Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 30 kwietnia 2008 r., Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. na podstawie art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. wezwał E.L., J.L. i J.L. do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 17 marca 2008 r. o odrzuceniu zażalenia na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. sprawie o sygn. akt II SA/GI 736/07 z dnia 12 września 2007 r., ponowionego wezwaniem z dnia 18 stycznia 2008 r. w zakresie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi E.L., J.L. i J.L. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, w kwocie 100 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia zażalenia.
E.L., J.L. i J.L. wnieśli zażalenie na powyższe zarządzenie, domagając się jego uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 września 2008 r., sygn. akt II GZ 238/08 oddalił zażalenie na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu, stwierdzając że wysokość wpisu od zażaleń, w tym na postanowienie WSA, określona została w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Przewodniczący Wydziału słusznie wezwał do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 7 wyżej wymienionego rozporządzenia.
Pismem nazwanym "wezwaniem" z dnia 20 listopada 2008 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału III WSA w G. wezwał skarżących do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 17 marca 2008 r. Skarżący na to wezwanie złożyli zażalenie wnosząc o jego uchylenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej zależne jest od odpowiedzi na pytanie, czy po oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie wezwania do opłacenia pisma, w szczególności uiszczenia wpisu od skargi, konieczne jest dokonanie czynności o jakiej mowa w art. 220 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej zwana p.p.s.a., to jest ponowne wezwanie do uiszczenia opłaty w ustawowym terminie w formie zarządzenia, zaskarżalnego wobec treści art. 227 § 1 p.p.s.a.
Wątpliwości w przedstawionym zakresie wynikają z pewnego podobieństwa opisanej sytuacji z taką jaka wynika ze złożenia, przed upływem terminu do uiszczenia opłaty określonego w zarządzeniu przewodniczącego, wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z wielokrotnie wyrażanym w orzecznictwie poglądem w ostatnio opisanych warunkach złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy czyni nie byłym wcześniejsze wezwanie do uiszczenia opłaty, względnie przerywa bieg terminu wskazanego w zarządzeniu przewodniczącego, a po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy konieczne jest ponowne wydanie zarządzenia w przedmiocie wezwania do opłacenia pisma w ustawowym terminie (por. m.in.: postanowienie SN z 23 października 1965 r. sygn. III PR 41/65, LEX nr 5896; uzasadnienie postanowienia SN z dnia 21 kwietnia 1999 r. sygn. I CKN 1461/98, OSNC 1999/11/196).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak podstaw do odnoszenia przedstawionego poglądu do sytuacji wiążącej się z zaskarżeniem zarządzenia przewodniczącego w przedmiocie wezwania do uiszczenia opłaty od pisma i oddaleniem zażalenia na to zarządzenie. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy powoduje wszczęcie na podstawie innych niż regulowane w art. 220 i 227 p.p.s.a. postępowania wpadkowego, w którym badane jest zagadnienie czy strona jest w stanie ponosić w całości lub w części koszty postępowania; ocena w tym zakresie winna poprzedzać określenie obowiązku uiszczenia opłaty sądowej. Zaskarżenie zarządzenia przewodniczącego w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu powoduje natomiast jedynie ten skutek, że sąd drugiej instancji bada czy obowiązek opłacenia pisma został prawidłowo określony co do zasady i wysokości opłaty; kontrolowana jest prawidłowość samego zarządzenia, a nie to, czy zachodzą odrębnie regulowane okoliczności wyłączające dopuszczalność obciążania strony obowiązkiem opłacenia wpisu.
Wobec ostatnio przedstawionych okoliczności, oddalenie zażalenia na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie wezwania do uiszczenia opłaty od pisma w ustawowym terminie oznacza, iż obowiązki strony wskazane w zarządzeniu muszą być uznane za określone prawidłowo. Zarówno samo zarządzenie, jak i postanowienie sądu drugiej instancji wywołują materialne skutki prawomocności, to jest wiążą strony i sądy obu instancji (art. 170 p.p.s.a.). Dlatego też ponowne wzywanie o uiszczenie opłaty od pisma w formie określonej w art. 220 § 1 p.p.s.a. jest zbędne.
