Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 2380/17 wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi H. z siedzibą w P. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2017 r. w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że w zawartym w skardze wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skarżąca stwierdziła, że odmowa wstrzymania jej wykonania w sposób negatywny wpłynie na jej sytuację prawną oraz ekonomiczną, powodując zarówno wyrządzenie znacznej szkody, jak i niemożliwych do odwrócenia skutków prawnych, związanych z pozbawieniem spółki prawa wyłącznego wynikającego z patentu. Jak podała spółka, wykonanie zaskarżonej decyzji tworzy możliwość korzystania z ww. patentu przez podmioty trzecie bez zgody skarżącej, w tym czerpania przez nie korzyści majątkowych w postaci zysku ze sprzedanych produktów inkorporujących opatentowane rozwiązanie, których ze względu na czasowe "ustanie" prawa do patentu, skarżąca nie będzie w stanie odzyskać na żadnym etapie postępowania. Podkreśliła, że obecnie toczy się przed Sądem Okręgowym w W. postępowanie o naruszenie m.in. patentu będącego przedmiotem niniejszej skargi przez uczestnika postępowania – V. Sp. z o.o. z siedzibą w W., który, jak podała skarżąca, importuje, używa, oferuje i wprowadza do obrotu m.in. kartridże atramentowe, stanowiące zamienniki dla kartridżów atramentowych produkowanych przez spółkę, które nie są oryginalnymi kartridżami atramentowymi marki H. poddanych recyklingowi, przez co narusza patent PL 195547 będący przedmiotem sporu.
Zdaniem spółki, w okresie pomiędzy wydaniem zaskarżonej decyzji, a prawomocnym zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego, nie będzie ona miała prawnej możliwości podnoszenia wobec osób trzecich korzystających z ww. patentu roszczeń zakazowych, nakazowych oraz odszkodowawczych, ani też żądania uiszczenia opłat licencyjnych związanych z takim użytkowaniem, nawet w przypadku, gdy decyzja ta zostanie ostatecznie uchylona przez Sąd, a patent ponownie będzie w mocy. Spowoduje to, jak stwierdziła spółka, powstanie znacznych strat finansowych w postaci spadku sprzedaży jej produktów z uwagi na wprowadzenie na rynek alternatywnych rozwiązań inkorporujących opatentowane rozwiązanie, jak i brak możliwości pobierania opłat licencyjnych od podmiotów, stosujących do tej pory opatentowany wynalazek za zgodą skarżącej.
W wyniku rozpoznania wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2380/17 wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II GZ 246/18 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
W uzasadnieniu NSA wskazał, iż wydając orzeczenie w omawianym przedmiocie, sąd administracyjny powinien w równym stopniu uwzględnić materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy i ocenić, czy występują przesłanki, od spełnienia których uzależnione zostało udzielenie ochrony tymczasowej. Ocena ta, nie może przy tym pomijać potrzeby (nakazu) uwzględnienia poszanowania praw wszystkich uczestników postępowania. Sąd, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, powinien brać pod uwagę interesy prawne i stanowiska wszystkich uczestników postępowania, albowiem niebezpieczeństwo wyrządzeniu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o czym mowa w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), może zachodzić nie tylko po stronie wnoszącego skargę (wnioskodawcy), ale również po stronie innych uczestników postępowania.
Uzasadnia to konieczność przeprowadzania oceny potrzeby udzielenia ochrony tymczasowej również przez pryzmat uwarunkowań odnoszących się na tle okoliczności sprawy do innych, niż skarżący, uczestników postępowania. Sąd I instancji rozpoznając ponownie wniosek skarżącej zdaniem NSA winien odnieś się do konkretnych okoliczności dotyczących sytuacji wnioskodawcy i konkretnych źródeł wiedzy o nich, których analiza - przeprowadzona z perspektywy przesłanek, wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. - uzasadniałyby w konsekwencji wydanie orzeczenia o wstrzymaniu zaskarżonej decyzji albo o odmowie jej wstrzymania.
Pismem z dnia 10 kwietnia 2019 r. uczestnik postępowania odpowiedział na wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji i wniósł o jego oddalenie.
Po ponownym rozpoznaniu wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie o wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
W pierwszej kolejności WSA wyjaśnił, że na podstawie art. 190 p.p.s.a. jest związany oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II GZ 246/18.
