Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 3 lutego 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 806/10, Przewodniczący – sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. S. I. "J." w G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy.
Z uzasadnienia zarządzenia wynika, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednak nie uczyniła tego na urzędowym formularzu. W związku z tym wezwano stronę do uzupełnienia tego braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca w zakreślonym terminie czynności tej nie dokonała. Skutkowało to pozostawieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania na podstawie art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej powoływana jako: p.p.s.a.). Przewodniczący nie podzielił ponadto stanowiska strony, wskazującego, iż jest ona zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r. Nr 214, poz. 1407, ze zm.; dalej powoływana jako: ustawa o rehabilitacji zawodowej).
Zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego złożyła C. S. I. "J." w G. Wniosła o uchylenie zaskarżonego zarządzenia z dnia 3 lutego 2011 r. i poprzedzających to zarządzenie, a także o wydanie zarządzenia o zwolnieniu od kosztów uiszczenia wpisu sądowego na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej.
Strona wnosząca zażalenie zarzuciła naruszenie prawa materialnego, to jest art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej przez błędną wykładnię tego przepisu.
W uzasadnieniu strona stwierdziła, że powołany przepis jest przepisem szczególnym wobec uregulowań zawartych w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i powinien być interpretowany w ten sposób, że zwalnia zakład pracy chronionej również z opłat sądowych. Wnosząca zażalenie stwierdziła ponadto, że brak jest podstaw do potraktowania wniosku o zwolnienie z opłaty wpisu sądowego jako wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Z kolei zgodnie z art. 257 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania.
W przedmiotowej sprawie strona w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stwierdziła, że wnosi o "zwolnienie wnioskodawcy z opłaty za wpis od skargi na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27.08.97 o rehabilitacji zawodowej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych". Uzasadniając ten wniosek skarżąca wskazała, że jest zakładem pracy chronionej w rozumieniu ustawy o rehabilitacji zawodowej, a zatem na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 2 tej ustawy zwolniona jest także z opłaty za wpis sądowy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, treść wspomnianego wniosku nie wskazuje, by strona domagała się przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; strona kwestionuje natomiast sam fakt podlegania obowiązkowi uiszczenia kosztów sądowych z uwagi na posiadany przez nią status zakładu pracy chronionej oraz treść art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej, który stanowi, że prowadzący zakład pracy chronionej lub zakład aktywności zawodowej w stosunku do tego zakładu jest zwolniony z opłat, z wyjątkiem opłaty skarbowej i opłat o charakterze sanacyjnym. W tej sytuacji brak było podstaw do wzywania skarżącej do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu oraz do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową (zarządzenie referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2010 r. – k. 25 akt sądowych). Z akt sprawy wynika, że w toku postępowania skarżąca wprost stwierdzała, że nie ubiega się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., stąd zbędnym jest składanie stosownego wniosku na urzędowym formularzu (vide: zażalenie na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego – k. 30 akt sądowych; pismo procesowe z dnia 14 września 2010 r. – k. 35 akt sądowych).
Powyższe okoliczności wskazują, że strona nie złożyła wniosku o przyznanie prawa pomocy, a zatem bezprzedmiotowe było prowadzenie postępowania wpadkowego w tym zakresie i w konsekwencji – wydanie zarządzenia o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.
Ponadto, z akt sprawy wynika, że zarządzeniem z dnia 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 806/10, Przewodniczący Wydziału VIII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1000 zł. Strona wniosła zażalenie na to zarządzenie, podnosząc, że nie ma obowiązku uiszczania wpisu sądowego z uwagi na zwolnienie przewidziane w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszym postępowaniu wpadkowym, w sytuacji gdy strona kwestionuje sam fakt podlegania obowiązkowi ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych, to nawet gdyby złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od tych kosztów – nie powinien być on rozpoznawany do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia, czy strona w ogóle podlega obowiązkowi ponoszenia kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest bowiem możliwe w sytuacji, gdy strona byłaby zwolniona z obowiązku ponoszenia takich kosztów na podstawie konkretnego przepisu prawa.
A zatem procedowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno mieć miejsce dopiero po prawomocnym rozstrzygnięciu tej kwestii. Rozstrzygnięcie tejże kwestii nie następuje jednak w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy, a zatem wadliwe było odnoszenie się do tego zagadnienia w zaskarżonym zarządzeniu z dnia 3 lutego 2011 r.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
PG