Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 637/06 odmówił E. T. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.
W uzasadnieniu Sąd podał, że postanowieniem z dnia 28 marca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę E. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 grudnia 2005 r., którego odpis doręczono stronie skarżącej w dniu 3 kwietnia 2006 r.
Wnioskiem z dnia 2 maja 2006 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2006 r. wniosek ten został przez Sąd rozpatrzony odmownie.
Pismem wniesionym za pośrednictwem poczty w dniu 24 lipca 2006 r. skarżąca ponownie zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że strona złożyła swój wniosek w trakcie biegu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 6 lipca 2006 r., jednak ani z treści pisma, ani ze wskazania jego adresata nie wynika, aby intencją skarżącej było zaskarżenie wymienionego postanowienia. Wobec powyższego Sąd, mając na uwadze, że skarżąca została pouczona o przysługującym jej środku zaskarżenia postanowienia z dnia 6 lipca 2006 r. uznał, że żąda ona uruchomienia nowego postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Ponadto Sąd stwierdził, że wniosek strony został złożony już po uprawomocnieniu się w dniu 5 maja 2006 r. postanowienia z dnia 28 marca 2006 r. o odrzuceniu skargi.
Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem lub w toku postępowania. Nie jest natomiast możliwe przyznanie prawa pomocy na skutek wniosku złożonego już po zakończeniu postępowania, czego domaga się strona w rozpatrywanej sprawie. Sąd uznał zatem, że w przeciwieństwie do poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego przed uprawomocnieniem się postanowienia o odrzuceniu skargi, wniosek wniesiony w dniu 24 lipca 2006 r. był niedopuszczalny.
W zażaleniu E. T. zaskarżyła powyższe postanowienie w całości i wniosła o jego zmianę. W uzasadnieniu strona podniosła, że z posiadaną przez nią wiedzą nie jest w stanie sprostać problemom poruszanym przez Sąd i dlatego wniosła o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Zwróciła również uwagę na fakt, że pouczenia Sądu nie były dla niej wystarczająco jasne, aby pozwolić zrozumieć przebieg postępowania we właściwy sposób. Skarżąca podniosła również, że Sąd nie wezwał jej do wyjaśnienia stanowiska przedstawionego we wniosku złożonym dnia 24 lipca 2006 r., lecz w sposób dowolny potraktował ten wniosek jako żądanie uruchomienia nowego postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy i uznał go za niedopuszczalny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane wyłącznie na wniosek strony. Ustawa nie przewiduje możliwości działania sądu w tym zakresie z urzędu. Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona może wnieść przed wszczęciem postępowania lub w jego toku – w każdym czasie, aż do zakończenia postępowania prawomocnym wyrokiem. Wniosek jest skuteczny od chwili wniesienia.
Wniosek o przyznanie prawa pomocy, rozpatrzony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2006 r., skarżąca złożyła w dniu 24 lipca 2004 r., a zatem po uprawomocnieniu się postanowienia tego Sądu z dnia 28 marca 2006 r. o odrzuceniu skargi. Skoro strona może złożyć wniosek dopóki toczy się postępowanie, to wniosek skarżącej złożony dnia 24 lipca 2006 r. był niedopuszczalny jako wniesiony po zakończeniu postępowania w sprawie.
Niemniej jednak z treści pisma złożonego w dniu 24 lipca 2006 r., zdaniem NSA, wynika, że strona chce kontynuować postępowanie wnosząc skargę kasacyjną od postanowienia o odrzuceniu skargi, przy czym pozbawiona jest możliwości wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na brak środków na poniesienie kosztów profesjonalnej obsługi prawnej w postaci profesjonalnego pełnomocnika (adwokata). Przy wniesieniu skargi kasacyjnej istnieje bowiem przymus adwokacko – radcowski. Pismo strony wniesione dnia 24 lipca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien zatem potraktować jako zażalenie i przekazać je do rozpatrzenia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, zwłaszcza że pismo to, uznane przez Sąd I instancji za wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożono w terminie przysługującym na wniesienie zażalenia na postanowienie z dnia 6 lipca 2006 r., doręczonego stronie skarżącej w dniu 17 lipca 2006 r.
W opisanym powyżej stanie sprawy, rozpatrując pismo strony wniesione w dniu 24 lipca 2006 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2006 r., stwierdzić należy, że Sąd dokonał prawidłowego rozstrzygnięcia w postaci odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Prawo pomocy ma zastosowanie w przypadku, gdy osoba znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej, która ze względu na okoliczności życiowe nie ma środków wystarczających do poniesienia określonych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika, że posiada po rodzicach dom drewniany kryty papą, bez wody i kanalizacji, należący również do siostry skarżącej, oraz mieszkanie o powierzchni 24 m2. Ponadto nie ma nikogo na swoim utrzymaniu. Strona nie wypełniła jednak zarządzenia Sądu z dnia 9 maja 2006 r. i nie nadesłała dokumentów poświadczających jej trudną sytuację materialną. Wobec powyższego zażalenie ("wniosek o przyznanie prawa pomocy") należało oddalić.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 i art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
mr