Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Go 900/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił J. B. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.
Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z dnia 30 października 2011 r. J. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] czerwca 2011 r. znak [...] w przedmiocie odmowy dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.
Zarządzeniem z dnia 23 stycznia 2012 r. Przewodniczący Wydziału wyznaczył w niniejszej sprawie termin rozprawy na dzień 16 lutego 2012 r. W wykonaniu tego zarządzenia sekretariat Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pismem z dnia 24 stycznia 2012 r. zawiadomił J. B. o wyznaczonym terminie rozprawy, a ponadto pouczył, że:
- 1. Niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy;
- 2. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, która z powodu pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, Sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia (art. 140 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270); dalej jako "p.p.s.a.");
- 3. W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku (art. 141 § 2 p.p.s.a.), przy czym oddanie pisma w polskim urzędzie pocztowym lub polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do Sądu (art. 83 § 2 p.p.s.a.). Zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie tego terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznymi. Zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia Sądu pierwszej instancji;
- 4. W razie uwzględnienia skargi Sąd sporządza i doręcza z urzędu wyrok z uzasadnieniem każdej ze stron;
- 5. Stosownie do art. 210 § 1 p.p.s.a. strona traci uprawnienie żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów;
- 6. Strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadomić Sąd o każdej zmianie swego zamieszkania lub siedziby. W razie zaniedbania tego obowiązku pismo sądowe pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest Sądowi znany;
- 7. Akta są udostępniane stronom w Sekretariacie Informacji o Sprawach.
Powyższe zawiadomienie doręczono skarżącemu dnia 27 stycznia 2012 r.
Skarżący nie stawił się na rozprawę. Po przeprowadzeniu rozprawy, wyrokiem z dnia 16 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił skargę J. B. na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. W dniu 6 marca 2012 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 16 lutego 2012 r. oddalającego jego skargę. Do wniosku o przywrócenie terminu nie dołączył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Uzasadniając powyższy wniosek skarżący wskazał, iż otrzymał zawiadomienie o terminie rozprawy zaplanowanej na dzień 16 lutego 2012 r., ale zawierało ono pouczenie, że obecność na rozprawie nie jest obowiązkowa. Co więcej, pouczenie nie wskazywało jednoznacznie, że na planowanej rozprawie zapadnie i będzie ogłoszony wyrok. W pouczeniu brak było informacji w jaki sposób strona zainteresowana ma posiąść wiedzę o tym, czy rozprawa faktycznie się odbyła, oraz czy zapadło na niej orzeczenie. Dodatkowo podniósł, że Sąd nie zawarł w pouczeniu informacji, iż nie zawiadamia o wyżej wskazanych okolicznościach z urzędu.
Jednocześnie skarżący podkreślił, że w związku z treścią pkt 4 pouczenia znajdującego się w zawiadomieniu o terminie rozprawy z dnia 24 stycznia 2012 r., wskazującego stronie, iż w razie uwzględnienia skargi Sąd sporządza i doręcza z urzędu wyrok wraz z uzasadnieniem każdej ze stron - zasugerowano mu, że należy czekać na listowną informację o każdej decyzji Sądu, zarówno korzystnej, jak i niekorzystnej dla strony.
W ocenie Sądu pierwszej instancji twierdzenie skarżącego o niedostatecznym pouczeniu go o terminie i sposobie złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie znajduje potwierdzenia w aktach niniejszej sprawy. Zdaniem WSA treść pouczenia zawartego w zawiadomieniu o terminie rozprawy z dnia 24 stycznia 2012 r., doręczonym skarżącemu w dniu 27 stycznia 2012 r., jednoznacznie potwierdza, że skarżący został prawidłowo pouczony o treści art. 141 § 2 p.p.s.a. Zatem skarżący, będąc prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, powinien był liczyć się z tym, że rozprawa się odbędzie, oraz że w dniu rozprawy zapadnie wyrok, który może być zarówno korzystny, jak i niekorzystny dla strony. Miał on przy tym świadomość, że w przypadku wydania na rozprawie wyroku oddalającego skargę od tej daty rozpocznie swój bieg termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W związku z niestawieniem się skarżącego na rozprawie jego obowiązkiem było dochowanie należytej staranności zmierzającej do powzięcia w odpowiednim czasie wiadomości o sposobie załatwienia sprawy, tak aby nie doprowadzić do przekroczenia ustawowo wyznaczonych terminów.
Skarżący mógł tego dokonać w dowolny dogodny dla siebie sposób – mógł zwrócić się do Sądu listownie, za pośrednictwem poczty elektronicznej lub telefonicznie. Jednakże skarżący nie podjął stosownych działań w tym zakresie. Bierna postawa skarżącego nie może być okolicznością usprawiedliwiającą uchybienie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, nie wskazał bowiem żadnych konkretnych okoliczności, które uniemożliwiałyby skarżącemu złożenie przedmiotowego wniosku w stosownym terminie.
