Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 835/20, odmówił A. B. przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] sierpnia 2020 r., w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków określonych w przepisach ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że swoim postanowieniem z dnia 3 listopada 2020 r. odrzucił skargę A. B. na ww. decyzję w przedmiocie kary pieniężnej. Powodem odrzucenia skargi było nieusunięcie braku formalnego skargi w terminie, tj. wskazania numeru PESEL skarżącego. Odpis wskazanego postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 16 listopada 2020 r.
Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II GZ 390/20 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na powyższe postanowienie Sądu I instancji. Odpis postanowienia NSA wraz uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 19 stycznia 2021 r.
W dniu 25 stycznia 2021 r. skarżący działając osobiście skierował do Sądu wniosek o doręczenie pisma z zobowiązaniem do usunięcia braku formalnego skargi, tj. wskazania numeru PESEL skarżącego oraz z ostrożności wniósł o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi. Podniósł, że otrzymał od pełnomocnika skany wszelkich dokumentów w tej sprawie, jednakże nie wpłynęło żadne wezwanie do uzupełnienia braków formalnych. Dlatego też w pierwszej kolejności skarżący wniósł o skuteczne doręczenie mu wezwania do wskazania numeru PESEL, który jednocześnie wskazał w ww. piśmie. Argumentował, że nie może ponosić negatywnych konsekwencji zachowań pracowników administracji czy sekretarzy. Błąd ludzki może się zdarzyć, ale nie powinien mieć wpływu na rozpoznanie sprawy. Z ostrożności skarżący złożył wniosek o przywrócenie termin do usunięcia braku formalnego skargi. Sądził bowiem, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi zostanie uwzględnione, a skoro tak się nie stało, to skarżący przyjął, że siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu zaczął biec w chwili doręczenia postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2020 r.
Zdaniem skarżącego nie ponosi on winy za powstałe braki formalne i niewykonanie zobowiązania, o którym nie było mu wiadomo, ponieważ takie nie dotarło do niego osobiście. W ocenie strony, został on pozbawiony prawa do sądu.
Odmawiając przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, Sąd I instancji stwierdził w kwestii ponownego doręczenia skarżącemu wezwania do usunięcia braku, że strona zastępowana jest w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika. Ustanowiony pełnomocnik nabywa zatem uprawnienie do działania w imieniu i ze skutkiem dla mocodawcy.
WSA wskazał, że zgodnie z art. 67 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), pisma sądowe winny być doręczane do rąk pełnomocnika procesowego strony. Norma ta ma charakter obligatoryjny, a zatem doręczenie dokonane w takiej sytuacji bezpośrednio do strony zamiast do jej pełnomocnika jest bezskuteczne, a więc nie wywiera skutku procesowego. Strona nie może skutecznie domagać się wysyłania korespondencji wprost do niej, z pominięciem jej pełnomocnika. Z tego względu, żądanie skarżącego o doręczenie mu bezpośrednio zobowiązania do usunięcia braku formalnego skargi nie mogło być uznane za wiążące, gdyż wezwanie to zostało już skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącego.
Sąd I instancji stwierdził, że następstwa tego doręczenia oraz nieusunięcia braku formalnego skargi w tej sprawie potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 grudnia 2020 r. oddalając zażalenie skarżącego na postanowienie o odrzuceniu skargi. WSA zaznaczył, że strona ponosi ujemne skutki zachowania ustanowionego przez nią w sprawie zawodowego pełnomocnika w przypadku niedochowania przez niego terminu do dokonania czynności w toku postępowania. Wszelkie uchybienia, których dopuszcza się ustanowiony pełnomocnik, wywierają bezpośredni wpływ na prawa i obowiązki strony i ją obciążają.
Wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi, WSA w pierwszej kolejności zbadał pod kątem spełnienia wymogów procesowych, w tym zachowania terminu do złożenia tego pisma. W ocenie Sądu, skarżący przekroczył ten termin, bowiem Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, że bieg terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu winien być liczony w tej sprawie od momentu doręczenia pełnomocnikowi skarżącego postanowienia NSA oddalającego zażalenie na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi. Zdaniem WSA, okoliczność uchybienia terminu do usunięcia braku skargi została wskazana w treści uzasadnienia postanowienia o odrzuceniu skargi. Jak wynika zaś z akt sprawy postanowienie o odrzuceniu skargi doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 16 listopada 2020 r. WSA przyjął więc, że skarżący o przyczynie uchybienia terminu do usunięcia braku skargi dowiedział się najpóźniej z chwilą doręczenia pełnomocnikowi postanowienia Sądu z dnia 3 listopada 2020 r., czyli w dniu 16 listopada 2020 r. Tym samym siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu upłynął w dniu 23 listopada 2020 r.
Sąd I instancji stwierdził, że spóźnienie w złożeniu ww. wniosku (dopiero w dniu 25 stycznia 2021 r.) uniemożliwiło poddanie merytorycznej ocenie uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminu, ponieważ wniosek spóźniony podlegał odrzuceniu na podstawie art. 88 w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
- - art. 86 § 1 w zw. z art. 88 p.p.s.a. co miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący przekroczył termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, podczas gdy prawomocne orzeczenie w przedmiocie odrzucenia skargi zapadło w dniu wydania postanowienia przez Naczelny Sąd Administracyjny, tj. 22 grudnia 2020 r., które zostało doręczone w dniu 20 stycznia 2021 r., co otworzyło skarżącemu drogę do złożenia wniosku o doręczenie zobowiązania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wykonania.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że Sąd jest zobligowany dokonać oceny, kiedy istniała realna możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a w konsekwencji kiedy rozpoczął bieg siedmiodniowy termin do złożenia tego wniosku. W ocenie skarżącego, możliwość taka zaistniała dopiero z chwilą otrzymania przez pełnomocnika skarżącego postanowienia oddalającego zażalenie na odrzucenie skargi. Skarżący stwierdził, że dopiero wówczas do niego dotarło, iż skarga nie zostanie przyjęta z przyczyn formalnych od niego niezależnych, co z kolei umożliwiło mu złożenie wniosku w przedmiocie doręczenia zarządzenia o uzupełnieniu braków formalnych skargi.
Wnoszący zażalenie wskazał na ugruntowany pogląd, iż skuteczne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu jest dopuszczalne wówczas, gdy można jednoznacznie stwierdzić, że strona faktycznie uchybiła terminowi do dokonania konkretnej czynności procesowej. W ocenie strony, taka pewność powstała dopiero z chwilą wydania postanowienia NSA.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie – mimo błędnego uzasadnienia – odpowiada prawu.
W ocenie NSA, Sąd I instancji w sentencji zaskarżonego postanowienia zasadnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez nadesłanie numeru PESEL. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela jednak stanowiska Sądu I instancji przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skarżący przekroczył termin do wniesienia przedmiotowego wniosku o przywrócenie terminu. Za niezasadne należało uznać twierdzenie WSA, iż okoliczność uchybienia terminu do usunięcia braku skargi została wskazana w treści uzasadnienia postanowienia WSA o odrzuceniu skargi, a zatem od dnia doręczenia tego postanowienia, tj. od dnia 16 listopada 2020 r. biegł siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, ponieważ właśnie w tej dacie skarżący dowiedział się o przyczynie uchybienia.
Tym samym Sąd I instancji przyjął, że koniec terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi upływał w dniu 23 listopada 2020 r., a zatem złożenie tego wniosku w dniu 25 stycznia 2021 r. uznano za spóźnione, co musiało skutkować jego odrzuceniem. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że bieg terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu winien być – jak to słusznie zauważył skarżący – liczony od dnia doręczenia postanowienia NSA oddalającego zażalenie na postanowienie Sądu I instancji wydane w zakresie odrzucenia skargi. Dopiero bowiem w tej dacie orzeczenie o odrzuceniu skargi stało się prawomocne i podstawa tego odrzucenia została prawomocnie przesądzona.
Tym samym termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu rozpoczął swój bieg w dniu 19 stycznia 2021 r. i upływał z dniem 26 stycznia 2021 r. W tych okolicznościach wniosek o przywrócenie terminu złożony w dniu 25 stycznia 2021 r. (vide: koperta z datą stempla pocztowego nadania – karta akt sądowych nr 76) należało uznać za złożony w ustawowym terminie i winien on podlegać merytorycznej ocenie.
