Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2015 r. (sygn. akt IV SA/Po 444/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - po rozpoznaniu skargi S. N. - uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2013 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. (pkt 1. wyroku), określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana (pkt 2. wyroku), a także zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego kwotę 12 527 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 3. wyroku)
W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji jako podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego wskazał art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Wyjaśniając tę podstawę, Sąd wskazał, że zasądza na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania w kwocie równej uiszczonemu wpisowi sądowemu, wynagrodzeniu pełnomocnika będącego adwokatem oraz opłacie od pełnomocnictwa.
S. N. złożył zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, zawarte we wspomnianym wyroku z dnia 29 stycznia 2015 r. Orzeczenie to zaskarżył w całości. Wniósł o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego kwoty 16 127 zł, w tym kwoty 7217 zł tytułem kosztów zastępstwa adwokackiego., ewentualnie o uchylenie punktu 3. wspomnianego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu wnoszący zażalenie zarzucił naruszenie:
- 1. art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - poprzez nieprawidłową jego wykładnię w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżania w przedmiotowej sprawie była należność pieniężna,
- 2. § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) w związku z § 6 pkt 7 powołanego wyżej rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie.
W uzasadnieniu autor zażalenia wskazał w szczególności, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo wyliczył zasądzoną kwotę kosztów postępowania. W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w kwocie 890 909 zł, która wynika z decyzji organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2013 r. ustalającej opłatę podwyższoną za działalność wykonywaną bez wymaganej koncesji. Stawka minimalna wynagrodzenia adwokata w postępowaniu sądowoadministracyjnym przy wartości przedmiotu sprawy powyżej 200 000 zł wynosi 7200 zł. Natomiast Sąd pierwszej instancji przyznał koszty zastępstwa adwokackiego w kwocie 3600 zł. W ocenie wnoszącego zażalenie, WSA powinien był zasądzić koszty postępowania w kwocie 16 127 zł, w tym 8910 zł tytułem zwrotu wpisu sądowego, 7217 zł tytułem kosztów zastępstwa adwokackiego i 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem jest zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie S. N., wnosząc zażalenie na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, nie wniósł skargi kasacyjnej od wyroku, w którego sentencji zostało zawarte wspomniane postanowienie o kosztach. Zatem została spełniona przesłanka dopuszczalności zażalenia określona w cytowanym wyżej przepisie.
Z informacji przekazanych przez Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (k. 154 akt sądowych) wywieść można ponadto, że skargi kasacyjnej od wspomnianego wyroku nie złożył również organ administracji - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. Skoro postanowienie o zwrocie kosztów postępowania - mające co do zasady charakter akcesoryjny wobec rozstrzygnięcia w przedmiocie skargi - nie zostało zakwestionowane w skardze kasacyjnej łącznie z rozstrzygnięciem co do meritum sprawy, to już obecnie możliwa jest instancyjna kontrola wspomnianego postanowienia o zwrocie koszów postępowania zawartego w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2015 r. (sygn. akt IV SA/Po 444/14).
Zażalenie złożone w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z art. 205 § 2 p.p.s.a. wynika, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W przypadku, gdy pełnomocnikiem procesowym strony jest adwokat, "odrębne przepisy", o jakich mowa w ostatnio cytowanym przepisie, to przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Zgodnie z § 2 tegoż rozporządzenia, zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (ust. 1), przy czym podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w ust. 1, stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-5, zaś opłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy (ust. 2). Wysokość stawki minimalnej zależy od wartości przedmiotu sprawy lub jej rodzaju, a w postępowaniu egzekucyjnym - od wartości egzekwowanego roszczenia (§ 4 ust. 1 omawianego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości).
Natomiast zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) analizowanego rozporządzenia, w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - stawkę oblicza się na podstawie § 6 rozporządzenia, z którego wynika, że wysokość wynagrodzenia pełnomocnika zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia.