Według Sądu I instancji skarżąca uprawdopodobniła w należyty sposób, że zachodzi konieczność zastosowania żądanej przez nią ochrony tymczasowej. Zdaniem WSA w niniejszej sprawie skarżąca wykazała, że brak wstrzymania wykonania decyzji – unieważniającej patent – uniemożliwi jej wykonywanie praw wynikających z rejestracji wynalazku, w szczególności pozbawi konieczności uzyskania przez osoby trzecie wcześniejszej zgody skarżącej na wprowadzenie na rynek produktów (kartridzy atramentowych do drukarek) realizujących opatentowane rozwiązanie. Skarżąca nie będzie miała więc instrumentów ochrony jej praw, co może spowodować nieodwracalne szkody. Brak wstrzymania wykonania decyzji może skutkować wprowadzaniem na rynek tańszych zamienników wykorzystujących opatentowane rozwiązanie co może permanentnie negatywnie wpłynąć zarówno na przyzwyczajenia konsumentów oraz renomę produktu skarżącej.
Również wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować nieograniczoną możliwość wykorzystywania unieważnionego patentu przez osoby trzecie (np. podmioty konkurujące), co z kolei może podważyć wypracowaną przez spółkę pozycję na rynku. Powyższe stanowi szczególną kwalifikowaną dolegliwość.
WSA zgodził się z argumentacją skarżącej, że okoliczności wskazane we wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji mogą mieć wpływ na jej sytuację ekonomiczną oraz ochronę ich praw. Nie ulega bowiem wątpliwości, że korzystanie przez podmioty trzecie z wynalazku skarżącej związane jest z czerpaniem przez nie konkretnych korzyści ekonomicznych, których skarżąca na skutek wydania zaskarżonej decyzji została pozbawiona i których nie może dochodzić w późniejszym toku postępowania, wskutek ewentualnego uwzględnienia skargi. Brak wstrzymania wykonania decyzji spowodowałby fakt kontynuowania przez uczestnika postępowania działań w odniesieniu do będącego własnością skarżącej patentu, w szczególności skutkowałoby to czerpaniem w odniesieniu do zamienników uczestnika, bezprawnych korzyści z technologii zawartych w patencie i wieloletnich, a także kosztownych badań podejmowanych w celu wypracowania tych technologii.
Przedstawione okoliczności wskazują, że w sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wystąpienia po stronie skarżącej spółki przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Jak bowiem wskazuje powołany przepis, ochrona tymczasowa może zostać udzielona nie tyle z uwagi na wykazanie przesłanek przez stronę, co na faktyczne ich zaistnienie.
W zażaleniu uczestnik postępowania zaskarżył powyższe postanowienie w całości wnosząc o jego zmianę i oddalenie wniosku, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania wywołanego zażaleniem, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- I. art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez dokonanie oceny zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego w sposób dowolny i wydanie rozstrzygnięcia w sprawie jedynie w oparciu o treść zawartego w skardze H. z siedzibą w P. z dnia 19 października 2017 r. wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] maja 2017 r., nr Sp. 354.2016, w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek pt. "Drukujący pojemnik drukarki atramentowej" o numerze PL 195547 (dalej: wniosek), którego ocena została dokonana w sposób przekraczający granice swobodnej interpretacji, co skutkowało wadliwymi ustaleniami faktycznymi;
II art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie zaszły przesłanki do uwzględnienia wniosku zarówno w postaci "niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody" jak i "spowodowania trudnych do odwrócenia skutków";
III. art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i odstąpienie w uzasadnieniu postanowienia od podania zasadniczych motywów rozstrzygnięcia, co do wystąpienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody w majątku H. z siedzibą w P. oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków;
IV. art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. oraz art. 166 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie przy ponownym rozstrzyganiu w przedmiocie wniosku oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II GZ 245/18.
W uzasadnieniu zażalenia uczestnik postępowania przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na zażalenie skarżąca wniosła o jego oddalenie w całości oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim zamierzonego skutku nie mógł odnieść zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sadu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39). Z żadnych z tych przypadków nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku autora zażalenia, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zostało sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w powyższym przepisie prawa i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone postanowienie.
WSA w sposób szczegółowy odniósł się do treści art. 61 § 3 p.p.s.a. wyjaśniając, jak należy rozumieć przesłanki sformułowane w tym przepisie oraz jakie okoliczności zdecydowały o przyznaniu skarżącej tymczasowej ochrony. Natomiast z treści tego zarzutu wynika, że w jego ramach autor zażalenia w istocie polemizuje z merytoryczną zasadnością rozstrzygnięcia WSA, co w ramach tego zarzutu jest niedopuszczalne. To, że uczestnik postępowania nie zgadza się z dokonaną przez WSA oceną, nie oznacza, że został naruszony art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego za nieusprawiedliwione należało zanuć także zarzuty naruszenia art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. oraz art. 61 § 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z regulacji powyższej wynika, że katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest zamknięty. Przesłanką wstrzymania wykonania decyzji jest niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody o której można mówić, jeżeli rozmiary szkody wywołanej wykonaniem zaskarżonego aktu administracyjnego są większe niż zwykłe skutki wywołane wykonaniem aktu tego rodzaju.
