Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 stycznia 2017 r. (sygn. akt V SA/Wa 3123/15) odmówił W. J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] maja 2015r.
Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:
W. J. w otwartym terminie do złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, posiada (na zasadzie współwłasności majątkowej małżeńskiej) dom o pow. 60 m2 na działce 50 arów (o łącznej wartości 100.000 zł) oraz 10-letni samochód osobowy [...] (o wartości 10.000 zł), przy tym nie posiada oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych oraz w gotówce ani papierów wartościowych lub innych wierzytelności. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, że uzyskuje dochód (wraz żoną) w postaci renty: 660 zł oraz wynagrodzenia żony w wysokości 1.860 zł. W kolejnej rubryce nr 11 wskazał, że zobowiązany jest do spłaty kredytu na budowę w wysokości 50.000 zł, którego miesięczna rata wynosi 680 zł, ponadto wyjaśnił, że miesięczne opłaty za media to wydatek średnio 300 zł, a ubezpieczenie domu wynosi 860 zł kwartalnie.
W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem z 21 października 2016 r. starszy referendarz sądowy wezwał go do udzielenia dodatkowych informacji i złożenia określonych dokumentów.
Pismem z 8 listopada 2016r. skarżący wyjaśnił, iż jedynym jego źródłem utrzymania jest świadczenie z tytułu renty. Ponadto nie posiada kont dewizowych, a oprócz wydatków wskazanych na formularzu "PPF" ponosi wydatki na zakup opału w wysokości 930 zł. Dodał, że jego żona zarabia około 3.000 zł, ale spłaca kredyt w kwocie 20.000 zł zaciągnięty na remont mieszkania. Strona przedstawiła trzy przelewy renty oraz kserokopie dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki.
Postanowieniem z 30 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji majątkowej, w szczególności nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego, zeznań podatkowych oraz umowy o pracę lub zaświadczenia zakładu pracy o średnim wynagrodzeniu netto wypłacanym jego żonie w 2016 r.
W sprzeciwie z 17 grudnia 2016 r. na postanowienie starszego referendarza sądowego skarżący podniósł, że jego jedyny dochód to renta w wysokości 602 zł, tym samym nie stać go na wynajęcie adwokata. Zatem żeby zapłacić za pomoc prawną musiałby zrezygnować z zakupu jedzenia i leków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 stycznia 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd wskazał, że oceniając wniosek zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2, art. 255 i art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak zaznaczył Sąd, w przypadku wnioskodawcy stwierdzić należało, iż oświadczenia złożone na urzędowym formularzu "PPF", dodatkowym oświadczeniu oraz w sprzeciwie nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne.
Skarżący nie wskazał jednoznacznie jaka jest miesięczna wysokość dochodu, którym dysponuje, na który według jego oświadczeń składa się renta oraz wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia żony (w złożonym formularzu skarżący wskazał, że osiąga dochód w postaci renty 660 zł oraz wynagrodzenie żony 1.860 zł, w oświadczeniu z 8 listopada 2016 r. podaje kwotę wynagrodzenia żony w wysokości 3.000 zł, a w sprzeciwie wskazuje, że otrzymuje rentę w wysokości 602 zł). Przy tym skarżący wezwany do złożenia zeznań podatkowych oraz umowy o pracę żony nie nadesłał stosowanych dokumentów, w związku z czym nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji w tym zakresie.
Sąd przeanalizował miesięczne koszty utrzymania podane przez skarżącego, jednak podkreślił, że wnioskodawca nie wykonał zarządzenia z 21 października 2016 r. w zakresie w jakim był wzywany do przedstawienia wyciągu i wykazu z rachunku bankowego, zeznań podatkowych PIT, umowy o pracę, umów kredytu bankowego, czy dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków za czynsz, opłaty za gaz, wodę itp.
Sąd podkreślił, że rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania dochodów uzyskiwanych przez wnioskującą stronę (bądź możliwych przez nią do osiągnięcia) z jej wydatkami, przy czym tylko takimi, które uznać można za niezbędne dla utrzymania (takimi nie jest ubezpieczenie domu, samochodu, ciągnika, ubezpieczenie na życie, raty kredytu bankowego). Tym samym wiedza na temat wydatków strony była niezbędna zarówno w kwestii wysokości wydatków, jak również ich rodzaju, by można było dokonać oceny czy dany wydatek jest niezbędny dla utrzymania strony czy też nie.
