Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z 22 grudnia 2015 r. (sygn. akt I SA/Bk 1372/15), na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), uwzględnił wniosek T. Spółki z o.o. z siedzibą w W., o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] października 2015 r. (nr [...]), w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że uzasadniając wniosek, spółka podała, że wobec niej toczy się obecnie szereg postępowań w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej. Podniosła, że wykonanie decyzji groziłoby utratą płynności finansowej, a w konsekwencji upadłością spółki. Stwierdziła również, że ponosi duże straty finansowe oraz nie osiąga planowanych zysków wskutek zatrzymania urządzeń do gry przez organy celne.
WSA uznał, że spółka uprawdopodobniła w wystarczający sposób, że wykonanie decyzji może spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudne do odwrócenia skutki, czyli przesłanki wstrzymania wykonania decyzji określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. W ocenie Sądu, skutków zapłaty należności pieniężnej (które co do zasady są odwracalne) nie można rozpatrywać w oderwaniu od wysokości tej należności, która w okolicznościach konkretnego przypadku – w połączeniu z ilością spraw tego rodzaju rozpatrywanych przed sądami – może wpłynąć na uzasadnione przypuszczenie utraty płynności finansowej skarżącej spółki i nawet ogłoszenia jej upadłości.
Mając na uwadze wysokość kary pieniężnej wymierzonej spółce w niniejszej sprawie (12.000 złotych) oraz okoliczność, że w WSA w B. zarejestrowanych jest ponad sto spraw dotyczących wymierzenia spółce kary pieniężnej z tytułu urządzana gry na automatach poza kasynem gry, Sąd podzielił stanowisko pełnomocnika strony co do groźby utraty płynności finansowej w razie wykonania decyzji, co z kolei może skutkować upadłością tego podmiotu. Zaznaczył przy tym, że wykonanie zaskarżonej decyzji zagrażające zakończeniem prowadzonej działalności gospodarczej stanowi spełnienie przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a.
Dyrektor Izby Celnej wniósł zażalenie, w którym zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 61 § 3 p.p.s.a., poprzez uznanie, że warunek uprawdopodobnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków został spełniony poprzez ilość spraw (kilkadziesiąt) obecnie zarejestrowanych w WSA w B. dotyczących wymierzenia spółce kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oraz oświadczeniu prezesa zarządu o łącznej wysokości kar pieniężnych uiszczonych już przez spółkę.
Sąd nie odniósł się natomiast do kondycji finansowej spółki. Wprawdzie art. 61 ust. 3 p.p.s.a. jako wystarczające wskazuje uprawdopodobnienie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, tym niemniej należy je powiązać z ogólną kondycją spółki w momencie zawisłości postępowania skargowego. Nadzwyczajny środek ochrony, jakim jest wstrzymanie wykonania decyzji, nie może być oderwany od rzeczywistej sytuacji podmiotu. Wstrzymanie wykonania decyzji może ograniczyć jej realną wykonalność w przyszłości, zatem powinno podlegać wszechstronnej ocenie przez Sąd już na wstępnym etapie zawisłości sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności.
Sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, co oznacza, że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd o potrzebie udzielenia ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy.
W rozpoznawanej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie nałożenia na skarżącą spółkę kary pieniężnej w wysokości 12.000 złotych.
Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca przedstawiła okoliczności uprawdopodabniające wystąpienie w jej przypadku niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w razie wykonania zaskarżonej decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że powodem takiej oceny były: 1) wysokość wymierzonej spółce w niniejszej sprawie kary pieniężnej (12.000 złotych), 2) okoliczność, że w WSA w B. jest zarejestrowanych ponad sto innych spraw dotyczących wymierzenia skarżącej spółce przez organy celne kar pieniężnych z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Mając na uwadze obie te okoliczności, Sąd pierwszej instancji uwzględnił argumentację skarżącej spółki, że wykonanie zaskarżonej decyzji grozi utratą płynności finansowej spółki, co z kolei może skutkować upadłością tego podmiotu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena nie jest prawidłowa.
Przede wszystkim podkreślić należy, że wykonanie decyzji nakładającej na stronę obowiązek uiszczenia należności pieniężnej tylko w wyjątkowych przypadkach jest źródłem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Zapłata oznaczonej w decyzji należności ma charakter odwracalny. W przypadku uchylenia zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji uiszczona należność podlega zwrotowi. Z tej też przyczyny strona domagająca się wstrzymania wykonania decyzji nakładającej obowiązek zapłaty należności pieniężnej obowiązana jest wykazać, że występują szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku.
W aktach niniejszej sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, które uprawdopodabniałyby oświadczenie zawarte we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, że jej wykonanie (tj. zapłata kary pieniężnej w wysokości 12.000 złotych nałożonej w postępowaniu administracyjnym) przed rozpoznaniem skargi doprowadzi do utraty płynności finansowej skarżącej spółki. W szczególności strona wnioskująca o zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej aktualną kondycję finansową. W takiej sytuacji brak jest możliwości oceny, czy wykonanie zaskarżonej decyzji – nawet w kontekście zawisłości przed WSA w B. ponad stu analogicznych spraw ze skarg tej samej strony – może doprowadzić do wyrządzenia spółce szkody, która byłaby dla niej znaczna lub trudnych do odwrócenia skutków, choćby w postaci groźby utraty płynności finansowej.
Z uwagi na to nie sposób podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji, że strona uprawdopodobniła wystąpienie w tej sprawie którejkolwiek z przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Przesłanki te muszą być bowiem odniesione do sytuacji konkretnego podmiotu, nie zaś oceniane niejako w oderwaniu od tej sytuacji. O niebezpieczeństwie wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie może bowiem świadczyć sama wysokość kar pieniężnych, które zostały nałożone na spółkę, lecz dopiero porównanie ewentualnego wpływu wykonania takich decyzji na sytuację spółki. Porównanie takie w tej sprawie nie było możliwe, skoro brak jest jakichkolwiek wiarygodnych informacji o sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej spółki.
Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło zatem z naruszeniem art. 61 § 3 p.p.s.a. i dlatego zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny – ze względów ekonomiki procesowej – rozpoznał wniosek spółki o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, uznając że jest on niezasadny.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. oddalił wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do wniosku strony wnoszącej zażalenie w zakresie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie, skoro nie jest ono jednym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy Rozdziału 1. Działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (Dział V., Rozdział 1.), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia.