Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r., stwierdzające niedopuszczalność wniesienia zażalenia na pismo w sprawie wniosku o przyznanie płatności.
I
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że postanowieniem z dnia 8 maja 2013 r. odmówił R. P. przyznania prawa pomocy, bowiem oświadczenie majątkowe, pomimo wezwania do jego uzupełnienia, było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 października 2013 r. oddalił zażalenie na to postanowienie podnosząc, że twierdzenia skarżącego o braku dochodu, zadłużeniu oraz bezdomności nie zostały poparte żadnymi dowodami. Ponadto wnioskodawca nie wykazał inicjatywy w próbie dokładniejszego wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej, w związku z czym jego oświadczenie majątkowe oraz pisemne wyjaśnienia, nie zostały uznane za wystarczające do dokonania obiektywnej oceny jego sytuacji finansowej.
Po odrzuceniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. R. P. ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest bezdomny, nie ma dochodów, doznał ciężkiego rozstroju zdrowia fizycznego i psychicznego, jest niewypłacalny i zadłużony.
Wnioskodawca nie usunął wątpliwości, powstałych na etapie już wcześniej złożonego oświadczenia majątkowego. Ponownie bez udokumentowania rzeczywistego stanu rzeczy pozostawione zostały kwestie dotyczące: - ubiegania się o dopłaty do produkcji rolnej i związanej z tym konieczności prowadzenia działalności rolniczej; - założenia, wyposażenia w majątek i zbycia udziałów w A.-Z. Sp. z o.o.; - założenia i wyposażenia w majątek A. Sp. z o.o. w organizacji; - tytułów prawnych do zajmowania, sposobu zagospodarowania i kosztów utrzymania: nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania według aktu notarialnego złożonego do akt sprawy o sygn. akt III SA/Po 206/12, nieruchomości wskazanej jako adres dla doręczeń w sprawach o sygn. akt III SA/Po 621-622/09 i adres siedliska gospodarstwa rolnego, nieruchomości wskazanej jako adres siedziby spółki A. – Z. Sp. z o.o. oraz A. Sp. z o.o. w organizacji; - jego sytuacji rodzinnej; - wysokości egzekwowanych należności oraz wysokości kwot wyegzekwowanych lub przekazanych organom egzekucyjnym; - wysokości średnich kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego; - źródła finansowania: wydatków na zaspokojenie potrzeb życiowych, działalności rolniczej oraz źródła pochodzenia majątku przekazanego tworzonym podmiotom gospodarczym.
Ponadto z informacji wynikających z innych spraw skarżącego rozpoznawanych w WSA w P. wynika, że w latach 2004-2011 wnioskodawca nieprzerwanie zgłaszał do systemu dopłat rolniczych grunty o powierzchni ponad 100 ha. Ponadto pełnił funkcję prezesa zarządu w A.-Z. sp. z o.o., a do maja 2012 r. był udziałowcem tej Spółki. Udziały o łącznej wartości 100.000 zł zbył na rzecz brata M. P. (Monitor Sądowy i Gospodarczy z dnia [...] czerwca 2012 roku, Nr [...], poz. [...]). Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w O. W. z dnia 8 sierpnia 2011 r., sygn. akt I CO 4883/10, wnioskodawca został zobowiązany do wyjawienia majątku w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym, zaś w dniu [...] września 2011 r. został ujawniony w Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych.
Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił R. P. przyznania prawa pomocy stwierdzając, że skoro świadomie uchyla się on od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego, to niecelowe jest kierowanie do niego kolejnego wezwania z żądaniem uzupełnienia tego oświadczenia. Natomiast kolejne złożone w sprawie oświadczenie majątkowe nie pozwalało ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz zdolności płatniczych strony postępowania, stanowiąc jedynie ogólnikowe i nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Sąd I instancji, rozpoznając złożony wniosek na skutek wniesionego przez skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wskazał na przesłanki przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, określone w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.).
