Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem z 20 maja 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 2217/09, odmówił J. F. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
J. F. R. w dniu [...] stycznia 2010 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Po jego rozpoznaniu referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprzeciw od powyższego postanowienia odmówił J. F. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji źródłowej oraz z oświadczeń przedłożonych przez skarżącego nie można jednoznacznie stwierdzić aby J. F. R. uprawdopodobnił okoliczności uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy. Nie przedłożył dokumentów świadczących o jego aktualnej sytuacji majątkowej, zaś ogólnikowe stwierdzenia dotyczące jego obecnej sytuacji finansowej, zwłaszcza w kontekście utraty prawa do zasiłku oraz przejmowania po zmarłym bracie gruntu dzierżawnego, nie mogą być uznane za dowody wskazujące na posiadany przez skarżącego status majątkowy.
J. F. R. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego zmiany.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma zapewnić możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie są w stanie, zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie i stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu.
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że Sąd udzieli wnioskującemu prawa pomocy w sytuacji, w której udowodni on brak środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy jednak podkreślić, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (post. NSA z dnia 18 czerwca 2004 r. sygn. akt FZ 165/04).
Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a - zgodnie z treścią § 3 tego przepisu - prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Z punktu widzenia art. 245 § 1 w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącego ale również jego stan majątkowy. W świetle powołanych uregulowań stronę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby J. F. R. nie był w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł bez takowego uszczerbku.
Sąd I instancji wzywał skarżącego (odpowiednio dnia [...] lutego 2010 r. - k. [...] akt sądowych oraz dnia [...] kwietnia 2010 r. - k. [...] akt sądowych) do złożenia dokumentów które miały umożliwić ustalenie jego stanu majątkowego. W odpowiedzi J. F. R. nadesłał 3 odpisy zestawienia transakcji z banku oraz odpis decyzji Wójta Gminy Ż. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2009 r., (k. [...]-[...] akt sądowych). W kolejnym piśmie skarżący wyjaśnił, że przekazał Sądowi wszystkie informacje, którymi dysponował. Wobec powyższego Sąd nie miał możliwości ustalenia jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji, trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafne wskazał, że podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące utraty prawa do zasiłku oraz przejmowania po zmarłym bracie gruntu dzierżawnego, nie mogły być uznane za dowody w wystarczającym stopniu obrazujące rzeczywistą sytuację materialną skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem, wskazano wyżej, w interesie strony leży wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. NSA zauważa, że wnosząc zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieznanych WSA, które mogłyby uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.