Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 23 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 345/14, odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że [...] – dalej: skarżący - w dniu [...] sierpnia 2014 r., (data wpływu do WSA k. 50 akt sądowych), złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego/adwokata.
W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Nie osiąga dochodu z żadnego tytułu. Nie posiada również żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości.
Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wezwaniem z dnia 1 października 2014 r. (k. 56 akt sądowych) zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów, obrazujących jego sytuację majątkową i możliwości finansowe. W szczególności zobowiązał skarżącego do nadesłania następujących informacji:
- - wskazania osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z określeniem wysokości miesięcznego dochodu osiąganego przez te osoby;
- - udokumentowania za pomocą kserokopii faktur i rachunków miesięcznych kosztów utrzymania, w szczególności opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy, a także opłat za telefon, ubezpieczenia, podatek od nieruchomości, wydatki na żywność, i leki; w przypadku zaległości z tytułu opłat za media należy przedstawić aktualne zaświadczenie z właściwych organów potwierdzających te okoliczności;
- - wskazania, z czego skarżący się utrzymuje i jaka jest miesięczna wysokość dochodu;
- - przedłożenia zeznania podatkowego za rok 2013;
- - przedstawienia historii rachunku bankowego za ostanie trzy miesiące z aktualnym saldem;
- - wyjaśnienia, czy skarżący jest właścicielem pojazdu mechanicznego, zaś w razie jego zbycia o przedstawienie kserokopii stosownej umowy;
- - wyjaśnienia, czy podany numer telefonu komórkowego jest numerem osobistym skarżącego, czy też innej osoby - jeśli tak - do kogo należy;
- - udokumentowania bezskuteczności egzekucji administracyjnej prowadzonej wobec skarżącego;
- - czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej - jeśli tak - to w jakim zakresie.
W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, iż jest osobą bezdomną, bez stałego miejsca pobytu i bez miejsca zamieszkania. Jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Nie pobiera renty ani innych świadczeń socjalnych. Nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie składa zeznań podatkowych od kilku lat, ponieważ nie osiąga dochodów. Nie posiada rachunku bankowego. Jedyne konto bankowe, którego skarżący był posiadaczem w [...] zostało kilkanaście lat temu zamknięte. Nie posiada faktur ani rachunków obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, ponieważ takowego nie prowadzi. Nie jest stroną żadnej umowy z dostawcami mediów. Wskazany we wniosku numer telefonu komórkowego jest numerem zastrzeżonym, na który została zawarta umowa na świadczenie usług telekomunikacyjnych z operatorem telefonii komórkowej w 2002 r., jednakże karta SIM jest we władaniu osób trzecich, które korzystają z tego numeru oraz opłacają rachunki za te usługi. [...] podał też, że samochód osobowy nr rej [...] o wartości kilku tysięcy zł nie jest już jego własnością, ponieważ "nastąpiła czynność prawna polegająca na przeniesieniu własności", która "nie skutkowała zbyciem".
Czynność ta miała mieć miejsce przed wystawieniem tytułu wykonawczego. Do pisma dołączono: zaświadczenie Prezydenta Miasta T. z dnia [...] sierpnia 2014 r. o wymeldowaniu z pobyty stałego przy [...]; zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy z dnia [...] sierpnia 2014 r., z którego wynika, iż skarżący był zarejestrowany jako osoba bezrobotna w okresie od dnia [...] czerwca 1995 r. do dnia [...] października 1995 r. Od tej ostatniej daty nie figuruje w ewidencji jako osoba bezrobotna. Skarżący poinformował o zmianie miejsca zamieszkania z zamiarem stałego pobytu na: [...]. Podany adres do korespondencji na trenie Polski jest ostatnim adresem miejsca stałego pobytu i jest tożsamy z adresem stałego miejsca pobytu ojca skarżącego.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 listopada 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając sprzeciw od powyższego postanowienia odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że oświadczeń skarżącego nie sposób uznać za wiarygodne. Powyższe z tego względu, że [...] nie wskazał żadnego źródła dochodu i utrzymania. Nie korzystał bowiem z pomocy państwa w poszukiwaniu pracy. Nie był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Sam fakt takiej rejestracji daje możliwość skorzystania z określonego pakietu socjalnego. Nie korzystał też z pomocy opieki społecznej, a przestawiona przez niego sytuacja taką pomoc uzasadniała.
