Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 listopada 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 3228/15 umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.
Sąd I instancji powołując się na treść art. 246 § 1 p.p.s.a. wskazał, że skarżąca występowała już w niniejszym postępowaniu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2015 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia radcy prawnego. Skoro zatem, wnioskodawczyni została już w sprawie zwolniona od kosztów sądowych w całości, rozpoznanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne. W pozostałym zakresie Sąd uznał, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Stwierdził, że wnioskodawczyni nie przedstawiła wszystkich informacji, o udzielenie których była dwukrotnie wzywana – zarządzeniami z dnia 7 czerwca 2016 r. oraz z dnia 14 lipca 2016 r. – jak również nie złożyła żądanych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację oświadczeń skarżącej, dotyczących jej aktualnej sytuacji majątkowej.
W związku z tym nie można było ustalić w sposób jednoznaczny ani tego jaka jest wysokość miesięcznych przychodów i dochodów wnioskodawczyni z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, ani tego co składa się na owe przychody z produkcji rolnej. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie wyjaśnia skąd czerpie środki na pokrycie zauważonej różnicy pomiędzy kwotą jaką dysponuje na swoje miesięczne wydatki, a ich łączną wysokością. W konsekwencji Sąd stwierdził, że skoro wnioskodawczyni nie przedstawiła w sposób pełny i niebudzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej, wniosek o przyznanie prawa pomocy w części nie mógł zostać uwzględniony. Na odmowę udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, wpływ miało również to, że nie sposób zaliczyć skarżącej do kategorii osób, które z uwagi na sytuację życiową i majątkową, w jakiej się znalazły, zasługują na udzielenie prawa pomocy.
Trudno bowiem przyjąć by wnioskodawczyni znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro osiąga stałe dochody, a także posiada nieruchomości i ruchomości o znacznej wartości. Jest właścicielem gospodarstwa rolnego o łącznej pow. 12,300 ha, z którego dochód roczny wynosi 24.621,00 zł (vide: zaświadczenie Wójta Gminy Z. z dnia 27 czerwca 2016 r., k. 88 akt). Wnioskodawczyni posiada także zabudowania gospodarcze i maszyny rolnicze oraz zwierzęta (vide: rubryki nr 7.1 i 7.3 wniosku PPF, k. 82 akt). Na koniec wskazać również należy, że skarżąca otrzymuje dopłaty ze środków unijnych na prowadzenie działalności rolniczej. Jak wynika z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego, w dniu 8 marca 2016 r. otrzymała środki z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokości 15.381,08 zł. Analiza tego wyciągu prowadzi do wniosku, że skarżąca na bieżąco wypłaca przekazane środki, zaś saldo końcowe na rachunku w dniu 31 maja 2016 r. wynosiło 5.809,02 zł. Zatem skarżąca nie jest pozbawiona środków na prowadzenia działalności rolniczej.
W ocenie Sądu, o dobrej kondycji finansowej gospodarstwa rolnego prowadzonego przez wnioskodawczynię, świadczy również to, że nie wykazuje ona zadłużenia z tytułu kredytów czy pożyczek na prowadzenie działalności rolnej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia stwierdziła, że posiada dochody tylko z gospodarstwa rolnego, a zatem nie jest w stanie opłacić radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania siebie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu nie wystarcza do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca, jak podkreślił Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu, mimo dwukrotnego wezwania nie przedstawiła żądanych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację jej oświadczeń, dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, wysokości miesięcznych przychodów i dochodów wnioskodawczyni z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, ani tego co składa się na owe przychody z produkcji rolnej.
Okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie zostały zatem w wymagany sposób wykazane. "Wykazać oznacza bowiem dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 213/11). Tym samym Sąd I instancji uprawniony był do sformułowania oceny, że twierdzenia skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niemożliwe do zweryfikowania, a zatem prawo pomocy nie zostało skarżącej przyznane we wnioskowanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd Sądu I instancji o dobrej kondycji finansowej gospodarstwa rolnego prowadzonego przez wnioskodawczynię. Powyższego nie podważyło podnoszone w zażaleniu twierdzenie - subiektywne odczucie skarżącej - że nie jest w stanie opłacić radcy prawnego bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Skoro skarżąca nie jest pozbawiona środków do życia, osiąga stałe dochody, to winna partycypować w kosztach zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Należy przy tym pamiętać, że nie ma ona obowiązku ponoszenia opłat sądowych, od których została już zwolniona w tym postępowaniu w całości.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.