Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 843/06 odmówił M. M. przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 grudnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że nie znalazł podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego z uwagi na to, że nieuprawdopodobnił on, że jego sytuacja charakteryzuje się ubóstwem, a tylko taka okoliczność, zdaniem Sądu, uzasadnia przyznanie prawa pomocy.
Sąd I instancji podał, że skarżący posiada samochód osobowy marki Opel Meriva, zakupiony w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, który to samochód jest spłacany przez skarżącego z bieżących dochodów i pożyczek zaciągniętych od rodziny i znajomych kosztem nieopłacania bieżących płatności, m.in. składek ZUS. Zdaniem Sądu, skoro skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej to samochód nie jest niezbędny do jej prowadzenia i stanowi znaczny majątek, a jego posiadanie pozwala przyjąć, że skarżący nie jest osobą na tyle ubogą, że nie jest możliwe ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie.
W ocenie Sądu skarżący będąc chwilowo bez pracy wraz z żoną mogą poczynić oszczędności z uwagi na fakt nieponoszenia przez nich kosztów utrzymania mieszkania, gdyż zamieszkują w pomieszczeniu gospodarczym udostępnionym im nieodpłatnie przez syna. Skarżący jest także w "uprzywilejowanej sytuacji", ponieważ z mocy prawa zwolniony jest od kosztów sądowych, a przyznanie mu adwokata w sprawie umorzenia należności składkowych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy byłoby nieuzasadnione w porównaniu z innymi skarżącymi znajdującymi się w podobnej sytuacji.
M. M. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości i domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego.
Skarżący wskazując przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. – zawierające regulacje dotyczące instytucji prawa pomocy podniósł, że jego sytuacja materialna, w szczególności dochód miesięczny w wysokości ok. 900 zł mający wystarczyć na utrzymanie 4 osób nie pozwala na poczynienie oszczędności na pokrycie kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący stwierdził, że mieszkająca z nim żona jest osobą niezdolną do pracy, chorą wymagającą leczenia i rehabilitacji. Koszty uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę dochodów muszą wystarczyć zarówno na ich utrzymanie jak i na leczenie żony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w formie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika oznacza pokrycie tego wydatku z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których pokrycie przez stronę tych kosztów jest rzeczywiście niemożliwe.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że M. M. znajduje się w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych skarżących, ponieważ korzysta z przywileju zwolnienia od kosztów sądowych i w związku z tym przyznanie mu prawa pomocy byłoby sprzeczne w konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zwolnienie od kosztów sądowych nie może być utożsamiane z uprzywilejowaniem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Charakter spraw, w których zwolnienie od kosztów sądowych następuje z mocy ustawy przesądza z reguły o tym, że strona nie ma dostatecznych środków nie tylko pozwalających na prowadzenie postępowania sądowego ale i na zaspokojenie własnych koniecznych potrzeb życiowych.
Po drugie sytuacja materialna skarżącego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Zatem, porównanie wnioskodawcy (w kontekście zasady wynikającej z art. 32 Konstytucji RP) do innych skarżących będących w podobnej sytuacji materialnej lecz nie korzystających z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i orzekanie na tej podstawie o odmowie przyznania prawa pomocy nie może stanowić przesłanki odmowy udzielenia skarżącemu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Odmowa udzielenia prawa pomocy została więc dokonana w zaskarżonym rozstrzygnięciu z przyczyn nie znajdujących ustawowego uzasadnienia.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z wniesionego przez skarżącego zażalenia oraz z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że skarżący jest w trudnej sytuacji materialnej. Żona pozostająca ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym jest osobą niepełnosprawną (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, k. 46), z czym związane są koszty diagnozowania, leczenia i rehabilitacji. Na trudną sytuację skarżącego wskazuje także zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w Oławie (k. 44), z którego wynika, że od dnia 29 czerwca 2006 r. jest on zarejestrowany w tamtejszym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku.
W tym stanie rzeczy wskazana przez Sąd I instancji okoliczność, że skarżący posiada samochód marki Opel "Meriva", zakupiony w związku z prowadzoną niegdyś działalnością gospodarczą oraz fakt korzystania z pomieszczenia gospodarczego udostępnionego nieodpłatnie przez syna w celach mieszkaniowych jako dowód jego dobrej sytuacji materialnej nie wytrzymuje krytyki, a z pewnością nie daje podstaw do stwierdzenia, że skarżący jest w stanie ponieść koszty zastępstwa procesowego.
Odnosząc się zaś do wskazanych w zażaleniu regulacji międzynarodowych - Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) - należy stwierdzić, że umożliwienie stronie nie mającej środków finansowych korzystania z bezpłatnej pomocy prawnej, zarówno w świetle art. 14 ust. 3 Paktu, jak i art. 6 ust. 3 Konwencji, jest wymaganym standardem, który ma zapewnić realizację prawa do sądu. W piśmiennictwie wskazuje się, że zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka odmowa przyznania prawa pomocy może prowadzić do naruszenia art. 6 Konwencji przez pozbawienie prawa do sądu i naruszenie zasady równości. Przestrzeganie wskazanego standardu w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma zapewnić instytucja prawa pomocy, którego przyznanie uzależnione jest jednak wyłącznie od sytuacji materialnej strony (J. Chlebny "Sądowa kontrola administracji w świetle rekomendacji Rady Europy", Państwo i Prawo z 2005 r., nr 12, str. 26).
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarżący dostatecznie wykazał zasadność swojego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy i dlatego uwzględniając zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie należało uchylić to postanowienie i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.
O wyznaczenie adwokata do właściwej okręgowej rady adwokackiej zwróci się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (art. 253 p.p.s.a.).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.