Ponadto Sąd zaznaczył, że również wskazane w treści oświadczenia z 8 listopada 2016 r. oraz w sprzeciwu z 17 grudnia 2016 r. zarzuty dotyczące prowadzonego przez organy egzekucyjne postępowania nie mogły odnieść zamierzonego przez stronę skutku, gdyż w postępowaniu w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd analizuje wyłącznie czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących swojej sytuacji majątkowej i w konsekwencji wniosek nie mógł zostać uwzględniony.
Pismem z 2 lutego 2017 r. (zatytułowanym "odwołanie") skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Zażalenie uzasadnił wskazując, że jego stan majątkowy nie pozwala mu na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika. Ponadto skarżący odniósł się do niesłusznego, w jego ocenie, obciążenia go opłatą za przetrzymywanie broni.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniesione zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając że nie było możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, bowiem skarżący -mimo wezwania- nie przedstawił wszystkich dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową, zaś w złożonej dokumentacji znalazły się niejasne i sprzeczne informacje.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że strona nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie skarżący zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej i załączył szereg dokumentów, jednakże uniemożliwił Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności oświadczeń tak istotnych, jak na przykład wysokość miesięcznego dochodu małżonki, pozostającej ze skarżącym we wspólności majątkowej czy stan kont lub lokat bankowych. Mimo wezwania (wystosowanego w wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego, wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a.) skarżący nie przedstawił dokumentów i informacji szczegółowo wyliczonych w zaskarżonym postanowieniu.
Sąd pierwszej instancji trafnie również zwrócił uwagę na sprzeczności i wątpliwości rysujące się wskutek analizy tej części oświadczeń i dokumentacji, które skarżący przedstawił. Co istotne niejasności i rozbieżności dotyczą tak kluczowych danych jak wysokość dochodów małżonki czy wysokość renty skarżącego. W związku z powyższym nie można mówić o tym, że skarżący uprawdopodobnił zasadność złożonego przez siebie wniosku.
Nieprzedstawienie takich dokumentów jak dotyczące skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych oraz kont i lokat dewizowych (ewentualnie dokumenty potwierdzające likwidację kont lub lokat); odpisy zeznań podatkowych; zaświadczenia o wysokości dochodów uzyskiwanych w roku 2016 lub inne dokumenty wskazujące na wysokość uzyskiwanych dochodów, a także umowy o pracę lub zaświadczenia o średnim miesięcznym wynagrodzeniu małżonki; umowa kredytu bankowego na budowę domu czy dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych w miesiącu wydatków koniecznych do utrzymania rodziny uniemożliwiło Sądowi dokonanie oceny możliwości finansowych strony poprzez dokonanie porównania wydatków z przychodami gospodarstwa domowego skarżącego.
Jednocześnie podkreślić należy, że wbrew twierdzeniom strony, z akt jednoznacznie wynika, że skarżący jest (lub był) właścicielem rachunku bankowego w banku [...] i na ten rachunek przelewane jest świadczenie rentowe z KRUS. Potwierdzają to nadesłane do akt sprawy trzy potwierdzenia przelewu renty na konto skarżącego. Jeżeli skarżący nie jest już właścicielem konta o wskazanym numerze, winien był załączyć do akt sprawy dokumenty potwierdzające zamknięcie rachunku.
W związku z powyższym strona, niewywiązując się w sposób należyty z wezwania do udzielenia dodatkowych informacji i złożenia określonych dokumentów, zawartego w zarządzeniu z 21 października 2016 r. sama uniemożliwiła Sądowi pozytywne rozpatrzenie jej wniosku. Przedstawione w odpowiedzi na wezwanie informacje i dokumenty przestawiały bowiem sytuację majątkową skarżącego w sposób niekompletny, pozostawiały wiele niewyjaśnionych rozbieżności w oświadczeniach strony i nie pozwalały na dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej.
Również wskazane przez stronę okoliczności dotyczące merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy nie mogły wpłynąć na ocenę zasadności wniosku. Na etapie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie bada bowiem zasadności samej skargi, zaś ewentualna wadliwość zaskarżonego aktu nie stanowi ustawowej przesłanki, w oparciu o którą można przyznać skarżącemu prawo pomocy.
W związku z powyższym, przychylić się należy do dokonanej przez Sąd oceny, z której wynika, że WSA nie otrzymał od skarżącego dostatecznych danych do podjęcia miarodajnej oceny zasadności wniosku.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.