Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1466/11 odmówił K. B. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] kwietnia 2011 r. w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie stwierdzenia naruszenia prawa przy wydaniu decyzji o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.
Przedstawiając stan sprawy Sad I instancji wskazał, że K. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami, posiada gospodarstwo rolne, ciągnik rolniczy oraz pług.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny jego stanu majątkowego, dlatego wezwał go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia stosownych dokumentów w terminie 7 dni.
Postanowieniem z 14 lutego 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W dniu 17 lutego 2012 r. do Sądu I instancji wpłynęła odpowiedź skarżącego na pismo z 10 stycznia 2012 r. w sprawie przedstawienia dodatkowych oświadczeń w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W piśmie tym skarżący wyjaśnił, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni około 111 ha użytków rolnych, które jest zadłużone, nie pobiera żadnych świadczeń na wychowanie dzieci, natomiast miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą 3000 zł. Ponadto wskazał, że wynajmuje mieszkanie i ponosi z tego tytułu wydatek w kwocie 1500 zł, nie posiada oszczędności pieniężnych, jest właścicielem samochodu Mazda 323, rok produkcji 2000 o wartości 9600 zł. Dodał, że otrzymuje dopłaty do uprawianych gruntów w kwocie około 130.980 zł, a wysokość dochodów, których uzyskiwanie może zaświadczyć Gmina nie oddaje stanu faktycznego.
W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wskazując w uzasadnieniu postanowienia, że oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy strona nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. W szczególności ustalenia wymagało, czy skarżący posiada zasoby pieniężne, zwłaszcza środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. W piśmie procesowym wnioskodawca odpowiedział na część postawionych pytań, ale nie nadesłał wszystkich wskazanych dokumentów, np. wyciągów z rachunków bankowych, zaświadczenia o dochodach oraz nie udokumentował ponoszonych wydatków.
Sąd I instancji analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdził, iż nie mógł dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów sądowych, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o posiadanie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym, w tym nieprzesłanie wyciągów z rachunków bankowych. Podkreślono, że nie można było uznać za odpowiedź na pytanie o zasoby pieniężne lokowane na rachunkach bankowych oświadczenia skarżącego, iż nie posiada oszczędności pieniężnych. Ponadto skarżący nie nadesłał zaświadczenia o dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego.
Odnosząc się do jego argumentu, że zaświadczenie takie nie odzwierciedla stanu faktycznego Sąd I instancji wskazał, że obowiązkiem strony wnoszącej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych było wykazanie zasadności wniosku, a w ramach toczącego się postępowania strona skarżąca powinna wypełnić kierowane do niej wezwania zmierzające do ustalenia jej faktycznej sytuacji majątkowej. Skarżący powinien wypełnić w określonym zakresie wezwanie, a interpretację przedstawionego dokumentu (zaświadczenia o dochodach z gospodarstwa wystawionego przez Gminę) pozostawić ocenie Sądu.
Skarżący nie wykonał również wezwania w zakresie żądania wykazania wysokości ponoszonych kosztów utrzymania. Wskazał jedynie, że koszty utrzymania trzyosobowego gospodarstwa domowego wynoszą 3000 zł, a koszt wynajmu mieszkania to miesięczny wydatek w wysokości 1500 zł.
WSA mając na uwadze, że wezwanie nie zostało przez skarżącego wykonane w pełnym zakresie w zakreślonym terminie stwierdził, że nie wykazał on, że w odniesieniu do jego osoby wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę koszty niezbędnego utrzymania.
W zażaleniu na powyższe postanowienie K. B. zarzucił Sądowi I instancji, że w sposób wręcz brutalny odmówił przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie uwzględniając jego trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej w jakim się znajduje i do jakiego doprowadziła go Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną.
Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Kwestia wykazania trudnej sytuacji stanowi zatem przesłankę ustawową i zasadniczą. Jeżeli podane przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie zostały przez nią należycie uzasadnione lub uprawdopodobnione, to sąd (bądź referendarz sądowy) na mocy art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Twierdzenia i oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczały do oceny jego sytuacji materialnej. Mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca nie przedstawił dodatkowych dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby jego trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości co do źródeł utrzymania. Wątpliwości te dotyczą bowiem oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w toku postępowania dotyczącego tego wniosku. Wynikało z nich, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córkami, koszty utrzymania wynoszą 3000 zł., wynajmuje mieszkanie co stanowi wydatek miesięczny w wysokości 1500 zł. Jednocześnie oświadczył, że otrzymuje dopłaty do uprawianych gruntów w kwocie około 130.980 zł. na co zwrócił uwagę Sąd I instancji wskazując, iż powyższe oznacza, że skarżący posiada znaczny majątek.
Nadto wskazywana przez skarżącego okoliczność, że gospodarstwo rolne jest zadłużone nie została w jakikolwiek sposób przez niego udowodniona. Skarżący podkreślał, we wniosku o przyznanie prawa pomocy czy innym piśmie procesowym, że jego sytuacja finansowa jest bardzo trudna, ale nie wskazał okoliczności uzasadniających przyjęcie za wiarygodną przedstawianą przez niego sytuację majątkową, tj. nie przedstawił chociażby dokumentacji potwierdzających zadłużenie gospodarstwa rolnego czy innej wskazującej na jego zły stan zdrowia co podnosił w zażaleniu.
Skoro zaś wnioskodawca nie wykazał należycie, że nie jest w stanie ponieść związanych z postępowaniem kosztów, to uzasadniona była odmowa przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przez Sąd I instancji. Ponadto NSA podkreśla, iż przyznanie prawa pomocy, nie zwalnia Sądu od obowiązku poczynienia stosownych ustaleń w oparciu o wyczerpujące rozpatrzenie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego sytuacji finansowej strony. Po dokładnej analizie Sąd dokonuje wówczas oceny, czy sytuacja wnioskodawcy uzasadnia przyznanie prawa pomocy i w przypadku odmowy przedstawia jej powody. Powody te winny odnosić się do okoliczności konkretnej sprawy i świadczyć o tym, że nie ma podstaw do potraktowania wnioskodawcy w sposób szczególny.
NSA oceniając zasadność zażalenia, wniosku PPF, dokumentacji oraz rozważań Sądu I instancji stwierdził, iż skarżący nie wykazał braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, ani nie ujawnił istotnych okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a co najważniejsze nie przedstawił wszystkich oświadczeń, do której został zobligowany wezwaniem Sądu I instancji z dnia 10 stycznia 2012 r. uniemożliwiając w ten sposób ocenę jego sytuacji materialnej.
Reasumując powyższe NSA uznał, iż Sąd I instancji dokonał kompleksowej analizy sytuacji finansowej skarżącej, a w oparciu o zgromadzone dokumenty dokonał jej prawidłowej oceny.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.