Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1406/08, powołując się na przepisy art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) odmówił A. D. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa KRUS z [...] sierpnia 2007 r. w przedmiocie stwierdzenia podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że A. D. nie wykazał, iż pozostaje w trudnej sytuacji majątkowej. Brak jest dokumentacji źródłowej pozwalającej na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistego stanu majątku skarżącego, zaś stan majątkowy skarżącego pozwala na poniesienie kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy. Przy tym zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, albowiem aktualne dochody skarżącego nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że z uwagi na trudną sytuację materialną nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów sądowych. Wskazał, że Sąd I instancji nieobiektywnie ocenił jego sytuację finansową, a wątpliwości rozstrzygnął na jego niekorzyść.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma zapewnić możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie są w stanie, zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie i stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że Sąd udzieli wnioskującemu prawa pomocy w sytuacji, w której udowodni on brak środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a - zgodnie z treścią § 3 tego przepisu - prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Wnioskodawca złożył zażalenie na postanowienie, którym WSA w Warszawie przyznał mu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa KRUS, w przedmiocie stwierdzenia podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Treść rozstrzygnięcia Sądu I instancji w całości uwzględnia pierwotne żądanie A. D., zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Sąd I instancji nie ujął w uzasadnieniu orzeczenia, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, a do tych zalicza się sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rolników, są z mocy ustawy zwolnione od kosztów sądowych (art. 239 pkt 1 lit. e/ p.p.s.a.). Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 16 grudnia 2004 r. (sygn. akt FZ 226/04) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że analiza przepisów ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) wskazuje, iż ten akt prawny należy zaliczyć do systemu ubezpieczeń społecznych, o którym mowa m.in. w ustawie z 18 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zwłaszcza, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników stosuje się odpowiednio (art. 52 ust.
- 1) przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W tej sytuacji skarżący jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych na mocy art. 239 pkt 1 lit. e/ p.p.s.a.
Powołany przepis stanowi jedną z regulacji szczególnych, o której mowa w art. 199 p.p.s.a., zwalniającą stronę od ponoszenia kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie.
Wobec powyższego żądanie skarżącego dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych zostało w niniejszej sprawie w całości uwzględnione.
Sąd I instancji przyznał natomiast skarżącemu prawo pomocy, ustanawiając dla niego adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyraźnie przy tym wyjaśnił, że z uwagi na sytuację rodzinną i majątkową skarżącego zachodzą przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Koszt pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu obciąża Skarb Państwa, a nie skarżącego.
W zażaleniu skarżący kwestionuje dokonaną przez Sąd I instancji ocenę jego sytuacji materialnej wskazując, iż winien był on zostać całkowicie zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych. Pomimo nie wskazania przez Sąd I instancji podstawy dotyczącej ustawowego zwolnienia skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych, tj. art. 239 pkt 1 lit e/ p.p.s.a., wskazać należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, bowiem skarżącemu przyznano jednocześnie prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Uchybieniem Sądu I instancji - nie mającym jednak wpływu na wynik sprawy - było nie wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są z mocy ustawy zwolnione od kosztów sądowych. Zaskarżone postanowienie Sądu I instancji, mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.