Natomiast spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków musi być rozważone z uwzględnieniem specyfiki aktu administracyjnego, którego dotyczy wniosek o wstrzymanie – w tym przypadku decyzji. Przesłanki wskazane w art. 61 § 3 p.p.s.a. dotyczą zdarzeń przyszłych, będących spodziewanym skutkiem wykonania aktu lub czynności, czy to w drodze egzekucji administracyjnej, czy to w wyniku działań osób trzecich realizujących swoje uprawnienia lub obowiązki. Zaznacza się przy tym, że skutki te mają w ocenie wniosku znaczenie niejako potencjalne. Skoro p.p.s.a. przyznaje stronie prawo do wystąpienia do sądu z takim wnioskiem, uzależniając możliwość udzielenia ochrony tymczasowej od wystąpienia choć jednej z dwóch wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłanek, to obowiązkiem strony jest wskazanie we wniosku okoliczności na poparcie spełnienia przynajmniej jednej z tych przesłanek, a korelatem tego obowiązku po stronie sądu jest powinność zbadania, czy powołane przez wnioskodawcę okoliczności można zakwalifikować jako niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, strona skarżąca zgłaszająca wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności winna wykazać istnienie prawdopodobieństwa doznania znacznej szkody lub wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków jego wykonania. Uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest w stosunku do wnioskodawcy zasadne.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie skarżąca wykazała, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a.
Wbrew twierdzeniom autora zażalenie Sąd I instancji wyważył interesy obu stron postępowania uznając, że to interes skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Jak słusznie bowiem podnosi skarżąca w odpowiedzi na zażalenie - w sytuacji, gdy interesy stron są sprzeczne rolą Sądu było rozstrzygnięcie tej sprzeczności. Mając zaś na uwadze okoliczność, czego dotyczy decyzja, o której wstrzymanie wykonania wnosiła skarżąca – postanowienie o jej wstrzymaniu lub odmowie wstrzymania – zawsze w negatywny sposób wpłynie na interesy jednej, bądź drugiej strony postępowania.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA rozważył argumentację obu stron postępowania, przychylając się do argumentacji skarżącej, którą uznał za przekonującą. To natomiast, że autor zażalenia nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji nie oznacza, iż WSA dokonał oceny zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego w sposób dowolny.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, że niewątpliwie korzystanie przez podmioty trzecie z wynalazku skarżącej związane jest z czerpaniem przez nie konkretnych korzyści ekonomicznych, których strona na skutek wydania zaskarżonej decyzji została pozbawiona i których nie będzie mogła dochodzić w późniejszym toku postępowania, wskutek ewentualnego uwzględnienia jej skargi. Działania tych podmiotów, z wykorzystaniem unieważnionego prawa skarżącej spółki, staną się bowiem legalne i nie będzie istniała możliwość domagania się od nich zwrotu nienależnie uzyskanych korzyści oraz ewentualnego odszkodowania.
Zatem korzystanie przez podmioty trzecie z wynalazku skarżącej może wywołać nie tylko znaczną szkodę ekonomiczną w postaci utraconej sprzedaży i pozycji na rynku, lecz również będzie niemożliwe do odwrócenia, co prawidłowo zauważył Sąd I instancji. W tym kontekście należy podkreślić, że chcąc skorzystać z ochrony tymczasowej, jaką jest możliwość wstrzymania wykonania decyzji strona zobowiązana jest uprawdopodobnić, a nie udowodnić zaistnienie określonych okoliczności przemawiających za jej zastosowaniem (por. postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt II GZ 572/17).
Z tej przyczyny należy uznać, że skarżąca w dostateczny sposób uprawdopodobniła, że w sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wystąpienia przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Wobec tego Sąd I instancji zasadnie wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
W tym miejscu wymaga również podkreślenia, że na etapie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji - Sąd nie ocenia prawidłowości wydania tej decyzji w aspekcie jej zgodności z prawem, ale to, czy jej wykonanie, jeszcze przed prawomocnym jej skontrolowaniem może doprowadzić do sytuacji wyjątkowych, zagrażających chronionym dobrom skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 517/12). Zatem argumentacja autora zażalenia, że sporny wynalazek nie spełnia ustawowych przesłanek warunkujących udzielenie ochrony – nie może zasługiwać na usprawiedliwienie.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznał także zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. oraz art. 166 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę ponownie na podstawie powołanego przepisu art. 190 p.p.s.a. został związany wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II GZ 246/18. Zatem mając na uwadze poczynione przez Sąd II instancji wytyczne dokonał ponownej analizy wniosku skarżącej, w wyniku której stwierdził, że wniosek ten zasługuje na uwzględnienie.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.
Odnosząc się do wniosku skarżącej w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie w postanowieniu rozpoznającym zażalenie. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527).