Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 703/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił przyznania M. C. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C., K. C. - Z. M. "N." s.c. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie przekazania według właściwości zażalenia w sprawie stanowiska wierzyciela.
W uzasadnieniu Sąd podał, że M. C. w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że utrzymuje się z dochodów gospodarstwa rolnego, które prowadzi wspólnie z mężem, w łącznej wysokości 440 - 480 zł. Oświadczyła, że wraz z córką jest współwłaścicielem domu o powierzchni 80 m2, właścicielem mieszkania o powierzchni 40 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 7,36 ha i Zakładu Mleczarskiego "N.". Nie posiada obligacji, akcji, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Skarżąca stwierdziła, że otrzymała od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dopłaty do gruntów za 2007 rok w łącznej wysokości 4.748,11 zł. Określiła również wysokość i rodzaj miesięcznych wydatków. Oświadczyła, że nie uzyskuje żadnej pomocy materialnej od innych członków rodziny i organizacji społecznych. Skarżąca załączyła m. in. trzy wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z saldami na 30 czerwca 2008 r. w wysokości odpowiednio: 0 zł, 10.356,41 zł i 30,16 zł, kopie zaświadczenia z Urzędu Gminy z 1 lipca 2008 r., kopie dwóch decyzji przyznających dopłaty bezpośrednie do gruntów za 2007 r., kopie wydruku z księgi przychodów i rozchodów Zakładu Mleczarskiego "N." za ostatnie trzy miesiące.
W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność posiadania przez skarżącą środków na rachunku bankowym w wysokości ponad 10.000 zł. Sąd I instancji uznał zatem, że skoro rodzina skarżącej - jak wynika z załączonych dokumentów - posiada środki pieniężne w kwocie ponad 10.000 zł, to przeznaczenie na koszty postępowania w wysokości 100 zł nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania.
Ponadto w ocenie Sądu skarżąca złożyła nierzetelne informacje o stanie swego majątku twierdząc, że wraz z mężem osiąga dochody w kwocie 440 - 480 zł miesięcznie, bowiem na jeden z rachunków bankowych w okresie od 9 kwietnia do 30 czerwca 2008 r. wpłynęła łącznie kwota 10.356,07 zł z różnych tytułów, natomiast wysokość wypłat w tym okresie to 7.729 zł. W tym stanie rzeczy skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W zażaleniu K. C. i M. C.- Z. M. "N." s.c. wnieśli o uchylenie powyższego postanowienia w całości twierdząc, że nie odpowiada ono prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z przytoczonego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że należy podzielić pogląd Sądu I instancji zawarty w zaskarżonym postanowieniu. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że Sąd dokonał szczegółowej analizy sytuacji rodzinnej skarżącej, zbadał jej sytuację materialną, wskazał na uzyskiwane przez nią dochody, wziął pod uwagę środki zgromadzone przez stronę na rachunkach bankowych. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił dokonaną przez Sąd I instancji ocenę, że zmniejszenie tych środków poprzez uiszczenie wpisu nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jego rodziny.
Oceniając zasadność zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę z jednej strony możliwości finansowe strony, a z drugiej wysokość obciążenia finansowego w postaci wpisu sądowego w kwocie 100 zł. Wysokość wpisu należnego w rozpatrywanej sprawie nie może być obojętna dla oceny kondycji finansowej skarżącej i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych. W świetle powyższego należy przyjąć, że Sąd I instancji uważnie przeanalizował wysokość i rodzaj miesięcznych wydatków wskazanych przez wnioskodawczynię i zestawiając wysokość dochodów i wydatków oraz rodzaj tych wydatków, a także kwotę wpisu prawidłowo uznał, że uiszczenie wpisu nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił również uwagę, że nałożone koszty sądowe nie zamykają stronie drogi do sądu.
W świetle przedstawionych okoliczności można, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskować o rzeczywistej możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie.
W związku z tym, że Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do zwolnienia strony od kosztów sądowych, orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.