Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 131/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: Sąd I instancji lub WSA) po rozpoznaniu skargi T. S.A. w W. (dalej: skarżąca) uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] grudnia 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I Instancji. W punkcie II. tego wyroku zasądzono również od Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 19.976 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia podjętego w punkcie II. wyroku Sąd I instancji wskazał, że o kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: p.p.s.a.) oraz w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804). Sąd uznał, że zachodziły okoliczności uzasadniające miarkowanie o połowę wynagrodzenia pełnomocnika strony z uwagi na nieuwzględnienie wszystkich zgłaszanych zarzutów, jak też powtarzalność tych spraw prowadzonych przez tego samego pełnomocnika przed wieloma sądami administracyjnymi.
Skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w punkcie II. wskazanego wyżej wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 18 sierpnia 2016 r. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów procesu na jej rzecz w wysokości 27.176,00 zł.
Zaskarżonemu postanowieniu strona wnosząca zażalenie zarzuciła naruszenie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 206 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804) poprzez zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu przed WSA poniżej stawki minimalnej.
W uzasadnieniu zażalenia stwierdzono w szczególności, że zarzuty w skardze dały podstawę do uwzględnienia skargi w całości tj. w zakresie wartości przedmiotu sporu i stwierdzenia naruszenia legalności, nie tylko zaskarżonej decyzji, ale również utrzymującej nią w mocy decyzji wymiarowej. W ocenie strony wnoszącej zażalenie, nie jest również dopuszczalne miarkowanie kosztów zastępstwa procesowego poniżej stawek minimalnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r., jak również miarkowanie ze względu na powtarzalność spraw, prowadzonych przez tego samego pełnomocnika. Autor zażalenia podniósł również, że uzasadnienie postanowienia ze względu na swą lakoniczność nie spełnia wymogów zawartych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. Zwrócił również uwagę na aspekt ekonomiczny sprowadzający się do pokrzywdzenia strony skarżącej ponoszącej koszty zawodowego pełnomocnika.
W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienie, którego przedmiotem jest zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej. Przedmiotowe zażalenie wniesiono na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania, zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 sierpnia 2016 r., którego odpisy zostały doręczone stronom w dniach [...] i [...] września 2016 r. Od wspomnianego wyroku wpłynęła skarga kasacyjna od organu. Wobec tego należy uznać, że wypełniona została hipoteza art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a., więc zażalenie skarżącej spółki może zostać obecnie rozpoznane.
Zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast stosownie do art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W stanie prawnym sprawy "odrębne przepisy", o jakich mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a. stanowiły przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804), stosowane w tej sprawie (z uwagi na datę wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego).
Podkreślenia wymaga, że dla oceny rozstrzygnięcia zawartego w punkcie II. wyroku WSA z dnia 18 sierpnia 2016 r. decydujące znaczenie ma to, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji zasądzając zwrot kosztów postępowania zastosował również art. 206 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności, jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.
W piśmiennictwie wskazuje się, że art. 206 p.p.s.a. wyraża zasadę miarkowania kosztów postępowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a sąd stosuje ten przepis z urzędu według własnej, swobodnej oceny okoliczności rozpatrywanej sprawy (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie, Warszawa 2015, s. 773 - 774). Oczywiście uznaniowe stosowanie tego przepisu nie może oznaczać dowolności, w związku z czym sąd ma w takim przypadku obowiązek precyzyjnego uzasadnienia rozstrzygnięcia o miarkowaniu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2016 r. w zakresie zaskarżonego postanowienia o kosztach postępowania sądowego odpowiada wymogom wynikającym z art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji wskazał podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, a następnie wskazał powody zasądzenia na rzecz skarżącej spółki kosztów w wysokości wskazanej w punkcie II. wyroku. W tym zakresie Sąd I instancji trafnie skupił się na uzasadnieniu powodów miarkowania kosztów zastępstwa procesowego. Uzasadnienie wyroku w tej części pozwala na poznanie stanowiska WSA w tym zakresie i umożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z uwagi na uznaniowy charakter stosowania art. 206 p.p.s.a. nie można przy tym uznać, że na mocy art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji miał obowiązek szczegółowego wskazywania "metody" miarkowania kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 13 października 2016 r., II GZ 1018/16).
Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Wskazane przepisy przewidują odpowiedzialność finansową organu za wynik postępowania sądowego, w wyniku którego uwzględniono skargę, a także określają, co wchodzi w skład niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej m.in. przez radcę prawnego. Jednakże od wspomnianej zasady ustawodawca wprowadził wyjątek określony w cytowanym wyżej art. 206 p.p.s.a., pozwalającym na miarkowanie kosztów postępowania. Zastosowanie przez sąd art. 206 p.p.s.a. nie może być zatem postrzegane jako naruszenie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., o ile sąd wskaże i uzasadni, że w konkretnej sprawie można mówić o "uzasadnionym przypadku" w rozumieniu art. 206 p.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji wskazał i uzasadnił, dlaczego uznał, że w tej sprawie wystąpił uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości. Zdaniem NSA za taki uzasadniony przypadek zasądzenia części kosztów można uznać okoliczność, że nie uwzględniono wszystkich zgłaszanych zarzutów, jak również powtarzalność spraw prowadzonych przez tego samego pełnomocnika przed wieloma sądami administracyjnymi. Na tej podstawie logiczna jest się teza, że nakład pracy pełnomocnika w niemal tożsamych sprawach jest mniejszy, niż gdyby każda z tych spraw była sprawą jednostkową.
Nadto należy podkreślić, że stosownie do treści § 15 ust. 3 przywołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy radcy prawnego, a także charakter sprawy i wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
Jednocześnie za błędne należy uznać stanowisko zawarte w zażaleniu, że miarkowanie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 206 p.p.s.a. nie może prowadzić do przyznania kosztów zastępstwa procesowego poniżej stawek minimalnych wynikających z przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. Skoro z treści tego przepisu wyraźnie wynika, że sąd może nawet w całości odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania (a więc nie przyznać stronie żadnych kosztów), to tym bardziej uzasadniona jest teza, że może stronie przyznać koszty w kwocie niższej niż wspomniane stawki minimalne.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie Sądu I instancji zawarte w punkcie II. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2016 r. sygn. akt III SA/Wr 131/16 nie narusza prawa, a zatem zażalenie na to postanowienie podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.
Na uwzględnienie nie zasługuje zawarte w zażaleniu żądanie zasądzenia kosztów postępowania. Stosownie do art. 209 ppsa wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu na podstawie art. 201, 203 i 204 ppsa. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 ppsa nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527).