Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (WSA lub Sąd I instancji) postanowieniem z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 261/16 odrzucił skargę Z. P. (dalej: skarżący) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: Minister) z dnia [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.
Uzasadniając motywy rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem z dnia 24 lutego 2016 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 złotych w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 7 marca 2016 r. Termin do uiszczenia wpisu upływał w dniu [...] marca 2016 r.
W dniu [...] kwietnia 2016 r. (data nadania do organu – [...] marca 2016 r.) do WSA wpłynęło pismo skarżącego z dnia [...] marca 2016 r. zatytułowane "Protest, Sprzeciw, Odwołanie". Zarządzeniem z dnia 12 kwietnia 2016 r. wezwano skarżącego do sprecyzowania w terminie 7 dni, czy pismo z dnia [...] stycznia 2016 r. uzupełnione pismem z [...] marca 2016 r. stanowi skargę na decyzję Ministra z dnia [...] stycznia 2016 r., czy też jest to pismo skierowane wyłącznie do Ministra pod rygorem uznania pisma z dnia [...] stycznia 2016 r. za skargę na decyzję. Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu [...] kwietnia 2016 r. Termin do jego wykonania upływał w dniu [...] kwietnia 2016 r.
W związku z brakiem odpowiedzi na powyższe wezwanie zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2016 r. uznano, że pismo z dnia [...] stycznia 2016 r. uzupełnione pismem z dnia [...] marca 2016 r. stanowi skargę na decyzję Ministra dnia z [...] stycznia 2016 r. O powyższym poinformowano skarżącego. Jednocześnie zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2016 r. wezwano skarżącego do wykonania w terminie 7 dni, prawomocnego zarządzenia z dnia 24 lutego 2016 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2016 r. zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych.
Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). WSA zaznaczył, że odpis zarządzenia z dnia 3 czerwca 2016 r. doręczono skarżącemu w dniu [...] czerwca 2016 r., a zatem termin do jego wykonania mijał z dniem [...] czerwca 2016 r. Sąd I instancji stwierdził, że do dnia [...] lipca 2016 r. nie wpłynęła na rachunek Sądu żadna opłata z tytułu wpisu od skargi w niniejszej sprawie.
WSA wskazał, że nie ma znaczenia okoliczność, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, ponieważ dokonał tej czynności z uchybieniem terminu zakreślonego do uiszczenia wpisu sądowego. Tym samym czynność ta jako dokonana po terminie, nie mogła odnieść skutku w postaci zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Po wezwaniu strony do uiszczenia wpisu, przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia tej opłaty, jest uzależnione od tego, czy strona złoży wniosek, w tym przedmiocie, w terminie otwartym do uiszczenia wpisu sądowego. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie terminu, nawet jeżeli wniosek ten zostanie rozpoznany zgodnie z żądaniem strony, nie ma żadnego wpływu na obowiązek uiszczania przez nią opłat, do których została wezwana na mocy prawomocnych zarządzeń w tym przedmiocie Bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje zatem przerwany, jeżeli strona po uprawomocnieniu się zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego wystąpi do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Prawomocność zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Od obowiązku tego nie zwalnia złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
Pełnomocnik skarżącego wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego zmiany i przyjęcia do rozpoznania skargi na decyzję Ministra z dnia [...] stycznia 2016 r., alternatywnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenia art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie został uiszczony wpis sądowy, pomimo takiego obowiązku, a w konsekwencji na odrzuceniu skargi. W uzasadnieniu zażalenia podnosi w szczególności, że dochowano terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy pomimo wezwania nie został od niej uiszczony należny wpis.
W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że Sąd I instancji błędnie stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma znaczenia to, że skarżący pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy. W ocenie WSA czynność ta została dokonana z uchybieniem terminu do uiszczenia wpisu sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów został złożony w terminie do uiszczenie wpisu od skargi. Skarżący pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy (data nadania pisma [...] czerwca 2016 r. – koperta k. 39 akt sądowych). Tym samym złożył wniosek w terminie otwartym do uiszczenia wpisu. Z uwagi na brak formalny prawidłowo wezwano skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF, przesyłając jednocześnie urzędowy formularz. W sposób prawidłowy doręczono również skarżącemu wezwanie do uzupełnienia wniosku na formularzu, informując, że należy złożyć ten wniosek do Sądu w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.
Skarżący otrzymał wezwanie w dniu [...] lipca 2016 r. (ZPO – k. 53 akt sądowych). Następnie w dniu [...] lipca 2016 r. (data stempla pocztowego – k. 56 akt sądowych) skarżący uzupełnił brak formalny poprzez złożenie wniosku na urzędowym formularzu.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w aktach znajduje się postanowienie WSA w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 261/16 o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zaznaczenia wymaga, że rozstrzygnięcie to zostało wydane już po odrzuceniu skargi przez WSA zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r. (doręczonego skarżącemu w dniu [...] lipca 2016 r. – ZPO k. 52 akt sądowych).
Dla Naczelnego Sądu Administracyjnego niezrozumiałe jest dlaczego Sąd I instancji nie odrzucił skargi już na etapie, w którym upłynął termin do wykonania zarządzenia z dnia 24 lutego 2016 r. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] marca (ZPO – k. 16 akt sądowych), a zatem termin na jego wykonanie upływał z dniem [...] marca 2016 r. Uzupełnienia wymaga również, że Sąd I instancji zarządzeniem z dnia 12 kwietnia 2016 r. uznał pismo skarżącego z dnia [...] stycznia 2016 r., uzupełnione pismem z dnia [...] marca 2016 r. jako skargę na decyzję Ministra z dnia [...] stycznia 2016 r. Nie uiszczenie wpisu sądowego od skargi już na tym etapie powinno skutkować odrzuceniem skargi. Jednak należy zauważyć, że kolejne wezwanie do uiszczenia wpisu z dnia [...] czerwca 2016 r. zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] czerwca 2016 r. (ZPO – k. 40 akt sądowych). Tym samym termin do uiszczenia wpisu sądowego upływał w dniu [...] czerwca 2016 r. na co słusznie wskazuje Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skoro Sąd I instancji nie zauważył konieczności odrzucenia skargi na wcześniejszym etapie postępowania sądowego i wezwał ponownie skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego to w okolicznościach niniejszej sprawy odrzucenie skargi zaskarżonym postanowieniem należy oceniać jako przedwczesne gdyż skarżący wniósł wniosek o przyznanie prawa pomocy w terminie otwartym do uiszczenia wpisu sądowego.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.
Równocześnie Sąd II instancji stwierdza, że na uwzględnienie nie zasługuje zawarte w zażaleniu żądanie zasądzenia kosztów postępowania. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu wydanym na podstawie art. 201, 203 i 204 p.p.s.a. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527).
Z tych wszystkich powodów postanowiono jak na wstępie.