W kwestii w jakim terminie strona winna uiścić opłatę od pisma po oddaleniu zażalenia na zarządzenie wymienione w art. 220 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że termin ten wynosi 7 dni od daty doręczenia postanowienia sądu drugiej instancji. Ustawa procesowa nie przewiduje instytucji przerwania biegu terminu ustawowego, a takim jest siedmiodniowy termin wskazany w art. 220 § 1 p.p.s.a. liczony od dnia doręczenia wezwania o uiszczenie opłaty. Niemniej zaskarżenie zarządzenia powoduje ten skutek, że w związku z przeniesieniem na sąd drugiej instancji kompetencji do badania zasadności wezwania do uiszczenia opłaty zawieszeniu ulega skutek doręczenia wezwania w zakresie zapoczątkowania biegu terminu do uiszczenia opłaty.
Zauważyć przy tym należy, że w Dziale VIII p.p.s.a. połączono wykonywanie orzeczeń sądowych z ich prawomocnością oraz na brak przepisu pozytywnego nadającego wykonalność zaskarżonym zarządzeniom w przedmiocie wezwania do opłacenia pisma (por. B. Gruszczyński [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2005 r., s. 499-500). Przeszkoda zawieszająca skutek doręczenia wezwania ustaje z chwilą oddalenia zażalenia, z tym jednak że względem strony wznowienie obowiązku uiszczenia opłaty w ustawowym terminie łączyć należy z elementem wiedzy o treści rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji.
Kolejne zagadnienie dotyczy tego, czy po oddaleniu zażalenia na zarządzenie przewodniczącego sąd pierwszej instancji zwolniony jest od obowiązku jakichkolwiek czynności zmierzających do pobrania opłaty. Nie można pominąć, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Realizacja obowiązków sądu w tym zakresie winna polegać na pouczeniu strony występującej bez pełnomocnika profesjonalisty o obowiązku uiszczenia opłaty od pisma po oddaleniu zażalenia na zarządzenie przewodniczącego o wezwaniu do opłacenia pisma oraz skutkach zaniedbania w tym zakresie i to tym bardziej, że powstała sytuacja nie jest klarowna dla nieprofesjonalisty i może wywoływać usprawiedliwione wątpliwości. Realizacja zasady określonej w art. 6 p.p.s.a. wymaga nadto, by określić termin, w którym sąd nie będzie stosować sankcji w postaci pozostawienia pisma bez rozpoznania bądź odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia oraz skargi o wznowienie postępowania, o ile strona podporządkuje się obowiązkowi wskazanemu w pouczeniu. Pismo zawierające takie pouczenie nie stanowi zaskarżalnego, w myśl art. 227 § 1 p.p.s.a., zarządzenia.
Odnosząc dotychczasowe uwagi do sprawy niniejszej stwierdzić należy, że sąd pierwszej instancji nie miał obowiązku ponownego wzywania skarżącego do uiszczenia w terminie ustawowym wpisu od skargi po oddaleniu zażalenia na zarządzenie z dnia 30 kwietnia 2008 r. Pismem z dnia 24 listopada 2008 r. zatytułowanym jako "odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia solidarnie wpisu", skarżący zostali poinformowani o konieczności uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 17 marca 2008 r. Pracownik Sądowy w piśmie tym błędnie wskazał, że Zastępca Przewodniczącego wezwał zarządzeniem z dnia 20 listopada 2008 r. do uiszczenia wpisu. Wezwanie z dnia 20 listopada 2008 r. było jedynie czynnością materialno-techniczną wynikającą z prawomocnego zakończenia postępowania, w którym doszło do oddalenia zażalenia na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego.
Należało je traktować jako obejmujące pouczenie stanowiące realizację zasady określonej w art. 6 p.p.s.a. Ani jednak zarządzenie, ani wezwanie nie mogło stanowić zarządzenia o jakim mowa w art. 220 § 1 p.p.s.a, nie było więc zaskarżalne na podstawie art. 227 § 1 p.p.s.a. W art. 194 § 1 p.p.s.a. nie przewidziano też zaskarżalności zarządzeń sądowych w ramach realizacji obowiązków określonych w art. 6 p.p.s.a.
Mając więc na uwadze powyższe rozważania zażalenie odrzucono na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.