Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt II SA/Wr 152/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odmówił J. ST. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi wniesionej przez skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopalin bez koncesji.
Sąd I instancji wskazał, że skarżący zaskarżył korzystną dla siebie decyzję odwoławczą. W toku postępowania udzielił pełnomocnictwa pełnomocnikowi zawodowemu z wyboru. Uiścił wpis od skargi. Sąd oddalił skargę i doręczył odpis wyroku wraz z uzasadnieniem pełnomocnikowi skarżącego, co nastąpiło w dniu 6 lipca 2011 r. W dniu 5 sierpnia 2011 r. wpłynął do Sądu złożony osobiście przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Jednocześnie skarżący złożył skargę kasacyjną sporządzoną osobiście, zatem podlegającą odrzuceniu. Referendarz wezwał pełnomocnika do uzupełnienia wniosku, ten zaś w dniu 19 sierpnia 2011 r. poinformował Sąd o złożonym mu przez skarżącego odwołania pełnomocnictwa. Pełnomocnik nie uzupełnił wniosku. W dniu 31 sierpnia 2011 r. skarżący uiścił wpis od skargi kasacyjnej, a jednocześnie uzupełnił wniosek o prawo pomocy, cofając ten wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 9 września 2011 r. referendarz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący pomimo wezwania nie udokumentował w istotnym zakresie własnej sytuacji majątkowej. Z dotychczasowego materiału procesowego wynika, że skarżący uzyskuje dochody rzędu 4.000 zł miesięcznie i posiada oszczędności w kwocie 1.350 zł. Nie ma nikogo na utrzymaniu, a przeciwnie, ma realną możliwość uzyskania pomocy od syna lub osób trzecich. Posiada opisany we wniosku majątek, obejmujący nieruchomości. Nie wiadomo dlaczego nie zlecił pełnomocnikowi zawodowemu z wyboru sporządzenia skargi kasacyjnej.
Rozpoznając wniosek Sąd I instancji doszedł do przekonania, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Do tej pory skarżący nie przedłożył szczegółowego, udokumentowanego wyjaśnienia na temat sytuacji finansowej syna, nie dołączył wyciągów bankowych obrazujących stan własnych środków w dłuższym okresie, nie określił wartości posiadanych składników majątku, nie podał rozmiaru koniecznych wydatków, nie udokumentował twierdzeń na temat wysokości uzyskiwanego czynszu z dzierżawy nieruchomości, nie wyjaśnił też, dlaczego współpracownik skarżącego nie kontynuuje finansowania radcy prawnego świadczącego pomoc prawną skarżącemu. Nie pozwala to na ustalenie, że skarżący podał dane dokładne, umożliwiające ocenę o niemożności poniesienia wydatku na radcę prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. S. zaskarżając go w całości ponownie podkreślając, że nie miał możności zebrania wszelkich dokumentów, których domagał się Sąd w wezwaniu do udokumentowania swojej sytuacji majątkowej, z uwagi na zbyt krótki termin do uzupełnienia tych braków. Wyjaśnił, że jego współpracownik zakończył współpracę z dotychczasowym pełnomocnikiem skarżącego, a tym samym także jego opłacanie. Wyraził niezrozumienie dla żądania Sądu o przedstawienie dokumentów związanych z działalnością syna, który utrzymuje się samodzielnie. Dodał, że sam nie korzysta z pomocy społecznej, a w codziennych sprawach pomaga mu żona. Wskazał, że nie jest mu znana wartość posiadanych nieruchomości, które wymagają rekultywacji, nie mają więc wartości rynkowej i – jego zdaniem – nie mogą stanowić poręczenia dla udzielenia kredytu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym, uregulowanym przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Koszty związane z poszczególnymi czynnościami ponosi zatem ta strona, która tej czynności dokonała. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, a ciężar udowodnienia takiej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa.
Jeżeli podane przez nią we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie zostały przez nią należycie uzasadnione lub uprawdopodobnione, to sąd (bądź referendarz sądowy) na mocy art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżący wraz z żoną otrzymują emeryturę w łącznej wysokości około 1870 zł, a za dzierżawę posiadanej nieruchomości wspólnej otrzymuje czynsz w wysokości 2000 zł. Natomiast w żaden sposób nie przedstawił i nie udokumentował comiesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania siebie i rodziny, a których suma uniemożliwiłaby przeznaczenia części swoich dochodów na opłacenie radcy prawnego. Udzielone przez skarżącego wyjaśnienia są lakoniczne i uniemożliwiają określenie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, nie zawierają jakichkolwiek dowodów na poparcie swojego stanowiska o trudnej sytuacji materialnej.
Skarżący przyznał, że nie korzysta z pomocy społecznej, w codziennych sprawach pomaga mu żona, a samo stwierdzenie o zbyt krótkim okresie do przedstawienia wszystkich żądanych przez Sąd dokumentów jest nieprzekonywujące. Sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości aktualnych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu (tj. opłaty za gaz, energię elektryczną, czynsz, wodę itp.) nie wymaga zbyt dużego nakładu pracy i czasu, gdyż opłaty takie są z reguły dokonywane regularnie i na bieżąco.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.