Zdaniem WSA, z przedłożonego oświadczenia wnioskodawcy o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że nie została należycie wyjaśniona jego aktualna sytuacja materialna. Zebrane w sprawie informacje nie pozwalają na ocenę, czy zasoby materialne wnioskodawcy wystarczają tylko na zaspokojenie bieżących potrzeb koniecznego utrzymania siebie i rodziny, czy też dysponuje on zasobami w rozmiarze pozwalającym na pokrycie kosztów sądowych. Samo oświadczenie strony o trudnej sytuacji finansowej, jak również okoliczność ujawnienia wnioskodawcy w Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych, nie stanowią zaś w ocenie Sądu wystarczającego wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny zważywszy, że skarżący nie ujawnił opisanych wyżej faktów wynikających z innych sporów toczących się przed tutejszym sądem, takich jak udział w spółkach, czy pełnione tam funkcje.
W związku z powyższym WSA stwierdził, że złożone przez R. P. oświadczenia, jako niepełne i budzące wątpliwości w świetle informacji znanych Sądowi, uniemożliwiają jednoznaczną ocenę, czy skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego.
II
Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożył R. P. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu podniesiono, że treść postanowienia jest niezgodna z prawdą. W jego ocenie, ustawowy wpis do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, bezdomność oraz korzystanie z jadłodajni C. świadczą o biedzie skarżącego.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis ten, co wynika z jego treści, a co jest potwierdzone i akceptowane tak przez orzecznictwo sądów administracyjnych, jak i literaturę przedmiotu, nakłada na wnioskującego o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej, pozwalającej na obiektywną ocenę, czy jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, czy też jakiekolwiek poniesienie tych kosztów jest niemożliwe. Ciężar dowodowy w tym zakresie spoczywa zatem przede wszystkim na stronie, domagającej się udzielenia jej prawa pomocy. Wskazanie na ten obowiązek wnioskodawcy jest o tyle istotne, że skarżący uprzednio występował o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, zaś Sąd prawomocnym postanowieniem z dnia 8 maja 2013 r. odmówił mu przyznania tego prawa.
Rozpoznając zatem kolejny wniosek będący przedmiotem zaskarżonego postanowienia należy wskazać na treść art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W świetle powołanej regulacji stwierdzić należy, że ocena, czy w sprawie nastąpiła zmiana okoliczności, powinna zostać dokonana poprzez porównanie sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, wykazanej we wszystkich składanych dotychczas w sprawie wnioskach o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie NSA, podstawą do zmiany prawomocnego postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy z dnia 8 maja 2013 r. mogło być stwierdzenie na podstawie powtórnego wniosku, że doszło do wymaganej przepisami prawa zmiany sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, wypełniającej przesłanki określone w powołanym art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., umożliwiające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Mając na uwadze przyczyny odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy jakie legły u podstaw postanowienia z dnia 8 maja 2013 r. oraz treść obu wniosków złożonych przez skarżącego, za prawidłową należy uznać ocenę Sądu I instancji wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu. Skarżący tak w poprzednim jak i obecnym wniosku, pomimo możliwości uzupełnienia niezbędnych dla oceny wystąpienia przesłanek do przyznania prawa pomocy dowodów, nie przedstawił jakichkolwiek rzetelnych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych. Wnioski te ograniczały się w zasadzie do ogólnikowych i niepopartych jakimikolwiek danymi czy dokumentami źródłowymi twierdzeń o jego niekorzystnej sytuacji finansowej i osobistej. Uwzględniając obowiązek ciążący na wnioskodawcy w zakresie przedstawienia aktualnej sytuacji materialnej wraz z dowodami na to, że sytuacja ta uległa zmianie w stosunku do sytuacji przedstawionej przy okazji składania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarżący nie wykazał zaistnienia ustawowych przesłanek, warunkujących przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Przedstawiając swoją sytuację majątkową i rodzinną nie dopełnił powinności przekonującego wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów dalszego postępowania. O zmianie okoliczności nie świadczy również wskazana przez R. P. w zażaleniu okoliczność dokonania wpisu jego osoby do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, bowiem zdarzenie to było już ujawnione w poprzednim wniosku skarżącego, złożonym w dniu [...] grudnia 2012 r. (karta akt sądowych: 18).
W tym zakresie zdaniem NSA, Sąd I instancji trafnie stwierdził, że oświadczenie, będące przedmiotem zaskarżonego postanowienia, nie zawierało informacji, dających podstawę do jego uwzględnienia, w związku z czym zażalenie podlegało oddaleniu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.