 września 2015 r. WSA w Warszawie odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z 20 stycznia 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z 24 listopada 2015 r. oddalił zażalenia skarżącego odpowiednio: na zarządzenie z 1 czerwca 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu (sygn. akt. II GZ 728/15) oraz na postanowienie z 8 września 2015 r. (sygn. akt. II GZ 729/15) o odmowie zmiany prawomocnego postanowienia.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z [...] kwietnia 2016 r. skarżący został wezwany do wykonania prawomocnego zarządzenia z [...] czerwca 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Ustosunkowując się do tego wezwania skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie uiszczając jednocześnie należnego wpisu sądowego od skargi. W efekcie postanowieniem z 9 czerwca 2016 r. WSA odrzucił skargę R. K.. Skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie, jak również kolejny raz złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości. W uzasadnieniu wskazał na trudną sytuację majątkową, spadek dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego, uszczuplenie inwentarza, konieczność spłaty kredytów, pożyczek i innych zobowiązań finansowych wobec rodziców i rodzeństwa.
Objętym zażaleniem postanowieniem z 7 września 2016 r., WSA działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) w skrócie: p.p.s.a. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący w złożonym wniosku wskazał na podnoszone już wielokrotnie w tym postępowaniu okoliczności dotyczące trudnej sytuacji materialnej. Faktu wygaśnięcia umowy dzierżawy i idącego za tym zmniejszenia stanu inwentarza nie poparł skarżący żadnymi dokumentami, przykładowo umową dzierżawy czy kopią ksiąg rejestracji zwierząt posiadanych w 2016 r., pomimo, iż skarżący był świadomy, że powinien udowodnić te okoliczności poprzez przedłożenie stosownych dokumentów.
Ponadto, mimo kilkukrotnych wezwań Sądu, skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy, przedkładając dokumenty potwierdzające jego sytuację majątkową. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie miał możliwości oceny, czy sytuacja finansowa skarżącego uległa pogorszeniu czy też nie, dlatego uznał, że argumentacja zawarta w postanowieniu z 20 stycznia 2015 r. pozostaje aktualna. Tym samym Sąd nie znalazł podstaw do zmiany bądź uchylenia tego postanowienia i przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
II
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, iż jego wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu w dniu [...] lipca 2016 r. został pominięty i nierozpatrzony, co narusza prawo obywatela do sądu. Wskazał również na liczne, jego zdaniem, przykłady nierównego traktowania przez organy państwa, polegające na nieprzyznawaniu mu wnioskowanych dopłat, poczynając od 2005 r. Zdaniem skarżącego, wykazał on, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie, a o pogarszającej się sytuacji materialnej mogą świadczyć powoływane przez niego okoliczności w postaci suszy, przymrozków, coraz niższych plonów uzyskiwanych z gospodarstwa oraz konieczność ponoszenia wysokich nakładów na produkcję rolną. Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz nadanie biegu złożonym uprzednio przez niego wnioskom o przyznanie prawa pomocy.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym, jeżeli natomiast oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Jak wynika z cytowanych powyżej przepisów skarżący był zobowiązany do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto, w związku z faktem, iż skarżący po raz kolejny składał wniosek o przyznanie prawa pomocy, był zobowiązany wykazać, że jego sytuacja materialna uległa zmianie – w stosunku do stanu opisanego we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy, rozpoznanym prawomocnym postanowieniem Sądu z 20 stycznia 2015 r. W tym zakresie skarżący nie wywiązywał się z obowiązku, pozbawiając Sąd pierwszej instancji możliwości dokonania wnikliwej i rzetelnej analizy jego sytuacji majątkowej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rację ma bowiem WSA stwierdzając, że skarżący w kolejnym swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy (z dnia [...] lipca 2016 r.) powołał się na te same, co poprzednio okoliczności, które były już przedmiotem oceny Sądu w prawomocnym postanowieniu WSA z 20 stycznia 2015 r. Wypada podkreślić, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne o powierzchni 33,05 ha (własność), natomiast zaprzestał dzierżawienia 3,30 ha, skutkiem czego inwentarz żywy zmniejszył się z 14 krów do 2 krów i 2 cielaków.
Skarżący uzyskuje dochody wyłącznie z dopłat rolnych (rocznie 38 000 zł), a celem utrzymania produkcji rolnej zaciągnął kredyty, które pomagają mu spłacić rodzice. Jednocześnie skarżący twierdzi, że ciążą na nim zobowiązania w wysokości ponad 200 000 zł wobec rodziców i rodzeństwa z tytułu przekazania mu gospodarstwa rolnego przez rodziców. Tych twierdzeń skarżący nie popiera jednak żadnymi dowodami, co uniemożliwia Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tych oświadczeń, a w efekcie czyni niemożliwą rzetelną analizę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowo więc Sąd pierwszej instancji oceniając, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i stwierdził, że samo oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczające, by móc go pozytywnie rozpatrzyć.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza ponadto, że w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy nie mogły odnieść skutku twierdzenia skarżącego, zawarte w zażaleniu, a odnoszące się do przyczyn nieprzyznawania mu wnioskowanych dopłat w latach 2005 - 2009, nałożenia na niego obowiązku modernizacji obory do produkcji mleka czy obowiązku zapłaty kary. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd bada bowiem wyłącznie przesłanki dotyczące możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych oraz, ewentualnie, kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Nie zajmuje się natomiast merytorycznymi przesłankami wydanych przez organy administracyjne rozstrzygnięć w sprawie.
Ponadto, wbrew konkluzji zażalenia, w okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć, że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym narusza prawo do sądu. Stosownie do treści art. 45 ust. 1 Konstytucji, do naruszenia tego prawa mogłoby dojść wówczas, gdyby sąd odmówił stronie przyznania prawa pomocy, mimo ustalenia, że strona nie ma środków finansowych niezbędnych dla wypełnienia wymogów formalnych warunkujących dostęp do sądu. Tymczasem w niniejszej sprawie do takiego ustalenia nie doszło, bowiem skarżący nie przedstawił Sądowi pierwszej instancji wszystkich dokumentów niezbędnych dla weryfikacji składanych przez niego oświadczeń o trudnej sytuacji finansowej, a przez to nie wykazał skutecznie, że w takiej trudnej sytuacji rzeczywiście się znajduje.
Skarżący w zażaleniu kilkukrotnie stwierdził także, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został rozpoznany. Twierdzenie to nie jest zgodne z prawdą, albowiem sądy administracyjne pierwszej i drugiej instancji wydały kilkanaście postanowień w sprawach zainicjowanych wnioskami R. K. o przyznanie prawa pomocy.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.