Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 5 lutego 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym A. R. w sprawie ze skargi na decyzję Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że w formularzu - druk PPF skarżący zamieścił informacje, zgodnie z którymi nie posiada środków finansowych: rachunek bankowy jest zajęty w związku z toczącymi się postępowaniami egzekucyjnymi, a uzyskiwane przychody stanowią minimum niezbędne do utrzymania. Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką N. (lat 8) oraz córką L. (lat 25). W zakresie posiadanego majątku skarżący poinformował, że posiada dom mieszkalny o powierzchni 140 m2 (sprzedany w drodze licytacji komorniczej), nieruchomość rolną położoną w miejscowości K. o powierzchni 436,9611 ha o wartości 7.000.000,00 zł (nieruchomość w trakcie oszacowania) oraz budynek usługowo-biurowy o powierzchni 737,40 m2 o wartości 2.500.000,00 zł (nieruchomość w trakcie egzekucji komorniczej, toczy się procedura oszacowania).
Skarżący wskazał, że uzyskuje dochody z tytułu działalności gospodarczej – w związku z wynajmem nieruchomości w kwocie ok. 12.000,00 zł (ustanowiono zajęcia komornicze na przysługujących skarżącemu wierzytelnościach) oraz z tytułu uczestniczenia we władzach spółki w kwocie 1.800,00 zł.
WSA w Szczecinie oddalając wniosek skarżącego podkreślił, iż wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącego roszczenia o jego przyznanie a zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w oparciu o znajdujące się w aktach dokumenty i oświadczenia, przedstawiające jego sytuację majątkową, należało uznać, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczająco przekonywający, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Sąd podkreślił, że skarżący mimo wezwania, nie przedłożył dokumentów źródłowych pozwalających na pełną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, w tym odpisu rocznego zeznania podatkowego córki L. o wysokości osiągniętego dochodu w 2013 r., zaświadczeń ze szkół, w których kontynuują naukę córki skarżącego (wraz z informacjami o wysokości pobieranych stypendiów i świadczeń), wyciągów z posiadanych przez skarżącego i córkę L. rachunków bankowych (lokat, kart kredytowych) za okres od 01.10.2014 r. do 01.01.2015 r., dokumentów potwierdzających wysokość przychodów i dochodów skarżącego otrzymywanych z tytułu pełnienia funkcji członka władz spółki za okres ostatnich sześciu miesięcy, dokumentów (tj. np. kopii prowadzonych ewidencji przychodów, kosztów, dochodów) potwierdzających wysokość przychodów i dochodów skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z ostatnich trzech miesięcy.
W ocenie Sądu pierwszej instancji z uwagi na fakt, iż skarżący nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów, brak było podstaw aby przyjąć, że skarżący uprawdopodobnił spełnienie ustawowych przesłanek przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym od zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. R.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił obrazę przepisów prawa procesowego tj. art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), przez błędne ustalenie, iż nie wykazał, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania oraz pomocy prawnej, w sytuacji, gdy zgodnie z zobowiązaniem Sądu przedstawił szereg dokumentacji świadczącej o sytuacji materialnej.
W uzasadnieniu zażalenia Wnioskodawca wskazał, iż szczegółowo opisał stan swojego majątku, wskazał osoby, które prowadzą z nim gospodarstwo domowe, a także jednoznacznie określił wysokość swoich dochodów a brak środków do życia spowodował, iż nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania, a także korzystać z pomocy prawnej pełnomocnika z wyboru.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, stosownie do treści powołanego przepisu, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. To zatem strona ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Rzeczą sądu rozpoznającego wniosek jest natomiast obiektywna ocena podniesionych okoliczności w aspekcie zaistnienia przesłanek określonych w powołanym przepisie oraz wskazanie z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje, bądź nie zasługuje na uwzględnienie oraz w jakiej części.
W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że A. R. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenia składane przez wnioskodawcę do akt sprawy nie pozwoliły na przyjęcie odmiennego wniosku, gdyż nie przyczyniły się do przejrzystego zobrazowania faktycznej sytuacji majątkowej skarżącego. Nie można bowiem uznać, że skarżący w sposób rzetelny i wiarygodny wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Podkreślić należy, iż dla skutecznego ubiegania się o skorzystanie z prawa pomocy niezbędne jest bowiem kompleksowe i rzetelne zobrazowanie sytuacji materialnej skarżącego, czego w sprawie zabrakło. Skarżący na wezwanie Sądu pierwszej instancji nie przedstawił przed wszystkim wyciągów rachunków bankowych za okres od 1 października 2014 r. do 1 stycznia 2015 r. oraz nie przedstawił żądnych dokumentów dotyczących pobieranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego obejmującego działki ewidencyjne nr 7, 10/13, 15 i 16 obrębu ewidencyjnego M.. Skarżący, jak słusznie zauważył to Sąd pierwszej instancji, przedłożył w toku postępowania przede wszystkim dokumenty ilustrujące toczące się przeciwko niemu postępowania egzekucyjne i komornicze, uchylając się przy tym przed zobrazowaniem jego pełnej sytuacji materialnej.
Nie ulega wątpliwości, iż z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że jego sytuacja materialna w ostatnim czasie uległa pogorszeniu, nie mniej jednak nie wywiązanie się przez skarżącego z obowiązku pełnego zobrazowania jego sytuacji uniemożliwiło przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie.
Należy podkreślić, iż w przypadku zmiany okoliczności i wystąpieniu nowych okoliczności w sprawie (np. pogorszenia zdrowia, zwiększenia wydatków niezbędnych do życia) strona może ponownie wystąpić z nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.