Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił P. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Sąd I instancji podniósł, że P. M. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku zawarł informację, że osiąga miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 420 zł brutto miesięcznie. W uzasadnieniu podniósł, iż jest zatrudniony na ¼ etatu i nie posiada innych źródeł dochodu. Jego żona osiąga miesięczny dochód w wysokości 1.400 zł netto. Wnioskodawca przedstawił również wydatki jego rodziny związane z utrzymaniem.
W związku z tym, że złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 5 lutego 2015 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.
Wezwanie przesłane na podany we wniosku adres było dwukrotnie awizowane i zwrócone jako niepodjęte. Skarżący nie nadesłał dodatkowych oświadczeń.
W związku z powyższym postanowieniem z dnia 8 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, ze względu na niemożność dokonania oceny spełnienia przez skarżącego ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
P. M. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając, że zostały pominięte przedstawione przez niego argumenty dotyczące jego sytuacji majątkowej, w tym przesłane przy piśmie z dnia 5 marca 2015 r. rozwiązanie umowy o pracę.
Zarządzeniem z dnia 13 sierpnia 2015 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów i informacji świadczących o aktualnym stanie majątkowym i rodzinnym. Powyższe wezwanie skarżący odebrał w dniu 7 września 2015 r. W odpowiedzi pismem z dnia 10 września 2015 r. zwrócił się o wydłużenie zakreślonego terminu. Jednak do dnia 19 listopada 2015 r. nie przedstawił żadnych dalszych informacji żądanych przez Sąd.
Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji odmówił P. M. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że nie wykazał on, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
Sąd I instancji podkreślił, że treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu byłą niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, a co za tym idzie, także możliwości poniesienia przez niego jakichkolwiek kosztów postępowania. Pomimo dwukrotnego wezwania sądu skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji dotyczącej sytuacji majątkowej i nie określił kosztów utrzymania.
Z tej przyczyny, zdaniem Sądu I instancji, wniosek skarżącego nie mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Sąd podkreślił, że nie jest zobowiązany do prowadzenia z urzędu dochodzeń dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy, w sytuacji, gdy uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie.
W zażaleniu na postanowienie Sądu I instancji P. M. domagał się jego uchylenia lub zmiany, zarzucając mu naruszenie art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.) w zw. z art. 246 § 1 p.p.s.a., tj. nieuznanie wniosku złożonego przez stronę, w sytuacji gdy strona wykazała brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych i opłaty od skargi, a także naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego, a w szczególności nieustosunkowanie się do przedłożonego przez skarżącego pisma wraz załączoną informacją o dochodach oraz o rozwiązaniu umowy o pracę.
Skarżący argumentował, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wykazał, iż nie posiada żadnych nieruchomości, prowadzi gospodarstwo rodzinne z żoną i nie posiada innych źródeł dochodu, zaś przy piśmie z dnia 5 marca 2015 r. przedłożył informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za rok 2014 r. i rozwiązanie umowy o pracę.
Zdaniem skarżącego, Sąd I instancji nie ustosunkował się do wykazanej sytuacji majątkowej w sposób wystarczający, w sytuacji kiedy skarżący, wykazał stan majątkowy oraz niekorzystną zmianę, poprzez utratę pracy, a tym samym brak możliwości przedstawienia kolejnych dokumentów, których pozyskanie wiązało się z ponoszeniem dodatkowych kosztów, na które skarżący nie posiada środków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji odmówił P. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd trafnie uznał, że wnioskodawca nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. najpierw referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 5 lutego 2015 r., a następnie Sąd zarządzeniem z dnia 13 sierpnia 2015 r. wezwał skarżącego do przedłożenia określonych dokumentów i złożenia stosownych wyjaśnień, których to wezwań skarżący nie wykonał. Nie dostarczył m.in. informacji na temat źródeł dochodu swoich i małżonki oraz ponoszonych kosztów utrzymania, a także na temat posiadanego majątku, jak również nie złożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody (zeznań podatkowych, zaświadczeń o wysokości dochodów).
Stwierdzić zatem należy, że P. M., ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi wymaganych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wnioskodawca wiedział, jakie dokumenty i wyjaśnienia oraz w jakim celu ma złożyć, a pomimo to dokumentów takich nie przedstawił. Taka postawa wnioskodawcy skutkowała zasadnym nieuwzględnieniem wniosku przez Sąd.
Skarżący złożył jedynie informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy (PIT-11) za 2014 r. oraz kserokopię rozwiązania umowy o pracę z dnia [...] lutego 2015 r. Powyższe dokumenty, wbrew stanowisku skarżącego, są dalece niewystarczające do dokonania miarodajnej oceny jego sytuacji materialnej. Wynika z nich bowiem jedynie, że w dniach od [...] listopada 2013 r. do [...] lutego 2015 r. skarżący był zatrudniony w [...], zaś w 2014 r. z tytułu tego stosunku pracy uzyskał przychód około 5000 zł. Brak jest jednak jakichkolwiek informacji, czy wnioskodawca posiada również inne źródła dochodu, brak wiarygodnych informacji o dochodach jego małżonki, o ponoszonych wydatkach, a także o posiadanym majątku.
Z uwagi na nieprzedstawienie dokumentów obrazujących sytuację majątkową wnioskodawcy, Sąd I instancji nie był w stanie zweryfikować, czy w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i dlatego zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.