Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Gd 57/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił "B. G. M." Spółce z o.o. w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie wygaśnięcia zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier na automatach o niskich wygranych.
Sąd uwzględnił następujący stan sprawy.
"B. G. M." Spółka z o.o. w B. wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi. Drastyczna podwyżka podatku od gier, tj. ze 180 euro na 2.000 zł od każdego eksploatowanego przez spółkę automatu spowodowała, że większość środków wpływających do Spółki przeznaczana jest obecnie na regulowanie zobowiązań publicznoprawnych. Ponadto, Spółka eksploatuje około 75% mniej automatów niż pod koniec 2009 r., co powoduje brak środków na bieżącą działalność. Ze złożonego wniosku wynikało, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 1.000.000,00 zł, natomiast wartość środków trwałych za ostatni rok wynosi 2.205.954,23 zł. Według ostatniego bilansu Spółka poniosła stratę w wysokości 639.407,45 zł. Na rachunku bankowym posiada środki w wysokości 84.064,77 zł, z tym że są to środki "wyjęte" z automatów do gier o niskich wygranych i przygotowuje się do uiszczenia należności publicznoprawnych oraz pozostałych należności, w tym: 80.000 zł tytułem podatku od gier, około 10.000 zł tytułem czynszu najmu za lokale oraz około 60.000 zł tytułem pozostałych wydatków (tj. daniny publicznoprawne, wynagrodzenia, koszty bieżącej działalności).
Łączna wysokość wydatków, do których poniesienia zobowiązana jest Spółka w najbliższym czasie to około 150.000 zł, co znacznie przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. We wniosku stwierdzono również, że środki trwałe Spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć.
Postanowieniem z dnia 22 lutego 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Od powyższego postanowienia Spółka wniosła sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. uzasadniając odmowę przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdził, że wysokość kapitału podstawowego spółki, uzyskiwane przez nią przychody, wartość środków trwałych oraz stan sald na rachunku bankowym umożliwia skarżącej zapłacenie wpisu stałego w wysokości 200 zł. Fakt ponoszenia straty z tytułu prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej nie oznacza, że strona utraciła płynność finansową. Okoliczność ta nie przesądza bowiem o braku możliwości poniesienia przez wnioskodawcę wymaganych kosztów sądowych w sprawie. Wysokość środków zgromadzonych przez Spółkę na rachunku bankowym również nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku. Z przedstawionych dokumentów nie wynika, aby środki te objęte były ograniczeniami co do sposobu ich przeznaczenia.
Argumenty odwołujące się do obowiązku ponoszenia wydatków związanych z regulowaniem zobowiązań publicznoprawnych, w tym podatku od posiadanych automatów, również według Sądu nie mogły uzasadniać zwolnienia. Konieczność zapłaty podatków nie powinna bowiem powodować zwolnienia od kosztów sądowych. Podnoszona przez skarżącą we wniosku i sprzeciwie okoliczność, że priorytetowe dla niej jest regulowanie zobowiązań podatkowych oraz z tytułu czynszu najmu nie może znaleźć aprobaty. Brak jest bowiem podstaw do przychylenia się do poglądu, iż koszty sądowe powinny być zaspokajane w ostatniej kolejności.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca Spółka wniosła o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270: dalej: p.p.s.a.) polegające na błędnym przyjęciu, że spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W uzasadnieniu Spółka podkreśliła, że wraz z wejściem w życie ustawy o grach hazardowych jej sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu, co było niemożliwe do przewidzenia i uwzględnienia w planowanych wydatkach. Na skutek podwyższenia podatku od gier oraz eksploatowania obecnie jedynie 25 % automatów, które były w eksploatacji w latach ubiegłych, przychody Spółki znacznie zmalały w stosunku do lat poprzednich. Ponadto skarżąca Spółka zaprzeczyła, że dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu w przedmiotowej sprawie, albowiem posiada inne zobowiązania o charakterze publicznoprawnym, których niewykonanie może prowadzić do zaprzestania działalności, a w efekcie – do upadłości skarżącej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10).
W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, który stwierdził iż skarżąca Spółka nie wykazała, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd I instancji szczegółowo zbadał sytuację materialną strony, przeanalizował bilans zysków i strat oraz wyciągi z rachunku bankowego. W oparciu o powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że sytuacja finansowa skarżącej Spółki nie wskazuje na utratę przez nią płynności finansowej. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 639.407,45 zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej.
Ponadto, kwota zgromadzona na rachunku bankowym bezspornie pozwala na uznanie, że skarżąca dysponuje aktualnie środkami na pokrycie kosztów sądowych, tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania związane są one z obowiązkiem uiszczenia wpisu sądowego. Podkreślić trzeba, że w szczególności np. koszty związane z najmem lokali, w których skarżąca prowadzi działalność gospodarczą nie mogą być natomiast traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji posiadał wystarczający materiał do kompleksowej analizy sytuacji majątkowej skarżącej Spółki i w oparciu o zgromadzone dokumenty dokonał jej prawidłowej oceny.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.