W okolicznościach niniejszej sprawy jako koszty postępowania niezbędne do celowego dochodzenia praw należało uznać: poniesione przez stronę koszty sądowe oraz wynagrodzenie i wydatki jednego adwokata. Takie założenie przyjął Sąd pierwszej instancji (co wynika z części uzasadnienia wyroku odnoszącej się do wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia o kosztach), jednakże błędnie wyliczył kwotę zwrotu kosztów postępowania. W niniejszej sprawie skarżący poniósł koszty sądowe w postaci wpisu sądowego od skargi w wysokości 8910 zł, będącego wpisem stosunkowym obliczonym od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżoną decyzją, czyli kwoty 890 909 zł stanowiącej ustaloną skarżącemu przez organ I instancji opłatę podwyższoną za wydobywanie kruszywa naturalnego bez wymaganej koncesji. Wskazana należność pieniężna powinna również stanowić podstawę do wyliczenia wynagrodzenia pełnomocnika strony, co wynika z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, który to przepis odsyła z kolei do § 6 tegoż rozporządzenia.
Skoro należność pieniężna objęta wydanymi w sprawie decyzjami administracyjnymi wynosiła 890 909 zł, to wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego należało wyliczyć na podstawie § 6 pkt 7 powołanego wyżej rozporządzenia. Przepis ten stanowi, że stawki minimalne wynoszą 7200 zł przy wartości przedmiotu sprawy powyżej 200 000 zł. Ponadto za koszt niezbędny do celowego dochodzenia praw należało uznać koszt poniesionej przez stronę opłaty skarbowej (17 zł) od pełnomocnictwa udzielonego adwokatowi. Suma wymienionych wyżej kwot (8910 zł + 7200 zł + 17 zł) to 16 127 zł.
Zaznaczyć przy tym należy, że w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała przesłanka do zastosowania art. 206 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie częściowego uwzględnienia skargi, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu, dopuszczalne jest zasądzenie od organu na rzecz skarżącego tylko części kosztów. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji uwzględnił skargę w całości (uchylając decyzje organów administracji obu instancji), a zatem przepis ten nie mógł być (i nie był) w sprawie stosowany.
W konsekwencji uznać należy, że zasądzenie przez Sąd pierwszej instancji w punkcie 3. wyroku z dnia 29 stycznia 2015 r. o sygn. akt IV SA/Po 444/14 zwrotu kosztów postępowania jedynie w wysokości 12 527 zł naruszało - poprzez nieprawidłowe zastosowanie - art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) w związku z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W takiej sytuacji wskazane postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania podlegało uchyleniu. Naczelny Sąd Administracyjny - biorąc pod uwagę uzasadnienie rozstrzygnięcia WSA o kosztach postępowania - przyjął przy tym, że stwierdzone wyżej naruszenie prawa wynikało z niezamierzonego przez Sąd pierwszej instancji wyliczenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika skarżącego na podstawie § 6 pkt 6 zamiast na podstawie § 6 pkt 7 rozporządzenia.
Z tego powodu - mając również na uwadze względy ekonomiki procesowej - NSA postanowił uchylić zaskarżone postanowienie zawarte w punkcie 3. wyroku z dnia 29 stycznia 2015 r. i w tym zakresie orzec co do istoty - zamiast przekazywać sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił pkt 3. wyroku WSA w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2015 r. o sygn. akt IV SA/Po 444/14 i orzekł w tym zakresie na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) w związku z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zasądzając koszty postępowania sądowego w łącznej wysokości 16 127 zł, w tym: 8910 zł z tytułu uiszczonego wpisu sądowego od skargi, 7200 zł z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika oraz 17 zł z tytułu uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Odnosząc się natomiast do wniosku strony wnoszącej zażalenie w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie w postanowieniu rozpoznającym zażalenie, skoro nie jest ono jednym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy Rozdziału 1. Działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (Dział V., Rozdział 1.), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia. Zwrot kosztów postępowania zażaleniowego byłby możliwy jedynie w jednym z orzeczeń kończących postępowanie w sprawie w danej instancji, o ile pozwoli na to wynik sprawy determinujący rozstrzygnięcie o kosztach procesu (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 736-737).
PG