Uzasadnienie
Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odmówił "B G. M." Spółce z o.o. z siedzibą w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] listopada 2012 r., w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca spółka, podniosła, iż nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi, gdyż jej przychody w związku z wprowadzeniem przepisów nowej ustawy hazardowej zmalały znacznie w stosunku do lat 2009 i 2010. Przyczyniła się do tego również znaczna podwyżka podatku od gier, tj. ze 180 euro na 2000 zł od każdego automatu eksploatowanego przez spółkę. To spowodowało, że większość wpływających środków przeznaczana jest na uiszczanie zobowiązań publicznoprawnych.
Ponadto spółka wskazała, że eksploatuje około 75% mniej automatów niż pod koniec 2009 r., co powoduje brak środków na bieżącą działalność. Według ostatniego bilansu spółka poniosła stratę w wysokości 379.743,93 zł. Wskazała przy tym, że na rachunku bankowym posiada środki w wysokości 48.254,87 zł, z tym że są to środki "wyjęte" z automatów do gier o niskich wygranych. Spółka stwierdziła również, że przygotowuje się do uiszczenia należności publicznoprawnych oraz pozostałych należności (w tym 66.000 zł tytułem podatku od gier, około 70.000 zł tytułem czynszu najmu za lokale oraz około 40.000 zł tytułem pozostałych wydatków). Wskazała, że łączna wysokość wydatków, do których poniesienia jest zobowiązana w najbliższym czasie to około 155.000 zł miesięcznie, co znacznie przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia nie dają podstaw do przyjęcia, że uiszczenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie pozostaje poza zasięgiem możliwości finansowych strony. Spółka posiada bowiem na rachunkach bankowych środki pieniężne w wysokości ponad 48 254,87 zł, to jest w kwocie wielokrotnie przekraczającej koszty sądowe w niniejszej sprawie. Zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia także konieczność zapłaty podatków, bowiem koszty sądowe również mają charakter publicznoprawny i nie powinny być traktowane jako podlegające zaspokojeniu w ostatniej kolejności. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, również wskazana przez spółkę strata nie jest okolicznością rozstrzygającą o sytuacji finansowej skarżącej, skoro strona nie udowodniła, że zalega z jakimikolwiek płatnościami, a zatem nie utraciła płynności finansowej.
Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła "B. G. Manager" Sp. z o.o. Wniosła o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: p.p.s.a., polegające na błędnym przyjęciu, że spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu strona zaprzeczyła, że dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu w przedmiotowej sprawie, albowiem posiada inne zobowiązania o charakterze publicznoprawnym, których niewykonanie może prowadzić do zaprzestania działalności. Mimo "równości" wszystkich zobowiązań, priorytetem spółki muszą pozostać należności z tytułu urządzanych gier, w tym m.in. należności podatkowe i zobowiązania z tytułu czynszu najmu lokali zajmowanych na potrzeby prowadzonej działalności.
Strona wnosząca zażalenie podkreśliła, że wraz z wejściem w życie ustawy o grach hazardowych jej sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu, co było niemożliwe do przewidzenia i uwzględnienia w planowanych wydatkach. Na skutek podwyższenia podatku od gier oraz eksploatowania obecnie jedynie 25 % automatów, które były w eksploatacji w latach ubiegłych, przychody spółki znacznie zmalały w stosunku do lat poprzednich. Natomiast zgromadzone przez nią środki pieniężne mają być wykorzystane na uiszczenie należności (podatkowych, z tytułu najmu itp.) niezbędnych do dalszego funkcjonowania skarżącej, a ich wysokość nie może być wyłącznym czynnikiem ocenianym przy uznaniu zasadności wniosku skarżącej w świetle art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10; treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony oraz przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez spółkę na rachunku bankowym.
Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
Dokonanej oceny nie zmienia również wskazywana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 379.743,93 zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Podkreślenia przy tym wymaga również to, że spółka – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego – nie przedstawiła w tym zakresie żadnych dokumentów źródłowych, potwierdzających oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tego też względu za gołosłowne uznać również należy argumenty skarżącej odnośnie do wysokości ciążących na niej obowiązków poniesienia należności publicznoprawnych (podatku od gier) we wskazywanej wysokości.
Natomiast koszty związane z najmem lokali, w których skarżąca prowadzi działalność gospodarczą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. W związku z tym przyjąć należy, że kwota zgromadzona na rachunku bankowym (48 254,87 zł) pozwala na uznanie, że skarżąca dysponuje aktualnie środkami na pokrycie kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.