Sąd I instancji podkreślił, że skarżący nie przedstawił - pomimo wezwania - zeznania podatkowego za rok 2013. W tym zakresie wyjaśnił, że koszt uzyskania zaświadczenia o niewykazaniu dochodów do opodatkowania wynosi [...] zł, na który go nie stać. W ocenie Sądu nie jest to koszt, którego skarżący nie byłby w stanie ponieść. Brak przedstawienia zeznania podatkowego lub zaświadczenia o braku dochodów do opodatkowania, a w konsekwencji - niewykazanie, że tych dochodów nie uzyskał - obciąża skarżącego. Nadto takie działanie budzi poważne wątpliwości co do tego, czy oświadczenia skarżącego są wiarygodne.
Zdaniem WSA, wiarygodność twierdzeń o braku dochodów i środków utrzymania podważa również zachowanie skarżącego, który – wedle jego oświadczenia – nieodpłatnie wyzbył się własności samochodu, wartego kilka tysięcy złotych. Nastąpiło to przed wystawieniem tytułu wykonawczego, czyli dniem [...] lipca 2013 r., a po dniu [...] czerwca 2012 r. (data wystawienia wezwania do zapłaty). Skarżący dokonał więc darowizny już w okresie, kiedy – zgodnie z jego twierdzeniami – miał nieuzyskiwać dochodów. Nieodpłatne przeniesienie własności samochodu w sytuacji, kiedy możliwe było uzyskanie środków pieniężnych z jego sprzedaży świadczy o tym, że skarżący w tym okresie dysponował źródłem utrzymania, co jednak na użytek starania się o prawo pomocy zataił.
Sąd I instancji podniósł, że niewiarygodne są także inne oświadczenia skarżącego. Podał, że przebywa w [...]z zamiarem stałego pobytu (pismo z dnia [...] października 2014 r., k. 60 akt sądowych). Jednocześnie oświadczył, że nie posiada dokumentu tożsamości (pismo z dnia [...] października 2014 r., k. 69 akt sądowych). Tymczasem, aby podróżować do [...], niezbędny jest paszport bądź dowód osobisty, a zatem dokument tożsamości.
W zażaleniu na powyższe postanowienie [...] wniósł o jego uchylenie. Podniósł, że jego sytuacja materialna uniemożliwia ponoszenia kosztów sądowych.
Wskazał, że nie posiada dochodu ani majątku, co uprawdopodobnił w toku postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie i przyznanie pomocy z budżetu państwa. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony.
Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź, jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że [...] nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dalszych pismach skarżącego - nie wystarczały do oceny jego sytuacji materialnej. Mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., [...]nie przedstawił żądanych przez Sąd dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości, co do wysokości osiąganych przez żalącego dochodów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafne wskazał, że podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące jego rzekomo trudnej sytuacji materialnej, nie mogły być uznane za dowody w wystarczającym stopniu obrazujące jego rzeczywistą sytuację materialną. Powyższe z tego względu, że budzą one poważne wątpliwości co do ich wiarygodności.
Konkludując, należy przyjąć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie przez skarżącego wymaganych dokumentów, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Strona wnosząca zażalenie uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA w Krakowie dokumentacji i oświadczeń, co nie pozwoliło na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej [...]. W takiej sytuacji Sąd I instancji nie miał możliwości prowadzenia dalszego dochodzenia rzeczywistej sytuacji skarżącego, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.
NSA zauważa, że wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.