Pismem z dnia 22 marca 2012 r. J. B. zaskarżył powyższe postanowienie, jednocześnie wnosząc o udzielenie pomocy prawnej w zakresie ustanowienia pełnomocnika.
Postanowieniem z dnia 30 marca 2012 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. ustanowił dla skarżącego adwokata z urzędu.
W dniu 25 kwietnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. wpłynęło zażalenie na postanowienie WSA w G. z dnia 15 marca 2012 r., sporządzone przez ustanowionego dla skarżącego adwokata. Wraz z zażaleniem został złożony również wniosek o sporządzenie i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które polegało na:
- - niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżący nie dokonał czynności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku ze swojej winy, podczas gdy nie dokonał on przedmiotowej czynności bez swojej winy z uwagi na mylące pouczenie znajdujące się w zawiadomieniu o rozprawie z dnia 24 stycznia 2012 r., w którym określono stawiennictwo nieobowiązkowe skarżącego;
- - niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 6 p.p.s.a., polegającym na zaniechaniu przez Sąd pierwszej instancji wystosowania do strony występującej bez profesjonalnego pełnomocnika pouczenia o możliwości zapadnięcia wyroku na pierwszej rozprawie, co uzmysłowiłoby skarżącemu sens punktu 1-7 zawiadomienia o rozprawie, czyli m.in. terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku bez swojej winy.
W zażaleniu wniesiono o:
- a) zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenie skarżącemu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku;
- b) zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały opłacone.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w zawiadomieniu o terminie rozprawy brak było dostatecznego poinformowania skarżącego przez Sąd o możliwości zapadnięcia i ogłoszenia wyroku na planowanej rozprawie, na co wskazują pkt 1-7 pouczenia. Pouczenie to, było adresowane do osoby, która nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast przeciętny człowiek, nawet z tytułem doktora jak skarżący, nie jest w stanie w pełni zrozumieć i dostosować się do zawartych w zawiadomieniu pouczeń. Z doświadczenia życiowego skarżącego wynikało, że sprawa nie zakończy się na pierwszej rozprawie.
Ponadto Sąd pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę treść przepisu art. 6 p.p.s.a. Przepis ten uzupełnia jedną z podstawowych zasad wymiaru sprawiedliwości, na jakich powinno opierać się także postępowanie sądowoadministracyjne, a mianowicie zasadę równouprawnienia stron. Dlatego też realizując tę zasadę Sąd inaczej powinien potraktować stronę reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika, a inaczej osobę, która nie działa przez takiego pełnomocnika i zawodowo nie korzysta z posiadanej wiedzy prawniczej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4).
Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi powinien zatem powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku.
Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r., II CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 6 października 1998 r., II CKN 8/98, LEX nr 50679). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 1998 roku, sygn. akt IV SA 1153/96, brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (por. LEX nr 45637).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty podniesione przez stronę skarżącą w zażaleniu są nietrafione. W myśl art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W niniejszej sprawie, nie można przyjąć, że Sąd pierwszej instancji naruszył powołany powyżej przepis. W zawiadomieniu o terminie rozprawy skarżący został bowiem pouczony o tym, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę jest doręczane na wniosek złożony w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku, oraz że złożenie wniosku po upływie tego terminu jest czynnością bezskuteczną.
Skarżący został również poinformowany, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia Sądu pierwszej instancji. Z informacji zawartej w wymienionym zawiadomieniu wynikało zatem, że w razie nieobecności strony na rozprawie może zostać wydany wyrok. Skarżący miał więc świadomość, że jeżeli na rozprawie zaplanowanej na dzień 16 lutego 2012 r. zapadnie wyrok oddalający skargę, to wniosek o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku należy wnieść w terminie 7 dni.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego błędne przekonanie skarżącego, że sprawa nie zakończy się na pierwszej rozprawie, nie mogą usprawiedliwiać uchybienia terminu. J. B., prawidłowo powiadomiony o terminie rozprawy - przy dochowaniu minimum staranności mógł dowiedzieć się o treści zapadłego w dniu 16 lutego 2012 r. wyroku oraz sposobie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej, w tym konieczności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Taką informację skarżący mógł powziąć, choćby na drodze telefonicznej, skoro dobrowolnie skorzystał z przysługującego mu prawa nieuczestniczenia w rozprawie. Wymaga również podkreślenia, że bezpośrednio po otrzymaniu zawiadomienia z Sądu o terminie rozprawy, mając wątpliwości, jak sformułowanie to rozumieć skarżący dużo wcześniej mógł zadzwonić do Sądu i taką krótką informację w tym zakresie od pracownika Sądu uzyskać.
Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że skarżący nie dochował należytej staranności w dbałości o swoje interesy w postępowaniu toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w G., której można było wymagać przez wzgląd na etap, na jakim postępowanie to się znajdowało. Skutkiem tego było uchybienie terminu do dokonania powołanej czynności. W związku z tym, należało przyjąć, iż kwestionowane rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.