Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym P. T. w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne.
Sąd pierwszej instancji odmawiający przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie wskazał, że skarżący we wniosku oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz córką. Miesięczny łączny dochód gospodarstwa wynosi 4.100 zł. Jako majątek nieruchomy wnioskodawca wskazał mieszkanie 70 m2. Skarżący oświadczył, że żona jest na emeryturze, a jego córka jest osobą bezrobotną, bez majątku oraz że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. Wskazał, że miesięczne opłaty za mieszkanie wynoszą 900 zł, spłata kredytu oraz pożyczek to koszt ok. 3400 zł. Czesne córki to koszt ok. 500 zł. Ponadto w oświadczeniu z dnia 17 listopada 2014 r. wnioskodawca wskazał, iż korzysta z pomocy innej córki, która opłaca czynsz skarżącego w kwocie około 900 zł. W sprzeciwie podkreśla, iż pomaga mu córka, która prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca w 2013 r. utracił pracę, co dodatkowo pogorszyło jego sytuację majątkową.
Sąd pierwszej instancji podkreślił również, że skarżący uchylał się od wskazania sytuacji materialnej córki – E. T., z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, iż córka ta jest osobą bezrobotną. Wezwany przez Referendarza sądowego do przedstawienia jej rachunku bankowego, w sprzeciwie wnioskodawca stwierdził, że córka przebywa za granicą i dlatego nie mógł przedstawić wymaganych wyciągów bankowych. Skarżący nie wyjaśnił jednak, czy córka za granicą przebywa w celach zarobkowych, a jeżeli tak, to jakie mniej więcej osiąga dochody. Nie wyjaśnił też, czy skoro córka przebywa za granica to nadal opłaca jej czesne w kwocie ok. 500 zł miesięcznie.
Sąd podkreślił również, że analiza historii rachunku wnioskodawcy wskazuje, iż otrzymuję on pomoc w szerszym zakresie niż wskazał w oświadczeniu z dnia 17 listopada 2014 r., w którym stwierdził, że córka opłaca czynsz w kwocie ok. 900 zł miesięcznie.
W ocenie WSA w Bydgoszczy wnioskodawca w sposób wybiórczy przedstawił swoją sytuację materialną, co uniemożliwia ocenę jego możliwości finansowych w zakresie ponoszenia kosztów sądowych.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył P. T., zarzucając niezgodność ze stanem faktycznym i prawnym. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o wydanie orzeczenia przyznającego prawo pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że "w odpowiedzi na wezwania Sądu pierwszej instancji przedstawił wszystkie dokumenty, które mógł uzyskać w dostępnym dla niego trybie a dokumenty te w naturalny sposób zawierają szereg zapisów których interpretacja jest znana skarżącemu lecz w praktyce innej osobie zawsze będzie polem do różnych wykładni, zastrzeżeń i zarzutów".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego doradcy podatkowego, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej i obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena Sądu pierwszej instancji była prawidłowa.
Należy podkreślić, iż skarżący pomimo wezwania Sąd pierwszej instancji nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego swojej córki, która pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak prawidłowo wskazuje Sąd pierwszej instancji, również z analizy historii rachunku wnioskodawcy wynikają dane sprzeczne z informacjami zawartymi w oświadczeniu z dnia 17 listopada 2014 r.
Skarżący w zażaleniu na przedmiotowe postanowienie podnosi, że informacje wynikające z wniosku oraz z załączonych dokumentów – w tym z rachunków bankowych – są nieprawidłowo interpretowane przez Sąd pierwszej instancji. Mimo tych zarzutów wnioskodawca nie wskazuje, jaka powinna być prawidłowa interpretacja danych zawartych we wskazanych dokumentach i z czego wynikają rozbieżności pomiędzy informacjami zawartymi we wniosku a tymi dokumentami. Skarżący w zażalenie nie wskazał, żadnych konkretnych okoliczności, które mogły by uzasadniać odmienną ocenę, niż dokonał tego Sąd pierwszej instancji.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle powyższych uwag oraz ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd pierwszej instancji skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.