Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 października 2015 r. (sygn. akt VIII SA/Wa 723/15) - wydanym po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odmówił skarżącej Spółce A w likwidacji z siedzibą w R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - w sprawie ze skargi tej spółki z dnia 9 lipca 2015 r. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] czerwca 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi kasacyjnej. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 1 000 000 zł, zaś wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 50 837,58 zł. Spółka oświadczyła również, że za ostatni rok obrotowy wykazała stratę w wysokości 577 250,48 zł, a stan na rachunku bankowym wynosi "0". Powołała się przy tym na swoją trudną sytuację materialną oraz brak środków pieniężnych na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej, który w tej sprawie wynosi 200 zł. Wykonując wezwanie wystosowane w trybie art. 255 p.p.s.a., spółka przesłała kopię zeznania podatkowego (CIT-8) za 2015 r. (w którym wykazano przychód 769 126,03 zł i dochód 187 367,98 zł), kopie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy (z saldem "0 zł") oraz kserokopie zawiadomień o zajęciu wierzytelności.
Spółka oświadczyła również, że w związku z zajęciem przez urząd celny znacznej części jej majątku (w postaci automatów do gier) wspólnicy nie wyrazili zgody na dokonanie jakichkolwiek dopłat do spółki.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że pozbawiona jest możliwości partycypowania w kosztach prowadzonego z jej skargi postępowania sądowego. Spółka nie wykazała również, że nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólników, a jedynie złożyła oświadczenie, iż jej dokapitalizowanie w formie dopłat od wspólników nie jest możliwe. W ocenie Sądu, ze względu na ciągłą aktywność gospodarczą spółki (i uzyskiwanie z tego tytułu znacznych przychodów oraz dochodu) oraz wysokość kapitału zakładowego i wartość środków trwałych - udzielenie żądanego wsparcia ze środków publicznych prowadziłoby do uprzywilejowania skarżącej.
W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca w realiach niniejszej sprawy nie wykazała, że jest pozbawiona możliwości pozyskania środków finansowych na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 200 zł.
Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła Spółka A w likwidacji (zastępowana przez adwokata), zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie spółki od wnioskowanych kosztów sądowych.
Strona zarzuciła orzeczeniu WSA naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez odmowę zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, w sytuacji gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że sytuacja finansowa spółki jest skrajnie trudna i nie posiada ona środków na opłacenie wpisu od skargi. Autor zażalenia stwierdził przy tym, że: 1) spółka znajduje się obecnie w likwidacji z uwagi na złą kondycję finansową, 2) za ostatni rok obrotowy osiągnęła stratę w wysokości 577 250,48 zł, 3) stan konta bankowego spółki wynosi 0 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że sprawa sądowoadministracyjna, w której został złożony przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy została wszczęta przed datą wejścia w życie nowelizacji ustawy procesowej, wprowadzonej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), na mocy której został zmieniony m.in. art. 260 p.p.s.a. Mając na uwadze tę okoliczność oraz treść art. 2 ustawy nowelizującej, przyjąć należy, że w stosunku do wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie zastosowanie znajdował art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym (sprzed nowelizacji). Oznacza to, że po wniesieniu przez stronę sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego, którego sprzeciw ten dotyczył utraciło moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym, a od wydanego przez ten Sąd orzeczenia stronie przysługiwało zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zażalenie jest bezzasadne.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że skarżąca spółka nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprowadzają się do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wynoszącego 200 zł. Z dokumentów złożonych w toku postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik spółki nadesłał m.in. kopię zeznania podatkowego spółki (CIT-8) za 2015 r., w którym wykazano przychód w wysokości 769 126,03 zł i dochód w wysokości 187 367,98 zł. Wyniki te spółka wypracowała już okresie po otwarciu likwidacji (11 grudnia 2014 r.).
Natomiast we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w zażaleniu strona wskazała, że w poprzednim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości 577 250,48 zł. Okoliczność ta nie została przez stronę w żaden sposób udokumentowana ani skonfrontowana z wartościami wskazanymi w zeznaniu CIT-8 za 2015 r. Za równie gołosłowne należy uznać twierdzenia spółki, że wspólnicy odmówili jej dokapitalizowania. O braku środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej nie świadczy również zerowe saldo na rachunku bankowym spółki. Zauważyć bowiem należy, że z akt sprawy wynika, iż dotychczasowe należności z tytułu opłat sądowych ciążących na skarżącej były realizowane w formie wpłat gotówkowych, co może wskazywać, że spółka obraca środkami finansowymi również poza swoim rachunkiem bankowym.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.
PG