Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 lipca 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2352/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał skarżącemu Z. K. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Ochrony [...]" z siedzibą w Wodzisławiu Śląskim prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w ¾ części, czyli w kwocie 3.750 zł (słownie: trzy tysiące siedemset pięćdziesiąt złotych), zaś w pozostałym zakresie oddalił wniosek.
Sąd I instancji po dokonaniu analizy sytuacji materialnej skarżącego uznał, iż nie wykazał on w dostateczny sposób, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Z nadesłanego przez skarżącego zeznania o wysokości dochodu osiągniętego w 2004 r. wynika, iż wyniósł on 161.8943,31 zł. Również kontynuując działalność gospodarczą w roku 2005 pomimo zamknięcia bilansu stratą, skarżący uzyskał przychody w kwocie 453.782 zł, przy czym, jak wynika z przedstawionych rachunków bankowych nadal uzyskuje przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
Sąd uznał, iż fakt notowania strat nie może przesądzać o niemożności pokrycia przez skarżącego kosztów sądowych w sytuacji, w której mimo ponoszonej straty skarżący pokrywa inne wydatki związane z działalnością gospodarczą.
W ocenie Sądu skarżący wykazał jedynie w sposób dostateczny, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych, a więc, że zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od opłat sądowych. Biorąc również pod uwagę fakt ciążących na skarżącym zobowiązań publicznoprawnych Sąd uznał, iż skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy w części ułamkowej, tj. ¼, wynoszącej 1.250 zł.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wskazał, iż z uwagi na nierzetelność kontrahentów znalazł się obecnie w trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej pokrycie kosztów sądowych w całości bez uszczerbku koniecznego utrzymania własnego i rodziny. Zalega również z płatnościami względem Urzędu Skarbowego i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zaś strata w roku 2005 wyniosła 12.494 zł.
Skarżący wskazał, iż posiada majątek w postaci domu oraz dwóch samochodów, a swój miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oszacował na kwotę 1.000 zł brutto i 500 zł za wynajem biura. Skarżący podniósł, iż fakt posiadania majątku nieruchomego w postaci budynku oraz ruchomości nie może stanowić o bezzasadności wniosku o zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Prawo pomocy ma zastosowanie w przypadku, gdy osoba znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej ze względu na okoliczności życiowe nie ma środków wystarczających do poniesienia określonych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Zwolnienie od opłat sądowych w zakresie całkowitym oznacza prowadzenie postępowania sądowego na koszt Skarbu Państwa, a zatem może dotyczyć tylko wyjątkowych sytuacji i sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozważając wskazane we wniosku okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego uznał, iż wykazał on jedynie w sposób dostateczny brak możliwości poniesienia kosztów sądowych. Z tym stanowiskiem Sądu I instancji nie można się zgodzić.
Analizując sytuację materialną skarżącego Sąd I instancji wziął pod uwagę jego zobowiązania publicznoprawne względem Urzędu Skarbowego i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie uwzględnił jednak faktu, iż wobec skarżącego prowadzona była egzekucja komornicza mająca na celu uzyskanie alimentów zaległych i bieżących wobec Ilony Marcinek (k.113). Z wyciągu bankowego wynika, iż Komornik Sądowy Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w Wodzisławiu Śląskim zajął środki na rachunku bankowym skarżącego. Sąd nie wziął pod uwagę faktu, iż na skarżącym nadal spoczywa obowiązek alimentacyjny, co stanowi dodatkowe obciążenie jego miesięcznego budżetu.
Nie jest trafny pogląd Sądu I instancji, iż osoba prowadząca działalność gospodarczą ma obowiązek gromadzenia odpowiednich środków finansowych na poczet pokrycia ewentualnych kosztów sądowych. Sąd I instancji powołuje się na orzeczenia sądów wojewódzkich, które nie są wiążące w sprawie.
Z przedstawionych okoliczności można więc, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskować o rzeczywistym braku możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarżący dostatecznie wykazał zasadność swojego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy i dlatego uwzględniając zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchylił to postanowienie i przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.