Wskazać w tym miejscu należy, że zaskarżone postanowienie w treści swojego uzasadnienia mówi o odrzuceniu złożonego wniosku strony oraz podaje podstawę prawną właśnie w tym zakresie, jednakże w sentencji tego postanowienia wskazano jako rozstrzygnięcie: Odmowę przywrócenia terminu. Pomimo tego, że Sąd I instancji nieprawidłowo ocenił terminowość złożenia wniosku o przywrócenie terminu, to zdaniem NSA wydał prawidłowe rozstrzygnięcie w sprawie, bowiem de facto wniosku, który uznał za spóźniony, nie odrzucił, a odmówił przywrócenia terminu, czyli innymi słowy wniosek ten oddalił.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż merytoryczna ocena złożonego wniosku powinna polegać na ocenie spełnienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi, tj. przesłanki określonej w treści art. 86 § 1 p.p.s.a. Jeżeli bowiem strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. WSA oceniając wniosek powinien był zatem zbadać, czy strona go wnosząca uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak jej winy w uchybieniu. Sąd kasacyjny dokonał oceny złożonego wniosku właśnie pod kątem spełnienia ustawowych przesłanek warunkujących przywrócenie terminu i stwierdził, że skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu. NSA nie uwzględnił argumentacji strony w zakresie nieprzesłania jej wezwania do uzupełnienia numeru PESEL. Z akt sprawy wynika bowiem, że wezwaniem z dnia 9 października 2020 r. zwrócono się do strony o uzupełnienie braku formalnego skargi poprzez podanie numeru PESEL (vide: karta akt sądowych nr 23).
Przesyłka ta, wraz z wezwaniem do uzupełnienia wpisu sądowego oraz z odpisem odpowiedzi na skargę została doręczona pełnomocnikowi skarżącego w dniu 13 października 2020 r. (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru – karta akt sądowych nr 26). Na tym dokumencie wyszczególniono co zawierała przesyłka skierowana do pełnomocnika strony, którą to okoliczność potwierdzono podpisem. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru znajduje się bowiem adnotacja: "Potwierdzam własnoręcznym podpisem, że w dniu dzisiejszym wyżej wymienioną przesyłkę otrzymałem", data oraz podpis upoważnionego pracownika kancelarii. Na szczególną uwagę zasługuje również fakt, iż w postanowieniu, w którym NSA oddalił zażalenie strony na odrzucenie skargi (postanowienie z dnia 22 grudnia 2020 r.) sąd kasacyjny powyższą okoliczność przesądził stwierdzając, iż przesyłka nadana do pełnomocnika zawierała przedmiotowe wezwanie do uzupełnienia braku formalnego.
Mając na uwadze przedstawione okoliczności stwierdzić należy, że pełnomocnikowi skarżącego w dniu 13 października 2020 r. doręczono wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez podanie numeru PESEL, a termin na dokonanie tej czynności upływał po 7 dniach od doręczenia tego wezwania, czyli w dniu 20 października 2020 r. Skoro zatem w wyznaczonym terminie skarżący nie wykonał wezwania Sądu, stwierdzić należało że było to działanie zawinione. Z kolei, jak już na wstępie zaznaczono, przywrócenie terminu (art. 86 § 1 p.p.s.a.) jest możliwe jeżeli czynność w postępowaniu nie została dokonana w terminie bez winy strony. Tymczasem odbiór przesyłki o wezwaniu do uzupełnieniu braku formalnego skargi oraz bezskuteczny upływ wyznaczonego na dokonanie tej czynności terminu, musiał skutkować uznaniem, że w rozpoznawanej sprawie strona (czy też jej pełnomocnik) przyczyniła się do powstania uchybienia terminowi, a zatem nie było to działanie bez winy strony.
Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedstawionych okolicznościach sprawy Sąd I instancji, po dokonaniu analizy wniosku o przywrócenie terminu, doszedłby do przekonania, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek warunkujących to przywrócenie i tak wydałby rozstrzygnięcie odmawiające przywrócenia terminu. I choć uzasadnienie zaskarżonego na obecnym etapie postanowienia jest błędne, to wydane rozstrzygnięcie Sądu I instancji odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.