Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1284/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu wniosku H. P. i M. P. - dalej skarżących - odmówił zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowił adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd uznał, że sytuacja majątkowa skarżących nie uzasadnia konieczności przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Na skutek wniesionego przez skarżących zażalenia postanowieniem z dnia 23 maja 2007 r., sygn. akt II GZ 80/07 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy zwolnienia od kosztów sądowych i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd uznał, że przy badaniu przesłanek przyznania pomocy państwa, Sąd I instancji błędnie określił wysokość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej przyjmując, iż kwota ta wynosi, 100 zł a nie jak to jest w rzeczywistości 500 zł.
Rozpatrując ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 13 czerwca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 1284/06 odmówił skarżącym zwolnienia od kosztów sądowych z następującym uzasadnieniem.
Wyrokiem z dnia 15 listopada 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę H. P. i M. P. na decyzję Ministra Środowiska z dnia 21 kwietnia 2006 r., w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie cofnięcia koncesji na poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie ropy naftowej i gazu ziemnego. W dniu 15 listopada 2006 r. skarżący złożyli urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF). W uzasadnieniu wniosku H. P. wykazała, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł brutto, a M. P. z tytułu prowadzonej działalności w okresie od stycznia do sierpnia 2006 r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł. Oboje posiadają spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 47 m kw. Miesięczny koszt utrzymania mieszkania wynosi [...] zł. Ponadto każde z nich jest właścicielem połowy nieruchomości rolnej o łącznej powierzchni 6,15 ha. Według oświadczenia skarżących przychody z jabłek przemysłowych wynoszą [...] zł, jako majątek ruchomy wymienili ciągnik rolniczy C-4011 oraz 20-letni samochód.
Pismami z dnia 22 listopada 2006 r. Sąd wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe dokumenty ilustrujące sytuację finansową H. P. i M. P. Sąd ponownie badając sytuację finansową skarżących określił ją jako nieuzasadniającą przyznania prawa pomocy.
H. P. jest zatrudniona w [...] na stanowisku księgowej i osiąga z tego tytułu wynagrodzenie. M. P. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą [...] z której w okresie od stycznia do października 2006 r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł, przy przychodzie obejmującym kwotę [...] zł oraz kosztach uzyskania przychodu rzędu [...] zł. Miesięcznym wydatkiem skarżących jest opłata za mieszkanie w kwocie [...] zł, ponadto co trzy miesiące skarżący są zobowiązani do uiszczenia raty podatku od nieruchomości w wysokości [...] zł.
W zażaleniu na powyższe postanowienie H. P. i M. P. podnieśli, że w wystarczający sposób wykazali, iż nie są w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie. Posiadane przez nich środki finansowe nie wystarczają na pokrycie kosztów postępowania, ponieważ istnieją wydatki związane z kosztami utrzymania nieruchomości, które trudno udokumentować. Wskazali ponadto, iż cały czas ponoszą koszty nie tylko postępowania administracyjnego, lecz również postępowania cywilnego.
W odpowiedzi na zażalenie uczestnik postępowania – G. T. Spółka z o.o. w T. wniosła o oddalenie zażalenia w całości. Podała, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem G. T. Sp. z o.o., skarżący posiadają wystarczające środki finansowe, by ponieść koszty postępowania na zasadach ogólnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Skarżący sprowadzają zażalenie do ogólnego zarzutu, iż nie zgadzają się z postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odmawiającym zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ w ich ocenie wykazali, iż nie posiadają środków na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący wskazali na ponoszone przez nich równolegle koszty sprawy cywilnej, o czym wcześniej nie wspominali i nie sprecyzowali tychże kosztów. Nie wskazali natomiast na czym polegał błąd Sądu w ustaleniu i ocenie ich sytuacji majątkowej. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 194 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. - nie wymaga wskazania w zażaleniu podstaw zaskarżenia, a tylko zwięzłego uzasadnienia zażalenia, a wiec wskazaniu uchybień postępowania przed Sądem I instancji, które według skarżących, uzasadniają zmianę lub uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wskazanych powyżej uchybień zabrakło w zażaleniu skarżących.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania /przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym/ lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny /przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym/.
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. W przedmiotowej sprawie skarżący skorzystali z pomocy państwa w postaci ustanowienia adwokata z urzędu, nie wykazali natomiast przesłanek do przyznania im prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów.
Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe nie mając na utrzymaniu innych członków rodziny. Skarżąca osiąga dochód w kwocie [...] zł brutto (zaświadczenie z dnia 1 grudnia 2006 r.). Natomiast skarżący prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, z której w okresie od stycznia do października 2006 r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł, przy przychodzie obejmującym kwotę [...] zł oraz kosztach uzyskania przychodu [...] zł (kserokopia deklaracji na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy za miesiąc październik 2006 r. - PIT-5).
Ponadto, według oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący osiągnęli przychód z jabłek przemysłowych w wysokości [...] zł. H. P. i M. P. są również właścicielami sadu o powierzchni 3,80 ha oraz łąk o powierzchni 2,35 ha (kserokopia decyzji z dnia 16 marca 2006 r. ustalającej wysokość podatku od nieruchomości za rok 2006). Miesięcznym wydatkiem skarżących jest m.in. opłata za mieszkanie w kwocie [...] zł (kserokopia dowodu uiszczenia w/w opłaty).
W tych okolicznościach należy w pełni podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż przedłożone przez skarżących dokumenty dotyczące ich sytuacji materialnej nie uzasadniają zwolnienia skarżących od kosztów sądowych.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.