Uzasadnienie
Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił B. Spółce z o.o. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi wniesionej przez tę Spółkę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie kary za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.
Relacjonując przebieg sprawy Sąd I instancji podał, że w uzasadnieniu wniosku skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową spowodowaną stratą za ubiegły rok obrotowy w wysokości ponad 200.000 złotych oraz stanem rachunku bankowego, na którym znajdują się środki w kwocie 448 złotych. Skarżąca podała również, że wysokość kapitału zakładowego to kwota 5.000 złotych, zaś wartość środków trwałych to 0 złotych. Z zeznania podatkowego za rok 2012 wynikało, że przy wykazanej stracie spółka osiągnęła przychód w wysokości 310.354,30 złotych.
Sąd I instancji wskazując na przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, określone w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.), uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Stwierdził, że Spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym, osiąga przychód z prowadzonej działalności, przystosowuje się do warunków prowadzenia działalności gospodarczej, korzysta z usług kancelarii prawniczej, pozyskuje klientów i zatrudnia pracowników. W takich warunkach nie można uznać, by nie była w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 400 zł.
Sąd uznał, że struktura przychodów i kosztów przedstawiona przez skarżącą wskazuje, że Spółka dała pierwszeństwo innym kosztom prowadzonej działalności w sytuacji, gdy osiągane przychody pozwalają na poniesienie wskazanych kosztów postępowania sądowego.
Zażaleniem B. Spółka z o.o. zaskarżyła postanowienie Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. polegające na stwierdzeniu, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków finansowych pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis sądowy od skargi.
Podnosząc ten zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu (tak też m.in. NSA w postanowieniu z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt II GZ 621/13).
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt tej sprawy, podzielić należy ocenę, jakiej dokonał Sąd I instancji w związku z rozpoznaniem wniosku skarżącej o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej – wpisu od skargi w wysokości 400 złotych.
Mając na uwadze okoliczności dotyczące osiągniętego przychodu, poniesionej straty, która związana była z rozwojem działalności, danych wynikających z bilansu i sprawozdania skarżącej wskazującego na wzrost sprzedaży świadczonych usług, stwierdzić należy, że Spółka nie może zostać uznana za podmiot nieposiadający lub niemogący wygospodarować odpowiednich środków na poniesienie kosztów swojego uczestnictwa w postępowaniu sądowym. Tym samym Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że nie wystąpiła przesłanka określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. warunkująca udzielenie skarżącej spółce prawa we wnioskowanym zakresie.
Niezasadne jest stanowisko skarżącej zawarte w uzasadnieniu zażalenia, dotyczące oparcia się przez Sąd I instancji przy rozpoznawaniu wniosku o domniemane, prognozowane dochody spółki. Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji swoją ocenę zdolności do poniesienia kosztów sądowych skarżącej oparł o informacje zawarte we wniosku i dokumentach do niego dołączonych, zatem ocena ta obejmowała wyłącznie analizę stanu majątkowego i finansowego spółki przedstawionego przez samą skarżącą.
Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem powstaje ona wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
Niezrozumiały jest zarzut dotyczący rzekomego stanowiska Sądu I instancji względem transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej, gdyż Sąd ten nie odnosił się do poszczególnych operacji na rachunku bankowym Spółki.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.