Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., postanowieniem objętym zażaleniem, odmówił A. S.A. z siedzibą w W. oraz N. z siedzibą w A. w Japonii przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie z ich skargi na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek.
Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:
w dniu 14 września 2014 r. skarżące spółki wniosły skargę na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VI z dnia 23 września 2014 r., pełnomocnik spółek została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni od daty doręczenia zarządzenia o wezwaniu pod rygorem jej odrzucenia, poprzez złożenie dokumentów określających umocowanie do reprezentowania skarżących spółek, tj. pełnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego polskiej spółki, dokumentu rejestrowego japońskiej spółki wraz z tłumaczeniem przysięgłym na język polski oraz pełnomocnictwa (pełnomocnictw) upoważniającego do wniesienia skargi lub zastępowania ww. spółek przed sądami administracyjnymi.
Sąd I instancji postanowieniem z dnia 27 października 2014 r. na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) odrzucił skargę wobec braku usunięcia przez skarżące spółki braków formalnych.
Odpis postanowienia o odrzuceniu skargi wraz z jego uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi w dniu 12 listopada 2014 r.
Pismem, nadanym w Urzędzie Pocztowym w dniu 15 grudnia 2014 r., skarżące spółki wniosły skargę kasacyjną od postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżących wskazała na awarię systemu komputerowego w swojej kancelarii, która wystąpiła po godzinie 17-tej w dniu 12 grudnia 2014 r., uniemożliwiając dokończenie opracowania skargi kasacyjnej oraz jej wydrukowanie i złożenie w wyznaczonym terminie, co oznacza, że przyczyny niedotrzymania terminu złożenia skargi kasacyjnej były niezależne od woli stron i ich pełnomocnika oraz niemożliwe do przezwyciężenia w czasie ich wystąpienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej podkreślił, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe w sytuacji, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem o braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
Dokonując oceny przesłanek wniosku o przywrócenie terminu, Sąd stwierdził, że pełnomocnik skarżących spółek nie wykazała braku winy w jego uchybieniu, a wskazana okoliczność awarii systemu komputerowego uniemożliwiająca sporządzenie skargi kasacyjnej i tym samym terminowe złożenie jej do Sądu, nie może być uznana za wyłączającą winę.
II
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła pełnomocnik skarżących spółek wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.), a mianowicie art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 86 § 1 p.p.s.a. polegające na odmowie przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uznanie istnienia winy po stronie pełnomocnika skarżących wynikającej z niedostatecznej staranności w prowadzeniu spraw skarżących, choć wykazane zostały obiektywne przyczyny niedotrzymania terminu.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wypada przypomnieć, że przepis art. 85 p.p.s.a., stanowi zasadę, zgodnie z którą czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna, przy czym, art. 86 § 1 p.p.s.a., przewiduje możliwość przywrócenia uchybionego terminu, jednakże przy zachowaniu określonych warunków, wynikających z przepisów art. 87 § 1 – 4 tej ustawy. Jednym z nich, przewidzianym w art. 87 § 2 p.p.s.a., jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu.
Zarówno w nauce postępowania administracyjnego, jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego panuje zgodność, że oceniając wystąpienie przesłanki braku winy, sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 149). Podkreślić należy, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe w sytuacji, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.
Zatem o braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
W doktrynie, jak również w orzecznictwie, przyjmuje się, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się z reguły: przerwę w komunikacji, powódź, pożar, inną katastrofę, nagłą chorobę strony, jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 333 i cytowane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego).
Przenosząc te rozważania na treść zażalenia należy stwierdzić, że pełnomocnik skarżących spółek, ani we wniosku o przywrócenie terminu, ani w zażaleniu nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Jako przyczynę uchybienia podano awarię systemu komputerowego w kancelarii pełnomocnika skarżących spółek – rzecznika patentowego, która wystąpiła po godzinie 17-tej w dniu 12 grudnia 2014 r., uniemożliwiając dokończenie opracowania skargi kasacyjnej oraz jej wydrukowanie i złożenie w wyznaczonym terminie. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że: "Okoliczności tych pełnomocnik skarżących nie mogła przewidzieć, ani nie była w stanie przeciwdziałać ich skutkom na swoim poziomie znajomości systemu komputerowego kancelarii. Dodatkowo, awaria systemu komputerowego pozbawiła ją dostępu do zbioru ustawodawstwa LEX Gamma, z którego korzysta za pośrednictwem Internetu, jak również do elektronicznej części akt sprawy, bez czego nie była w stanie odtworzyć kwestii węzłowych dla formułowanych zarzutów skargi kasacyjnej. Skutkiem tego, niemożliwe było także powtórzenie pracy nad skargą i jej złożenie w formie rękopisu.
Okolicznościami eliminującymi możliwość skorzystania z pomocy innego rzecznika było wystąpienie awarii systemu komputerowego w piątkowych godzinach wieczornych, jednoosobowy charakter kancelarii oraz niemożność skorzystania z przygodnego pogotowia komputerowego z uwagi na poufny charakter wielu danych przechowywanych w systemie komputerowym kancelarii. (...) usunięcie awarii możliwe było dopiero w dniu 15 grudnia 2014 r. i z tego względu dopiero w tej dacie możliwe było złożenie skargi kasacyjnej".
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że awaria systemu komputerowego nie jest nadzwyczajną okolicznością, której nie można przewidzieć. Zauważa także i podkreśla, że przepisy prawa nie nakładają obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej w formie elektronicznej. Zaistniała awaria, nie uniemożliwiła sporządzenia skargi kasacyjnej w inny sposób – własnoręcznie, czy też przy użyciu innego komputera. Niezrozumiałe jest wyłączenie tej ostatniej możliwości z uwagi na "poufny charakter danych", na który powołano się w zażaleniu wiążąc tę poufność z "danymi przechowywanymi w komputerze kancelarii".
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.